Chào các em, cô rất vui được cùng các em giải đáp một câu hỏi rất hay và quan trọng trong chương trình Sinh học 8 của chúng ta. Đây là kiến thức nền tảng giúp các em hiểu rõ hơn về trung tâm chỉ huy của toàn bộ cơ thể.

Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích chi tiết từng phần nhé.

A. CẤU TẠO CỦA HỆ THẦN KINH

Để dễ hình dung, các em hãy nhớ rằng hệ thần kinh được phân chia dựa trên hai cách: theo cấu tạo và theo chức năng.

1. Phân chia theo cấu tạo:
Dựa vào vị trí các bộ phận trong cơ thể, hệ thần kinh gồm 2 bộ phận chính là bộ phận trung ương và bộ phận ngoại biên.

• Bộ phận trung ương: Đây là trung tâm đầu não, có vai trò điều khiển mọi hoạt động của cơ thể.
  – Não bộ: Nằm trong hộp sọ, được bảo vệ rất kỹ. Não bộ là trung tâm thần kinh cao cấp nhất.
  – Tủy sống: Nằm trong cột sống, kéo dài từ dưới não bộ xuống. Tủy sống là trung tâm của nhiều phản xạ không điều kiện quan trọng.
• Bộ phận ngoại biên: Bộ phận này có nhiệm vụ kết nối trung ương thần kinh với tất cả các cơ quan còn lại của cơ thể.
  – Các dây thần kinh: Do các bó sợi cảm giác và bó sợi vận động tạo nên. Chúng tỏa đi khắp cơ thể, giống như những đường dây điện vậy.
  – Các hạch thần kinh: Là những khối nơron nằm ngoài bộ phận trung ương, có chức năng tiếp nhận và truyền tín hiệu.

2. Phân chia theo chức năng:
Dựa vào chức năng điều khiển hoạt động của các cơ quan, hệ thần kinh được chia thành hệ thần kinh vận động và hệ thần kinh sinh dưỡng.

• Hệ thần kinh vận động (hay hệ thần kinh cơ – xương):
  – Điều khiển hoạt động của các cơ vân (cơ xương).
  – Đây là những hoạt động có ý thức, theo sự điều khiển của vỏ não. Ví dụ như: đi, đứng, chạy, nhảy, viết bài, cầm nắm đồ vật.
• Hệ thần kinh sinh dưỡng:
  – Điều hòa hoạt động của các cơ quan nội tạng (cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản).
  – Đây là những hoạt động không có ý thức, diễn ra tự động. Ví dụ như: sự co bóp của tim, dạ dày, ruột; sự tiết mồ hôi, nước bọt.
  – Hệ thần kinh sinh dưỡng lại bao gồm hai phân hệ có tác dụng đối lập nhau là phân hệ giao cảm và phân hệ đối giao cảm, giúp điều hòa hoạt động của các cơ quan một cách chính xác.

B. VAI TRÒ CỦA HỆ THẦN KINH

Từ cấu tạo phức tạp như trên, hệ thần kinh đóng vai trò cực kỳ quan trọng, có thể tóm tắt qua hai vai trò chính sau:

1. Điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của tất cả các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể.

• Hệ thần kinh giống như một vị “nhạc trưởng” tài ba, đảm bảo mọi “nhạc công” (là các cơ quan) trong cơ thể hoạt động một cách nhịp nhàng, ăn khớp với nhau.
• Ví dụ: Khi chúng ta chạy, hệ thần kinh sẽ điều khiển tim đập nhanh hơn để bơm máu, phổi thở nhanh hơn để lấy oxy, các cơ chân co duỗi liên tục. Tất cả đều được phối hợp một cách hoàn hảo.

2. Đảm bảo sự thống nhất của cơ thể với môi trường bên ngoài.

• Hệ thần kinh giúp cơ thể trở thành một khối thống nhất, toàn vẹn, đồng thời giúp cơ thể thích ứng được với những thay đổi của môi trường sống.
• Cơ chế của vai trò này là: tiếp nhận các kích thích từ môi trường (như ánh sáng, âm thanh, nhiệt độ…) thông qua các giác quan, sau đó phân tích và xử lý thông tin, rồi quyết định cách cơ thể phản ứng lại một cách phù hợp nhất để tồn tại và phát triển.
• Ví dụ kinh điển: Khi tay ta vô tình chạm vào vật nóng, hệ thần kinh sẽ ngay lập tức ra lệnh cho cơ tay co lại để rụt tay lại. Đây là một phản ứng tự vệ giúp cơ thể tránh bị tổn thương.

Tóm lại, hệ thần kinh là hệ cơ quan có cấu tạo phức tạp và giữ vai trò chủ đạo, điều khiển toàn bộ hoạt động sống của cơ thể, giúp cơ thể là một khối thống nhất và thích nghi với môi trường.

Cô hy vọng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em nắm vững kiến thức. Chúc các em học tốt