Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau khám phá những câu thành ngữ thật thú vị trong chương trình Ngữ Văn lớp 7 nhé. Các em biết không, thành ngữ giống như những viên ngọc quý, chứa đựng bao kinh nghiệm sống, bao bài học quý báu của ông cha ta. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau “mở khóa” nghĩa của một số thành ngữ thông qua bài tập sau.

Các em hãy cùng quan sát các thành ngữ và suy nghĩ xem ý nghĩa của chúng là gì nhé. Cô sẽ hướng dẫn các em từng bước để hiểu rõ hơn.

Giải thích nghĩa các thành ngữ:

1. Đám lang bò sang đám bí

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Đám lang”: Chỉ một nhóm người sống lộn xộn, không có tổ chức, thường có hành vi xấu.
* “Bò sang”: Diễn tả sự di chuyển chậm chạp, có chủ đích, mang tính xâm phạm.
* “Đám bí”: Chỉ một nhóm người khác, có thể là một gia đình, một cộng đồng.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Khi “đám lang” (những kẻ xấu, lộn xộn) “bò sang” (xâm phạm, xâm nhập) “đám bí” (những người hiền lành, có tổ chức), điều đó có nghĩa là những kẻ xấu đang nhòm ngó, xâm phạm đến những người hoặc những thứ tốt đẹp, bình yên.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Đám lang bò sang đám bí” dùng để chỉ những kẻ xấu xa, lộn xộn đang nhòm ngó, dòm ngó, hoặc có ý định xâm phạm đến những người hoặc những thứ tốt đẹp, bình yên. Nó thể hiện sự lo ngại về nguy cơ bị xâm phạm từ những thế lực xấu.

2. Mặt trơ trán bóng

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Mặt trơ”: Chỉ cái mặt dạn dĩ, không biết xấu hổ.
* “Trán bóng”: Trán là phần trên của khuôn mặt, “bóng” có thể hiểu là phẳng lặng, không có nếp nhăn của sự suy tư hay buồn bã, hoặc ám chỉ sự ngang nhiên.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Khi một người có “mặt trơ trán bóng”, nghĩa là họ không còn biết xấu hổ trước hành động sai trái của mình. Dù làm gì sai cũng không thấy ngượng ngùng, không có biểu hiện hối lỗi.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Mặt trơ trán bóng” dùng để miêu tả những người không biết xấu hổ, làm điều sai trái mà vẫn dạn dĩ, không hề bối rối, hối hận hay hổ thẹn.

3. Chuột chạy cùng sào

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Chuột”: Loài vật nhỏ bé, thường hay lủi trốn.
* “Chạy cùng sào”: Hình ảnh con chuột bị dồn vào đường cùng, không còn lối thoát, chỉ còn chạy quanh cái sào (cây tre, cột…).

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Con chuột khi bị dồn vào đường cùng, chỉ còn biết chạy loanh quanh cái sào, không còn lối thoát nào khác. Điều này giống như con người khi rơi vào hoàn cảnh bế tắc, không còn cách nào để xoay sở, cứu vãn tình thế.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Chuột chạy cùng sào” dùng để chỉ những người rơi vào hoàn cảnh bế tắc, cùng quẫn, không còn cách nào xoay sở hay thoát thân.

4. Ăn cơm nhà thổi tù và hàng tổng

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Ăn cơm nhà”: Chỉ việc sống nhờ vào gia đình, được chu cấp về vật chất.
* “Thổi tù và hàng tổng”: “Tù và” là một loại kèn làm từ sừng động vật, dùng để báo hiệu, kêu gọi. “Hàng tổng” là ám chỉ cả làng, cả xã. “Thổi tù và hàng tổng” là làm việc công cộng, việc chung của làng.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Người “ăn cơm nhà” là người lo cho bản thân, gia đình mình. Còn “thổi tù và hàng tổng” là làm việc vì cộng đồng. Khi một người chỉ lo “thổi tù và hàng tổng” mà không chăm lo cho gia đình mình thì điều đó là không hợp lý, thậm chí là sai trái.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Ăn cơm nhà thổi tù và hàng tổng” dùng để phê phán những người không lo làm ăn, không chăm lo cho gia đình mình mà lại chỉ lo làm những việc lớn lao, việc chung của làng xã, hoặc chỉ tham gia vào những hoạt động bên ngoài mà bỏ bê trách nhiệm gia đình.

5. Vắt cổ chày ra nước

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Vắt”: Hành động làm cho ra nước.
* “Cổ chày”: Cái chày thường được làm bằng gỗ, cứng rắn. “Cổ chày” có thể hiểu là phần cứng nhất, khó lấy được nước.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Chày là vật cứng, không thể nào “vắt” ra nước được. Nếu cố gắng “vắt” thì cũng không có kết quả, hoặc rất khó khăn và vô ích. Điều này ám chỉ việc cố gắng đòi hỏi hoặc tìm kiếm điều gì đó từ một đối tượng không thể có được, hoặc một tình huống không thể thành công.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Vắt cổ chày ra nước” dùng để chỉ hành động đòi hỏi, yêu cầu, hoặc tìm kiếm điều gì đó từ một đối tượng hoặc trong một tình huống mà điều đó là không thể có được, vô ích và tốn công sức.

6. Chung lưng đấu cật

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Chung lưng”: Cùng tựa lưng vào nhau.
* “Đấu cật”: Cùng sát lưng vào nhau.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Khi hai người “chung lưng đấu cật”, nghĩa là họ cùng nhau gánh vác một công việc, cùng nhau đối mặt với khó khăn. Hình ảnh này gợi lên sự đoàn kết, nương tựa vào nhau để vượt qua thử thách.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Chung lưng đấu cật” có nghĩa là cùng nhau gánh vác, cùng nhau giúp đỡ, nương tựa vào nhau để làm một việc gì đó, thường là để vượt qua khó khăn, thử thách. Nó thể hiện tinh thần đoàn kết, tương trợ.

7. Nuôi cò cò mổ mắt

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Nuôi cò”: Chăm sóc, nuôi dưỡng con cò.
* “Cò mổ mắt”: Con cò lại dùng mỏ để mổ vào mắt người nuôi.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Thông thường, khi ta nuôi dưỡng ai đó, ta mong họ lớn lên sẽ báo ơn, giúp đỡ lại ta. Nhưng ở đây, con cò lại “mổ mắt” người nuôi, tức là làm hại chính người đã nuôi dưỡng nó. Điều này trái với đạo lý thông thường.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Nuôi cò cò mổ mắt” dùng để chỉ hành động nuôi nấng, giúp đỡ người khác nhưng cuối cùng lại bị họ làm hại lại, bị họ phản bội. Nó thể hiện sự trái với đạo lý, sự phụ bạc.

8. Nước mắt cá sấu

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Nước mắt”: Nước mắt thể hiện sự đau khổ, buồn bã.
* “Cá sấu”: Là loài vật hung dữ, săn mồi. Người ta hay nói cá sấu “khóc” khi ăn thịt con mồi, nhưng đó không phải là nước mắt của sự hối hận hay đau buồn thật sự.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Hình ảnh cá sấu “khóc” khi ăn mồi là một cách nói dân gian để ám chỉ sự giả dối, không chân thật. Nước mắt đó không xuất phát từ lòng trắc ẩn mà chỉ là một phản xạ sinh học hoặc một sự lừa dối.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Nước mắt cá sấu” dùng để chỉ những giọt nước mắt giả tạo, không thật lòng, không xuất phát từ sự đau khổ hay ăn năn hối hận mà chỉ là sự giả vờ để lừa dối người khác.

9. Treo đầu dê, bán thịt chó

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Treo đầu dê”: Giới thiệu, quảng cáo món thịt dê (món ngon, giá trị).
* “Bán thịt chó”: Lại bán món thịt chó (món ăn thường được xem là kém giá trị hơn thịt dê, hoặc ám chỉ sự lừa dối về chất lượng).

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Người bán hàng thường giới thiệu sản phẩm tốt nhất để thu hút khách, nhưng thực tế lại bán hàng kém chất lượng. Hành động này là lừa dối khách hàng.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Treo đầu dê, bán thịt chó” dùng để chỉ hành động lừa dối khách hàng bằng cách giới thiệu sản phẩm tốt nhưng thực tế lại bán hàng kém chất lượng, không đúng với quảng cáo.

10. Thả hổ về rừng

* Bước 1: Phân tích các từ ngữ trong thành ngữ.
* “Thả”: Giải phóng, buông ra.
* “Hổ”: Loài vật hung dữ, nguy hiểm.
* “Rừng”: Nơi sinh sống tự nhiên của hổ.

* Bước 2: Liên hệ với thực tế và suy luận nghĩa.
Con hổ là loài vật nguy hiểm, nếu thả nó về rừng thì nó sẽ tiếp tục gây hại cho con người hoặc các loài vật khác. Điều này ám chỉ việc buông tha cho kẻ xấu, kẻ ác mà không có sự kiểm soát, dẫn đến hậu quả tai hại.

* Bước 3: Nêu nghĩa của thành ngữ.
Thành ngữ “Thả hổ về rừng” dùng để chỉ hành động buông tha, để cho kẻ xấu, kẻ ác được tự do, từ đó có thể gây hại cho xã hội hoặc người khác. Nó thể hiện sự sai lầm trong việc xử lý, để hậu quả xấu xảy ra.

Các em thấy đó, mỗi thành ngữ đều mang một ý nghĩa sâu sắc và hình ảnh sinh động. Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu rõ hơn về ý nghĩa của những câu thành ngữ này và có thể vận dụng chúng một cách chính xác trong học tập và giao tiếp nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô.
Chúc các em học tốt!