Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một trong những suy nghĩ sâu sắc nhất, cũng là điểm xoắn quan trọng trong truyện ngắn “Lão Hạc” của nhà văn Nam Cao. Đó chính là những trăn trở của nhân vật ông Giáo – người tri kỉ, người bạn tâm giao của Lão Hạc. Hai câu nói tưởng chừng mâu thuẫn này lại chứa đựng những triết lý nhân sinh vô cùng sâu sắc mà nhà văn muốn gửi gắm. Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu nhé!

Bước 1: Tìm hiểu bối cảnh và ý nghĩa của suy nghĩ ban đầu của ông Giáo: “Cuộc đời mỗi ngày một thêm đáng buồn”.

* Bối cảnh: Đây là suy nghĩ, là cái nhìn của ông Giáo về cuộc đời trước khi chứng kiến cái chết của Lão Hạc. Ông Giáo là một người trí thức nghèo, có học thức nhưng cũng phải đối mặt với những khó khăn mưu sinh trong xã hội thực dân nửa phong kiến đầy bất công, tha hóa. Hằng ngày, ông chứng kiến và cảm nhận được sự bế tắc, nghèo đói, những điều xấu xa, tệ bạc xung quanh mình.

* Lý do cho sự bi quan:

* Ông Giáo chứng kiến sự nghèo đói cùng cực đã đẩy nhiều người vào bước đường cùng, buộc họ phải tha hóa về nhân cách. Ví dụ điển hình là Binh Tư – một người hàng xóm của Lão Hạc, chuyên trộm cắp, lừa gạt.

* Chính bản thân ông Giáo cũng là một người tri thức nhưng lại không thể thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn của cơm áo gạo tiền. Cuộc sống của ông cũng đầy rẫy những lo toan, vất vả.

* Ông cảm thấy bất lực trước những đau khổ của người khác, đặc biệt là trước hoàn cảnh của Lão Hạc – người nông dân hiền lành, chất phác nhưng lại phải chịu đựng nhiều bất hạnh.

* Ý nghĩa của câu nói: “Cuộc đời mỗi ngày một thêm đáng buồn” thể hiện một cái nhìn bi quan, chua chát, thậm chí là tuyệt vọng của ông Giáo về cuộc đời và con người trong xã hội lúc bấy giờ. Ông dường như mất dần niềm tin vào những điều tốt đẹp, thấy cuộc đời chỉ toàn là sự xuống dốc, sự tha hóa.

Bước 2: Phân tích sự thay đổi trong suy nghĩ của ông Giáo sau cái chết của Lão Hạc: “không cuộc đời chưa hẳn đã đáng buồn, hay cuộc đời đáng buồn nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác.”

* Cú sốc làm thay đổi suy nghĩ: Đó chính là cái chết đột ngột và đầy đau đớn nhưng vô cùng cao thượng của Lão Hạc. Lão Hạc đã chọn cái chết bằng bả chó để:

* Giữ trọn vẹn mảnh vườn cho con trai mình.

* Không muốn làm phiền, không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng (nhất là ông Giáo).

* Giữ gìn phẩm giá, lòng tự trọng của một người nông dân lương thiện, không bao giờ chịu làm điều xấu xa (như ăn trộm, ăn cắp).

* Ông Giáo đã nhận ra điều gì?

* Giá trị cao đẹp của con người: Qua cái chết của Lão Hạc, ông Giáo nhận ra rằng, dù trong hoàn cảnh khốn cùng nhất, con người vẫn có thể giữ được những phẩm chất cao quý: tình phụ tử thiêng liêng, lòng tự trọng, sự lương thiện và tình yêu thương. Lão Hạc là minh chứng hùng hồn cho vẻ đẹp của nhân cách con người, vẻ đẹp của tình người, của đạo làm người.

* Cuộc đời vẫn có những điều đáng trân trọng: Cái chết của Lão Hạc đã cho ông Giáo thấy rằng, bên cạnh sự tăm tối, tha hóa, vẫn tồn tại những ngọn lửa của sự sống, của lương tri, của nhân tính. Cuộc đời không chỉ toàn là “đáng buồn” theo nghĩa tiêu cực, mất mát.

* “Cuộc đời đáng buồn nhưng lại đáng buồn theo một nghĩa khác”:

* Nghĩa thứ nhất: Đó là nỗi buồn vì phải chứng kiến sự hy sinh cao cả của một con người tốt đẹp như Lão Hạc. Buồn vì xã hội tàn nhẫn, đẩy những người lương thiện vào bước đường cùng. Đó là nỗi buồn tiếc thương, xót xa.

* Nghĩa thứ hai: Nỗi buồn này không còn đơn thuần là sự bi quan, tuyệt vọng nữa. Nó được pha trộn với sự khâm phục, trân trọng, và cả một niềm tin le lói vào giá trị của con người. Nỗi buồn ấy giúp ông Giáo nhìn nhận cuộc đời đa chiều hơn, sâu sắc hơn, không còn chỉ là một màu xám xịt mà có những điểm sáng rực rỡ từ phẩm giá con người.

Bước 3: Tổng kết ý nghĩa của sự thay đổi trong suy nghĩ của ông Giáo.

* Tư tưởng nhân đạo sâu sắc của Nam Cao: Qua sự thay đổi trong nhận thức của ông Giáo, nhà văn Nam Cao đã thể hiện tấm lòng nhân đạo cao cả của mình. Ông không chỉ tố cáo cái xã hội cũ tàn ác đã dồn đẩy con người vào đường cùng mà còn ngợi ca vẻ đẹp tiềm ẩn của con người, dù trong hoàn cảnh bi đát nhất. Ông khẳng định rằng, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, con người vẫn có thể giữ được những giá trị cốt lõi của mình.

* Ý nghĩa đối với người đọc: Sự trăn trở của ông Giáo giúp chúng ta nhìn nhận cuộc sống một cách đa chiều hơn. Không nên quá bi quan khi đối mặt với khó khăn, bởi vì trong những điều tưởng chừng như tồi tệ nhất, vẫn luôn có những giá trị tốt đẹp của tình người, của phẩm giá đang tỏa sáng. Đó chính là niềm tin vào con người, vào cuộc sống mà Nam Cao muốn truyền tải.

Qua hai câu nói tưởng chừng mâu thuẫn này, chúng ta thấy được một chiều sâu tâm lý nhân vật ông Giáo, đồng thời cũng thấy được cái nhìn vừa hiện thực, vừa nhân đạo của nhà văn Nam Cao. Cuộc đời có thể có những điều đáng buồn, nhưng không vì thế mà chúng ta mất đi niềm tin vào những giá trị cao đẹp, các em nhé!

Cô mong rằng bài giảng này đã giúp các em hiểu rõ hơn về những trăn trở của ông Giáo và thông điệp mà nhà văn Nam Cao muốn gửi gắm qua tác phẩm “Lão Hạc”. Chúc các em luôn học tốt!