Chào các em học sinh lớp 11 thân mến!
Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn trích rất hay và ý nghĩa trong bài “Khuyến học” của Fukuzawa Yukichi. Chúng ta sẽ cùng nhau giải quyết các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 nhé.

Câu 1. Chỉ ra phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản?

* Bước 1: Đọc kỹ văn bản và xác định xem tác giả đang sử dụng cách nào để truyền đạt thông tin và quan điểm.
* Bước 2: Chú ý đến các yếu tố như câu hỏi tu từ, lập luận, dẫn chứng, lời khuyên.
* Phân tích: Trong văn bản, tác giả đưa ra những nhận định về sự bình đẳng tự nhiên của con người, sau đó chỉ ra sự khác biệt trong xã hội và đi tìm nguyên nhân. Tác giả đặt câu hỏi tu từ (“Vậy mà nhìn rộng ra khắp xã hội, cuộc sống con người luôn có những khoảng cách một trời một vực. Đó là khoảng cách giữa người thông minh và kẻ đần độn; giữa người giàu và người nghèo; giữa tầng lớp quý tộc và tầng lớp hạ đẳng. Như thế là tại làm sao?”), đưa ra những lý lẽ và dẫn chứng (câu nói từ sách “Thực ngữ giáo”, ngạn ngữ) để thuyết phục người đọc về vai trò của việc học. Cuối cùng, tác giả đưa ra lời khuyên, khẳng định quan điểm của mình.
* Kết luận: Dựa trên các phân tích trên, phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là thuyết minh kết hợp nghị luận. (Trong đó, nghị luận là chủ đạo để trình bày quan điểm và thuyết phục người đọc).

Câu 2. Nêu luận đề của văn bản?

* Bước 1: Luận đề là vấn đề trung tâm, chủ đề chính mà tác giả muốn nói đến và bàn luận trong bài.
* Bước 2: Đọc lại toàn bộ văn bản, đặc biệt là câu mở đầu và câu kết để nắm bắt ý chính.
* Phân tích: Tác giả bắt đầu bằng khẳng định sự bình đẳng tự nhiên của con người, sau đó chỉ ra sự bất bình đẳng trong xã hội và khẳng định nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt đó là do học vấn. Tác giả nhấn mạnh vai trò của việc học đối với sự thành công và vị thế của con người trong xã hội. Câu cuối cùng của văn bản đã tóm lược rất rõ quan điểm này: “con người chịu khó học, hiểu biết nhiều sẽ trở thành người quan trọng, sống sung túc; người vô học sẽ trở thành con người thấp kém, nghèo khổ.”
* Kết luận: Luận đề của văn bản là: Tầm quan trọng của việc học đối với sự hình thành địa vị, sự giàu sang và vị thế của con người trong xã hội.

Câu 3. Văn bản trên có thể được chia làm mấy phần? Nêu nội dung chính của từng phần?

* Bước 1: Đọc kỹ văn bản và tìm những điểm chuyển ý, những dấu hiệu cho thấy sự thay đổi về nội dung hoặc lập luận.
* Bước 2: Dựa vào các ý chính được trình bày để chia thành các phần tương ứng.
* Phân tích:
* Phần 1 (Từ đầu đến “…là niềm hy vọng của Trời đối với con người.”): Phần này nêu lên quan niệm ban đầu về sự bình đẳng tự nhiên của con người và vai trò của con người trong việc cải tạo thế giới. Đây là tiền đề để tác giả đi vào vấn đề chính.
* Phần 2 (Từ “Vậy mà nhìn rộng ra khắp xã hội…” đến “…chứ có người nào được Trời phú cho đâu.”): Phần này chỉ ra thực trạng bất bình đẳng trong xã hội, đặt câu hỏi về nguyên nhân và khẳng định nguyên nhân gốc rễ là do học vấn.
* Phần 3 (Từ “Như tôi đã đề cập…” đến hết): Phần này tái khẳng định lại luận đề, nhấn mạnh mối quan hệ nhân quả giữa việc học và sự sung túc, vị thế của con người trong xã hội.
* Kết luận: Văn bản có thể được chia làm 3 phần với nội dung chính như sau:

• Phần 1: Quan niệm về sự bình đẳng tự nhiên của con người và vai trò của con người trong thế giới.
• Phần 2: Chỉ ra sự bất bình đẳng trong xã hội và khẳng định nguyên nhân do học vấn.
• Phần 3: Khẳng định lại tầm quan trọng của việc học đối với sự thành đạt và vị thế con người.

Câu 4. Chỉ ra mục đích, quan điểm của tác giả được thể hiện ở văn bản trên?

* Bước 1: Xác định tác giả muốn đạt được điều gì khi viết đoạn văn này. Điều gì là điều tác giả muốn truyền tải đến người đọc.
* Bước 2: Tìm những câu văn, ý tưởng thể hiện rõ nhất suy nghĩ, lập trường của tác giả.
* Phân tích: Tác giả Fukuzawa Yukichi viết đoạn văn này với mong muốn thức tỉnh mọi người về giá trị của việc học. Ông thấy rằng, trong xã hội tồn tại sự phân biệt giàu nghèo, sang hèn, nhưng sự phân biệt này không phải do trời sinh ra mà là do con người tự tạo nên. Tác giả tin rằng, học vấn chính là chìa khóa để thay đổi số phận, để con người có thể vươn lên, đạt được cuộc sống sung túc và có vị thế quan trọng. Quan điểm của tác giả rất rõ ràng và kiên định: chỉ có học tập và nỗ lực trau dồi tri thức mới giúp con người thoát khỏi cảnh “thấp kém, nghèo khổ” và vươn tới “quan trọng, sống sung túc”.
* Kết luận:

• Mục đích: Khuyến khích, động viên mọi người ra sức học tập, coi việc học là con đường tất yếu để nâng cao tri thức, cải thiện cuộc sống và khẳng định giá trị bản thân.
• Quan điểm: Con người sinh ra vốn bình đẳng, mọi sự khác biệt về địa vị, giàu nghèo trong xã hội là do con người tạo ra, mà nguyên nhân cốt lõi chính là do có chịu khó học hay không. Việc học tập chăm chỉ và có tri thức là yếu tố quyết định để con người trở nên quan trọng và sống sung túc.

Câu 5. Anh/ chị có đồng tình với quan điểm: con người chịu khó học, hiểu biết nhiều sẽ trở thành người quan trọng, sống sung túc; người vô học sẽ trở thành con người thấp kém, nghèo khổ không? Lí giải vì sao?

* Bước 1: Đọc kỹ lại quan điểm trong câu hỏi và trong văn bản.
* Bước 2: Suy nghĩ về những trải nghiệm, quan sát của bản thân về cuộc sống, xã hội để đưa ra ý kiến.
* Bước 3: Giải thích rõ ràng lý do tại sao đồng tình hoặc không đồng tình.
* Phân tích:
* Đồng tình: Quan điểm của tác giả trong đoạn trích mang tính thời đại và có giá trị lớn. Trong bất kỳ xã hội nào, tri thức luôn là nền tảng quan trọng để phát triển cá nhân và xã hội. Những người chịu khó học hỏi, có kiến thức sâu rộng thường có nhiều cơ hội hơn trong công việc, dễ dàng tiếp cận những vị trí tốt, có thu nhập cao và có tiếng nói trong xã hội. Ngược lại, những người thiếu kiến thức, không có kỹ năng có thể gặp nhiều khó khăn trong tìm kiếm việc làm, dễ rơi vào tình trạng nghèo khổ và ít có cơ hội để vươn lên.
* Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận một cách toàn diện hơn:
* Yếu tố khác: Bên cạnh việc học, còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến sự thành công của con người như sự nỗ lực, tài năng bẩm sinh, cơ hội, hoàn cảnh gia đình, khả năng thích ứng, ý chí kiên cường, các mối quan hệ xã hội,… Có những người không có điều kiện học hành đầy đủ nhưng vẫn thành công nhờ sự nhạy bén, chăm chỉ và may mắn.
* Định nghĩa “quan trọng”, “sung túc”, “thấp kém”, “nghèo khổ”: Những khái niệm này có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. “Sung túc” không chỉ là giàu có về vật chất mà còn là sự giàu có về tinh thần, về kiến thức, về các mối quan hệ. “Quan trọng” không nhất thiết phải là vị trí cao trong xã hội mà có thể là người có đóng góp ý nghĩa cho cộng đồng.
* Vai trò của xã hội: Xã hội cũng có trách nhiệm tạo ra những cơ hội công bằng cho mọi người, không chỉ dựa vào bằng cấp hay kiến thức mà còn vào năng lực và sự cống hiến.
* Kết luận:
* Tôi đồng tình với quan điểm cốt lõi của tác giả rằng việc học tập và có hiểu biết là vô cùng quan trọng để con người có thể có một cuộc sống tốt đẹp hơn, có vị thế trong xã hội. Đây là một chân lý đã được chứng minh qua nhiều thế hệ và trong mọi nền văn minh.
* Lý giải:
* Thứ nhất, học vấn trang bị cho con người kiến thức, kỹ năng và phương pháp tư duy để giải quyết vấn đề, sáng tạo và thích ứng với sự thay đổi của thế giới. Điều này trực tiếp dẫn đến khả năng tìm kiếm việc làm tốt, phát triển sự nghiệp và đạt được sự ổn định về tài chính.
* Thứ hai, hiểu biết rộng giúp con người có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống, biết cách ứng xử, giao tiếp và xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp. Điều này mang lại sự giàu có về tinh thần và sự tôn trọng từ mọi người, góp phần tạo nên một cuộc sống “sung túc” theo đúng nghĩa.
* Tuy nhiên, tôi cho rằng quan điểm này cần được nhìn nhận một cách linh hoạt. Việc “trở thành người quan trọng, sống sung túc” không hoàn toàn chỉ phụ thuộc vào việc “chịu khó học, hiểu biết nhiều” mà còn có sự tác động của nhiều yếu tố khác như năng lực cá nhân, cơ hội, sự nỗ lực không ngừng, và cả những yếu tố khách quan khác. Ngược lại, “người vô học” không nhất thiết luôn “thấp kém, nghèo khổ” nếu họ có những phẩm chất tốt đẹp, biết cách vươn lên và đóng góp cho xã hội bằng những cách thức khác nhau. Điều quan trọng là xã hội cần tạo cơ hội cho tất cả mọi người, không phân biệt xuất thân hay trình độ học vấn, để họ có thể phát huy hết tiềm năng của mình.

Chúc các em học tốt!