Cô sẽ hướng dẫn các em giải quyết bài tập này một cách chi tiết, từng bước một để các em có thể nắm vững kiến thức và áp dụng cho các bài tập tương tự nhé.

***

HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT

Bước 1: Phân tích yêu cầu và đọc kỹ văn bản.
Yêu cầu của đề bài gồm hai ý rõ ràng:

• Xác định phong cách ngôn ngữ chính.
• Xác định thao tác lập luận chính và nêu tác dụng của nó.

Chúng ta cần đọc kỹ đoạn văn để tìm ra những dấu hiệu nhận biết về ngôn ngữ và cách tác giả triển khai ý tưởng. Đoạn văn bàn về một vấn đề trong cuộc sống: sự thấu cảm, đặt mình vào vị trí của người khác.

Bước 2: Xác định phong cách ngôn ngữ chính.

Để xác định phong cách ngôn ngữ, chúng ta hãy tự hỏi: Đoạn văn này được viết ra nhằm mục đích gì? Nó có những đặc điểm nào về từ ngữ, câu cú?

• Mục đích: Đoạn văn nêu lên một quan điểm, một thái độ về một vấn đề xã hội (cách ứng xử giữa người với người). Tác giả muốn thuyết phục người đọc thay đổi cách nhìn, cách sống (“Đừng bao giờ…”).
• Từ ngữ, câu cú: Sử dụng các từ ngữ thể hiện quan điểm rõ ràng (dè bỉu, săm soi, ích kỷ), cấu trúc câu mang tính khẳng định và khuyên răn.

Từ những phân tích trên, ta có thể kết luận:

Phong cách ngôn ngữ chính của đoạn văn là phong cách ngôn ngữ chính luận.

Lý do: Phong cách ngôn ngữ chính luận là phong cách được dùng để trình bày quan điểm, tư tưởng về một vấn đề chính trị, xã hội, đạo đức… nhằm thuyết phục, tác động đến người đọc. Đoạn văn trên hoàn toàn phù hợp với đặc điểm này: nó bàn về vấn đề đạo đức, lối sống và đưa ra lời kêu gọi, định hướng nhận thức cho người đọc.

Bước 3: Xác định thao tác lập luận chính và nêu tác dụng.

Thao tác lập luận là cách mà tác giả tổ chức các ý, các luận điểm để làm rõ vấn đề. Trong đoạn văn này, chúng ta thấy tác giả liên tục đưa ra những nhận định, đánh giá về vấn đề.

• Tác giả nhận xét về “những người luôn dè bỉu người khác”.
• Tác giả đánh giá về hành động “đặt mình vào đôi giày của người khác”.
• Tác giả đưa ra lời bình luận, phán xét về sự thành công của “kẻ ích kỷ”.

Do đó, thao tác lập luận chính được sử dụng trong đoạn văn là thao tác lập luận bình luận.

Bên cạnh đó, để làm cho lời bình luận của mình thêm sắc sảo và thuyết phục, tác giả có kết hợp sử dụng thao tác so sánh (giữa việc “chỉ biết đi trong đôi giày của chính mình” và “biết đặt mình vào đôi giày của người khác”). Tuy nhiên, bình luận vẫn là thao tác chủ đạo, bao trùm toàn bộ đoạn văn.

Tác dụng của thao tác lập luận bình luận trong đoạn văn:

• Làm nổi bật quan điểm, thái độ của người viết: Thao tác bình luận giúp tác giả thể hiện một cách trực tiếp và rõ ràng quan điểm của mình: phê phán thói ích kỷ, đề cao sự thấu cảm và bao dung trong cuộc sống.
• Tăng sức thuyết phục cho lập luận: Bằng cách đưa ra những lời bình luận, đánh giá sắc sảo, tác giả không chỉ trình bày vấn đề mà còn định hướng suy nghĩ và cảm xúc của người đọc, khiến người đọc dễ dàng đồng tình với quan điểm được nêu ra.
• Giúp vấn đề trở nên sâu sắc hơn: Thay vì chỉ kể hay giải thích, việc bình luận giúp người đọc nhận ra ý nghĩa, giá trị cốt lõi của việc đặt mình vào vị trí người khác, từ đó có những suy ngẫm và tự điều chỉnh hành vi của bản thân.

Tổng kết lại câu trả lời hoàn chỉnh:

1.

• Phong cách ngôn ngữ chính của đoạn văn là phong cách ngôn ngữ chính luận.
• Thao tác lập luận chính là thao tác lập luận bình luận.
• Tác dụng của thao tác lập luận bình luận: Giúp tác giả thể hiện trực tiếp quan điểm, thái độ của mình về vấn đề được bàn luận (phê phán sự ích kỷ, đề cao sự thấu cảm); từ đó định hướng suy nghĩ của người đọc và làm tăng sức thuyết phục, sâu sắc cho vấn đề.

***

Cô hy vọng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về cách phân tích một văn bản nghị luận. Hãy nhớ rằng, việc xác định đúng các đặc trưng về ngôn ngữ và lập luận chính là chìa khóa để mở ra cánh cửa ý nghĩa của văn bản. Chúc các em học tốt