Chào em, cô rất vui khi nhận được câu hỏi của em. Đây là một đoạn thơ rất hay và giàu ý nghĩa của nhà thơ Bế Kiến Quốc. Để hiểu sâu sắc hơn về đoạn trích này, chúng ta hãy cùng nhau đi qua từng câu hỏi nhé. Cô sẽ hướng dẫn em cách phân tích và trả lời một cách chi tiết, bám sát vào kiến thức Ngữ văn lớp 12.

***

GỢI Ý TRẢ LỜI CHI TIẾT

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính trong đoạn trích.

Chào em, để xác định phương thức biểu đạt chính, chúng ta cần xem xét mục đích chính của tác giả khi viết đoạn thơ này là gì: để kể một câu chuyện, để miêu tả một sự vật, hay để bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm?

Đọc toàn bộ đoạn trích, em có thể thấy rõ dòng cảm xúc dạt dào của tác giả tuôn chảy qua từng câu chữ. Tác giả không chỉ đơn thuần kể tên các dòng sông hay miêu tả chúng, mà quan trọng hơn là thể hiện tình yêu, niềm tự hào, sự gắn bó sâu sắc với những dòng sông quê hương. Những từ ngữ như “anh hùng”, “tự hào”, những hình ảnh gợi cảm như “chiếc thuyền giấy gửi tuổi thơ”, “cánh cò vỗ lả xuống lòng ta” đều nhằm mục đích khơi gợi cảm xúc nơi người đọc.

Do đó, ta có thể kết luận:

Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là biểu cảm.

Bên cạnh đó, đoạn thơ còn có sự kết hợp của các phương thức khác như miêu tả (khi tả các dòng sông “mênh mông”, “xinh xinh”) và tự sự (khi kể lại “chuyện xưa mẹ kể”, chuyện “sông đã từng đánh Pháp”). Tuy nhiên, biểu cảm vẫn là phương thức chủ đạo, bao trùm toàn bộ đoạn trích, em nhé.

Câu 2: Đoạn trích đã nhắc đến những dòng sông nào trên đất nước ta?

Đây là một câu hỏi nhận biết, em chỉ cần đọc kĩ lại văn bản và tìm ra những danh từ riêng chỉ tên các con sông. Cô trò mình cùng rà soát nhé:

Trong khổ thơ thứ hai, tác giả viết:

“Chẳng phải sông Đà, sông Mã, sông Hồng đôi bờ cát mênh mông,

Thì cũng sông Trà, sông Hương, sông Cửu Long uốn chín đầu rồng”

Như vậy, những dòng sông được nhắc đến một cách cụ thể trong đoạn trích là: Sông Đà, Sông Mã, Sông Hồng, Sông Trà, Sông Hương, Sông Cửu Long.

Em có thể thấy, tác giả đã khéo léo lựa chọn những con sông tiêu biểu trải dài từ Bắc vào Nam, gợi ra hình ảnh một đất nước Việt Nam thống nhất, gắn liền với những dòng sông mẹ hiền hòa.

Câu 3: Khổ thơ sau đã giúp anh/chị hiểu gì về dòng sông quê hương?

“Rồi biết nghe chuyện anh, chuyện cha

Biết tự hào: Sông đã từng đánh Pháp

Nước lấp mặt những ca nô tan xác

Bãi lau già chuyển cán bộ qua sông”

Đây là một câu hỏi thông hiểu, đòi hỏi chúng ta phải phân tích sâu hơn. Khổ thơ này đã nâng hình tượng dòng sông lên một tầm vóc mới, không còn chỉ là dòng sông của tuổi thơ êm đềm nữa. Em có thể hiểu về dòng sông quê hương qua những ý sau:

1. Dòng sông là nhân chứng lịch sử hào hùng của dân tộc:

Dòng sông không còn là một vật vô tri, mà đã trở thành một phần của kí ức, của lịch sử được truyền lại qua “chuyện anh, chuyện cha”. Nó đã chứng kiến những năm tháng đấu tranh gian khổ nhưng oanh liệt của cả dân tộc.

2. Dòng sông là người anh hùng thầm lặng trong chiến đấu:

Hình ảnh “Sông đã từng đánh Pháp” là một phép nhân hóa đặc sắc, biến dòng sông thành một người lính, một người anh hùng trực tiếp tham gia vào cuộc kháng chiến. Sức mạnh của dòng sông góp phần làm nên chiến thắng: “Nước lấp mặt những ca nô tan xác”, nhấn chìm quân thù. Dòng sông không chỉ hiền hòa mà còn có sức mạnh dữ dội để trừng trị kẻ xâm lược.

3. Dòng sông là người mẹ bao dung, che chở cho cách mạng:

Không chỉ tấn công kẻ thù, dòng sông còn mở rộng vòng tay che chở, bảo vệ những người con của đất nước. Hình ảnh “Bãi lau già chuyển cán bộ qua sông” thật cảm động. Dòng sông trở thành con đường bí mật, an toàn để đưa các chiến sĩ cách mạng qua lại, là hậu phương vững chắc, là biểu tượng cho sự đồng lòng, bao bọc của đất mẹ quê hương đối với những người con yêu nước.

Tóm lại, qua khổ thơ, hình ảnh dòng sông hiện lên thật lớn lao và thiêng liêng. Dòng sông không chỉ bồi đắp phù sa cho đồng ruộng mà còn bồi đắp nên cả tâm hồn, lịch sử và lòng tự hào dân tộc.

Câu 4: Anh/Chị hãy nhận xét về tình cảm của tác giả đối với những dòng sông được thể hiện trong đoạn trích.

Đây là câu hỏi vận dụng, yêu cầu em phải tổng hợp lại cảm nhận của mình sau khi đọc cả đoạn trích. Em có thể trình bày thành một đoạn văn ngắn gọn, nêu bật các sắc thái tình cảm của tác giả.

Qua những vần thơ giàu cảm xúc, ta có thể thấy tác giả Bế Kiến Quốc đã dành cho những dòng sông quê hương những tình cảm vô cùng sâu sắc và đa chiều:

Trước hết, đó là tình yêu tha thiết và sự gắn bó máu thịt. Dòng sông gắn với cội nguồn (“Sinh bên một dòng sông”), gắn với tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng (“Chiếc thuyền giấy gửi tuổi thơ theo sóng”). Với tác giả, dòng sông là một phần không thể tách rời của cuộc đời mỗi con người Việt Nam.

Tiếp theo, đó là niềm tự hào sâu sắc về những dòng sông anh hùng. Tác giả không chỉ nhìn thấy vẻ đẹp thơ mộng mà còn khám phá ra vẻ đẹp hào hùng, tráng lệ của dòng sông trong lịch sử. Niềm tự hào bật ra thành lời khẳng định: “Biết tự hào: Sông đã từng đánh Pháp”. Dòng sông trở thành biểu tượng cho khí phách hiên ngang, bất khuất của dân tộc.

Cuối cùng, đó là lòng biết ơn và sự trân trọng. Tác giả biết ơn dòng sông đã bồi đắp phù sa cho “mườn mượt những cánh đồng”, nuôi dưỡng sự sống. Và hơn thế, ông còn biết ơn dòng sông đã cùng dân tộc đi qua những chặng đường lịch sử gian lao, trở thành điểm tựa vững vàng cho cách mạng.

Kết luận lại, tình cảm của tác giả là sự hòa quyện của tình yêu, niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc. Tình yêu những dòng sông cũng chính là biểu hiện của tình yêu quê hương, đất nước nồng nàn, thắm thiết.

***

Hi vọng phần giải đáp chi tiết này của cô sẽ giúp em hiểu bài tốt hơn. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào khác, đừng ngần ngại hỏi cô nhé. Chúc em học tốt