Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một bài thơ rất đặc biệt của nhà thơ Tản Đà, đó là bài “Muốn làm thằng Cuội”. Qua bài thơ này, chúng ta sẽ hiểu sâu hơn về một khái niệm thú vị: “ngông”, và đặc biệt là cái “ngông” rất riêng của Tản Đà, cũng như ý nghĩa sâu sắc của nụ cười cuối bài thơ.

Chúng ta sẽ đi từng bước một nhé!

Bước 1: Hiểu nghĩa của từ “ngông”

Trước hết, cô muốn các em cùng suy nghĩ xem, “ngông” là gì? Các em có thể liên tưởng đến những hình ảnh, những con người nào mà mình hay gọi là “ngông” không?

Trong ngôn ngữ đời sống, “ngông” thường được hiểu theo nhiều cách khác nhau.

Có thể là:
* Sự ngang tàng, bướng bỉnh, không theo khuôn phép thông thường. Ví dụ, một người ăn mặc khác biệt, nói năng không kiêng dè, làm những điều người khác cho là “kỳ quặc”.
* Sự phóng khoáng, tự do, không gò bó. Cái “ngông” này có thể mang ý nghĩa tích cực, thể hiện sự cá tính, bản lĩnh.
* Đôi khi, “ngông” còn ám chỉ một chút ngạo mạn, tự tin thái quá.

Tuy nhiên, khi đi vào văn học, đặc biệt là trong thơ ca, “ngông” lại mang một tầng nghĩa sâu sắc và tinh tế hơn. Nó không chỉ đơn thuần là sự bướng bỉnh hay ngang tàng, mà còn là thái độ sống, là cái nhìn độc đáo về cuộc đời, là sự giải thoát khỏi những ràng buộc tầm thường. Cái “ngông” trong văn chương thường là sự khẳng định cái tôi cá nhân mạnh mẽ, là khát vọng vươn lên, thoát ly khỏi những giới hạn của thực tại để tìm kiếm một chân trời mới, một cuộc sống ý nghĩa hơn.

Bước 2: Chỉ ra cái “ngông” của Tản Đà trong bài thơ “Muốn làm thằng Cuội”

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích bài thơ “Muốn làm thằng Cuội” để xem cái “ngông” của Tản Đà được thể hiện như thế nào nhé.

Các em hãy đọc lại bài thơ và chú ý đến những ước muốn, khát vọng của nhân vật “tôi” trong bài.

“Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đoài,
Thôn Trong ngồi nhớ thôn Trong.
( )
Muốn làm thằng Cuội ngồi trông
Nguyệt Cư mà cười \%\%\%.”

Chúng ta thấy, nhân vật “tôi” không muốn sống ở nơi trần thế chật chội, ồn ào. Thay vào đó, nhân vật “tôi” có những ước muốn thật khác lạ, bay bổng:

* Ước muốn lên cung trăng: “Bước xuống trần ai bước xuống trần, / Ngàn năm yên vị ở trên vầng trăng.” Đây là một ước mơ không tưởng, thoát ly khỏi thực tại đời thường. Cung trăng, biểu tượng của sự thanh cao, tĩnh lặng, xa rời những bon chen, vất vả của con người.
* Muốn làm thằng Cuội: Nhân vật Cuội gắn liền với tuổi thơ, với những câu chuyện cổ tích, với sự tự tại. Tản Đà không muốn làm người thường với những lo toan, mà muốn trở thành một nhân vật trong huyền thoại, có một cuộc sống khác.
* Khát vọng về một cuộc sống tự do, không vướng bận: Tản Đà không muốn làm “Quan lớn”, không muốn “thơ túi, rượu bầu”. Nhân vật “tôi” chán ghét những bổn phận, những ràng buộc của cuộc sống trần thế.

Cái “ngông” của Tản Đà ở đây thể hiện ở:
* Sự đối lập với cái thường tình: Trong khi mọi người mải mê với cuộc sống thực tại, Tản Đà lại có những khát vọng “trời ơi đất hỡi”, bay bổng vượt lên trên.
* Sự khẳng định cái tôi cá nhân mạnh mẽ: Nhân vật “tôi” không chịu khuất phục trước những quy tắc, những lối mòn mà tự mình tạo ra một thế giới riêng, một lối sống riêng.
* Thái độ khinh bạc với danh lợi, vật chất tầm thường: Việc từ chối làm “Quan lớn” để chọn cuộc sống tự tại trên cung trăng cho thấy Tản Đà coi thường những giá trị vật chất, danh vọng mà nhiều người theo đuổi.

Đó chính là cái “ngông” rất riêng, rất đặc biệt của Tản Đà – một cái “ngông” đầy chất thơ, đầy khát vọng tự do và khẳng định cái tôi cá nhân.

Bước 3: Nêu ý nghĩa của “cái cười” được thể hiện ở cuối bài thơ: “tựa nhau trông xuống thế gian cười”

Cuối bài thơ, Tản Đà viết:

“Đã thôi cách biệt đôi nơi,
Tựa nhau trông xuống thế gian cười.”

Đây là một hình ảnh vô cùng thú vị và mang nhiều ý nghĩa.

* “Tựa nhau”: Ai đang tựa nhau ở đây? Đó có thể là Tản Đà và nhân vật Cuội, hoặc Tản Đà và vầng trăng (như hai người bạn tâm giao). Sự “tựa nhau” thể hiện sự đồng cảm, sự sẻ chia và có lẽ là cả sự cô đơn được xoa dịu.
* “Trông xuống thế gian”: Từ trên cao, từ một cõi khác (cung trăng), nhân vật “tôi” nhìn xuống cuộc sống trần gian.
* “Cười”: Đây là điểm mấu chốt. Cái cười này mang ý nghĩa gì?

Cái cười của Tản Đà ở cuối bài thơ có thể hiểu theo các khía cạnh sau:

* Cười sự phù phiếm, nhỏ bé của thế gian: Khi nhìn từ một góc độ cao hơn, nhìn từ sự tự tại của mình, những bon chen, lo toan, những tham vọng của con người ở cõi trần dường như trở nên nhỏ bé, vô nghĩa và đáng cười.
* Cười sự giải thoát của bản thân: Đó là nụ cười mãn nguyện của một người đã tìm được lối thoát khỏi những ràng buộc, vướng bận của cuộc đời. Cái “ngông” của nhân vật đã được thỏa mãn.
* Cười sự vô tình, vô nghĩa của kiếp người: Đôi khi, cái cười này cũng ẩn chứa một chút buồn man mác, một chút chiêm nghiệm về kiếp người phù du, về những gì con người đang theo đuổi.
* Cười để khẳng định sự tự tại và cao cả của tâm hồn: Cái cười này không phải là sự chế giễu ác ý, mà là sự thanh thản, tự tại của một tâm hồn đã vượt lên trên những phiền lụy của đời thường.

Tóm lại, cái cười ở cuối bài thơ “tựa nhau trông xuống thế gian cười” là một biểu hiện sinh động cho cái “ngông” của Tản Đà. Nó vừa thể hiện thái độ khinh bạc với những giá trị tầm thường của trần thế, vừa biểu đạt khát vọng tự do, thanh thản và sự tự tại của tâm hồn. Đó là một nụ cười đầy triết lý, đọng lại dư âm sâu sắc trong lòng người đọc.

Các em thấy bài thơ “Muốn làm thằng Cuội” có thú vị không nào? Cái “ngông” của Tản Đà đã giúp chúng ta nhìn cuộc đời theo một cách khác, phải không nào?

Cô mong rằng qua bài học hôm nay, các em không chỉ nắm vững kiến thức về bài thơ mà còn cảm nhận được vẻ đẹp và ý nghĩa của cái “ngông” trong văn học, và đặc biệt là nét cá tính độc đáo của nhà thơ Tản Đà.

Hẹn gặp lại các em trong những giờ học tiếp theo!