Đầu tiên, chúng ta cần đọc thật kỹ bài thơ và câu hỏi.

BÀI THƠ:
Thuật hứng 24 – Nguyễn Trãi
Công danh đã được hợp về nhàn,
Lành dữ âu chi thế nghị khen.
Ao cạn vớt bèo cấy muống,
Đìa thanh phát cỏ ương sen.
Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc,
Thuyền chở yên hà nặng vạy then.
Bui có một lòng trung lẫn hiếu,
Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen.

CÂU HỎI:
Anh- Chị có đồng tình với quan niệm “Công danh đã được hợp về nhàn” của Nguyễn Trãi không? Vì sao?

Bây giờ, chúng ta sẽ đi từng bước để phân tích và trả lời câu hỏi này.

Bước 1: Hiểu rõ quan niệm “Công danh đã được hợp về nhàn” của Nguyễn Trãi.

Để hiểu được quan niệm này, chúng ta cần phân tích các câu thơ liên quan.
– Câu thơ đầu tiên: “Công danh đã được hợp về nhàn”. Cụm từ “công danh” ở đây chỉ những thành tựu, sự nghiệp mà con người đạt được trong xã hội. “Hợp về nhàn” có nghĩa là từ bỏ, lui về sống một cuộc sống bình dị, thanh nhàn, thoát ly khỏi vòng danh lợi. Nguyễn Trãi muốn nói rằng, khi đã đạt được những gì cần có về công danh sự nghiệp, thì việc lui về sống ẩn dật, an nhàn là một lẽ tự nhiên, một sự lựa chọn đúng đắn.
– Các câu thơ tiếp theo vẽ nên bức tranh cuộc sống nhàn dật của tác giả:
– “Ao cạn vớt bèo cấy muống,
Đìa thanh phát cỏ ương sen.”
Hai câu thơ này miêu tả những công việc đồng áng, lao động bình dị, gắn liền với thiên nhiên. Vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen đều là những hoạt động quen thuộc của người nông dân, thể hiện sự hòa mình vào cuộc sống đời thường.
– “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc,
Thuyền chở yên hà nặng vạy then.”
Hai câu thơ này sử dụng hình ảnh ẩn dụ giàu chất thơ. “Phong nguyệt” (gió trăng) tượng trưng cho vẻ đẹp của thiên nhiên, cho sự thưởng ngoạn tao nhã. “Yên hà” (khói và ráng chiều) cũng là những hình ảnh thơ mộng của cảnh vật. “Kho thu phong nguyệt” và “thuyền chở yên hà” cho thấy tâm hồn thi nhân ngập tràn niềm vui, sự mãn nguyện với vẻ đẹp thiên nhiên, với cuộc sống thanh nhàn, không còn bị ràng buộc bởi những lo toan, vướng bận của công danh.
– “Bui có một lòng trung lẫn hiếu,
Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen.”
Bốn câu thơ cuối cùng bộc lộ tấm lòng son sắt của Nguyễn Trãi. Dù đã lui về ở ẩn, ông vẫn giữ vẹn tấm lòng trung quân ái quốc và hiếu thảo với cha mẹ. Ông ví lòng trung hiếu của mình như ngọc quý, không thể nào bị mài mòn hay nhuộm đen bởi những cám dỗ hay bất công của cuộc đời. Điều này cho thấy, “sống nhàn” của Nguyễn Trãi không phải là sự buông xuôi, mà là sự thanh thản trong tâm hồn, là sự giữ gìn phẩm giá, là sự cống hiến thầm lặng.

Vậy, quan niệm “Công danh đã được hợp về nhàn” của Nguyễn Trãi có nghĩa là khi con người đã đủ đầy về sự nghiệp, thành tựu, thì việc chọn cho mình một cuộc sống bình dị, thanh nhàn, gác lại những ồn ào, danh lợi, để giữ gìn phẩm giá và tâm hồn trong sáng là một lựa chọn cao đẹp và đáng trân trọng. Đó là sự khước từ những cám dỗ vật chất để hướng đến những giá trị tinh thần cao quý hơn.

Bước 2: Trả lời câu hỏi “Anh- Chị có đồng tình với quan niệm ‘Công danh đã được hợp về nhàn’ của Nguyễn Trãi không? Vì sao?”

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu sự bày tỏ quan điểm cá nhân của các em, có kèm theo lý do. Với vai trò là giáo viên, cô sẽ đưa ra một định hướng để các em tham khảo, và khuyến khích các em tự suy nghĩ, đưa ra chính kiến của mình.

Chúng ta hoàn toàn có thể đồng tình với quan niệm này của Nguyễn Trãi.

Lý do:
Thứ nhất, quan niệm này thể hiện một triết lý sống sâu sắc và nhân văn. Trong xã hội hiện đại, con người thường chạy theo “công danh” một cách mù quáng, dễ bị cuốn vào vòng xoáy của vật chất và địa vị. Việc lựa chọn “về nhàn” khi đã đủ đầy là một cách để con người tìm lại sự cân bằng, tái tạo năng lượng tinh thần, và trân trọng những giá trị đích thực của cuộc sống như tình thân, tình bạn, vẻ đẹp thiên nhiên, và sự bình yên trong tâm hồn.

Thứ hai, quan niệm này đề cao giá trị của sự tự chủ và phẩm giá cá nhân. Nguyễn Trãi cho rằng, ngay cả khi lui về ở ẩn, lòng trung hiếu vẫn được giữ gìn. Điều này có nghĩa là, “nhàn” không đồng nghĩa với việc “ẩn dật hoàn toàn khỏi xã hội” hay “vô trách nhiệm”. Ngược lại, đó là sự lựa chọn sáng suốt để tránh xa những cám dỗ, để giữ cho mình một tâm hồn trong sạch và một nhân cách cao đẹp, không bị vẩn đục bởi những danh lợi phù phiếm. Ông vẫn giữ trọn lòng mình, cho thấy sự “nhàn” ở đây là sự thanh thản về tinh thần, không hề suy giảm đi ý chí và phẩm chất đạo đức.

Thứ ba, trong bối cảnh cuộc sống ngày càng bộn bề, áp lực ngày càng tăng, việc một người có thể đạt đến một thành tựu nhất định rồi tìm về với cuộc sống giản dị, an yên, làm những điều mình thích, gần gũi với thiên nhiên, là một hình mẫu đáng ngưỡng mộ. Nó mang đến một thông điệp tích cực về cách đối nhân xử thế, cách tìm kiếm hạnh phúc và ý nghĩa cuộc sống.

Tuy nhiên, cũng có thể có những ý kiến khác, và điều đó hoàn toàn bình thường. Quan trọng là các em có lý lẽ chặt chẽ để bảo vệ quan điểm của mình. Ví dụ, một số người có thể cho rằng, “công danh” có thể là phương tiện để cống hiến nhiều hơn cho xã hội, và việc từ bỏ công danh sớm có thể bỏ lỡ cơ hội đóng góp. Nhưng chúng ta cần hiểu rõ bối cảnh của Nguyễn Trãi, một bậc đại công thần nhưng cũng từng trải qua nhiều thăng trầm, có những lựa chọn mang tính cá nhân và thời đại.

Kết luận:
Với bài tập này, cô mong muốn các em không chỉ hiểu được nội dung của bài thơ mà còn biết cách bày tỏ quan điểm cá nhân một cách mạch lạc, có lý lẽ. Các em hãy suy nghĩ thật kỹ về quan niệm “Công danh đã được hợp về nhàn” và đưa ra câu trả lời của mình nhé.

Bài học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Cô hy vọng các em luôn giữ được ngọn lửa đam mê với môn Văn và học tập thật tốt!