Hãy xác định nghĩa của các từ miệng và sườn sau đây rồi phân chia các nghĩa thàn…
a)Miệng cười tươi,miệng rộng,miệng rộng thì sang,há miệng chờ sung,miệng bát,miệng túi,nhà 5 miệng ăn
b)Xương sườn,sườn núi,hích vào sườn,sườn nhà,hở sườn,đánh vào sườn địch
ai có thắc mắc hỏi mình
Chúng ta sẽ cùng nhau làm bài tập sau đây, dựa theo Sách giáo khoa nhé.
Bài tập: Xác định nghĩa của các từ “miệng” và “sườn” sau đây rồi phân chia các nghĩa thành: nghĩa gốc / nghĩa chuyển
Trước khi đi vào giải bài tập, các em cần hiểu rõ thế nào là “nghĩa gốc” và “nghĩa chuyển”.
* Nghĩa gốc: Là nghĩa cơ bản, ban đầu của một từ. Nghĩa gốc thường chỉ một sự vật, hiện tượng cụ thể, quen thuộc và thường xuất hiện đầu tiên trong lịch sử phát triển của từ.
* Nghĩa chuyển: Là nghĩa mới được hình thành dựa trên nghĩa gốc. Nghĩa chuyển có thể do sự phát triển về ý nghĩa, do sự tương đồng về hình thức, chức năng, vị trí hoặc do cách nói ví von.
Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng phần của bài tập.
a) Từ “miệng”
Chúng ta sẽ xem xét từng cụm từ có chứa từ “miệng”:
1. Miệng cười tươi:
* Phân tích: “Miệng” ở đây chỉ bộ phận trên khuôn mặt dùng để nói, cười, ăn.
* Xác định nghĩa: Đây là nghĩa cơ bản, ban đầu của từ “miệng”, chỉ bộ phận sinh học.
* Phân loại: Nghĩa gốc.
2. Miệng rộng:
* Phân tích: “Miệng” ở đây vẫn chỉ bộ phận trên khuôn mặt.
* Xác định nghĩa: Vẫn là nghĩa chỉ bộ phận sinh học dùng để ăn, nói, cười.
* Phân loại: Nghĩa gốc.
3. Miệng rộng thì sang:
* Phân tích: Trong câu tục ngữ này, “miệng rộng” không chỉ đơn thuần là hình dáng bộ phận cơ thể. Nó ám chỉ người có tính cách rộng rãi, phóng khoáng, hoặc có khả năng giao tiếp tốt, tạo dựng mối quan hệ.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này đã được mở rộng ra khỏi ý nghĩa sinh học ban đầu, chỉ một đặc điểm tính cách hoặc khả năng.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng về hình thức và liên tưởng đến tính cách).
4. Há miệng chờ sung:
* Phân tích: “Há miệng” ở đây không có nghĩa là chỉ hành động mở bộ phận sinh học để ăn. Nó ám chỉ sự trông chờ một cách thụ động vào một điều may mắn, bất ngờ xảy ra mà không cần nỗ lực.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này đã chuyển từ hành động ăn uống sang trạng thái chờ đợi.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự liên tưởng về hành động và kết quả).
5. Miệng bát:
* Phân tích: “Miệng bát” chỉ phần trên, chỗ tròn của cái bát.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này chỉ phần trên cùng, có hình dáng tròn và mở ra của một đồ vật.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng về hình dáng và vị trí với miệng người).
6. Miệng túi:
* Phân tích: “Miệng túi” chỉ phần trên, chỗ mở của cái túi.
* Xác định nghĩa: Tương tự như “miệng bát”, nghĩa này chỉ phần trên cùng, có chỗ mở ra của một đồ vật.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng về hình dáng và vị trí với miệng người).
7. Nhà 5 miệng ăn:
* Phân tích: “Miệng ăn” ở đây không chỉ đơn thuần là bộ phận sinh học. Nó ám chỉ một người có khả năng ăn uống, tức là một thành viên trong gia đình cần được chu cấp.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này đã chuyển từ bộ phận sinh học sang chỉ một con người, một đơn vị cá nhân trong gia đình cần nhu cầu ăn uống.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên chức năng và liên tưởng đến con người).
Tổng kết phần a)
* Nghĩa gốc của “miệng”: Bộ phận trên khuôn mặt dùng để ăn, nói, cười.
* Nghĩa chuyển của “miệng”:
* Chỉ đặc điểm tính cách, khả năng giao tiếp (miệng rộng thì sang).
* Chỉ trạng thái chờ đợi thụ động (há miệng chờ sung).
* Chỉ phần trên cùng, có hình dáng tròn và mở ra của đồ vật (miệng bát, miệng túi).
* Chỉ một người, một thành viên trong gia đình cần nhu cầu ăn uống (nhà 5 miệng ăn).
b) Từ “sườn”
Chúng ta sẽ xem xét từng cụm từ có chứa từ “sườn”:
1. Xương sườn:
* Phân tích: “Sườn” ở đây chỉ một phần của bộ xương, nằm ở hai bên lồng ngực.
* Xác định nghĩa: Đây là nghĩa cơ bản, ban đầu của từ “sườn”, chỉ một bộ phận của cơ thể sống.
* Phân loại: Nghĩa gốc.
2. Sườn núi:
* Phân tích: “Sườn núi” chỉ phần mặt nghiêng, dốc của núi.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này chỉ một phần của một vật thể tự nhiên, có đặc điểm nghiêng, dốc.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng về vị trí và hình dáng với sườn cơ thể).
3. Hích vào sườn:
* Phân tích: “Sườn” ở đây chỉ phần bên hông của cơ thể, nơi có xương sườn.
* Xác định nghĩa: Vẫn là nghĩa chỉ bộ phận cơ thể, cụ thể là phần bên cạnh lồng ngực.
* Phân loại: Nghĩa gốc.
4. Sườn nhà:
* Phân tích: “Sườn nhà” chỉ phần bên cạnh của ngôi nhà, thường là phần tường hoặc mặt ngoài của ngôi nhà.
* Xác định nghĩa: Tương tự như “sườn núi”, nghĩa này chỉ phần bên cạnh, mặt ngoài của một công trình kiến trúc.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng về vị trí với sườn cơ thể).
5. Hở sườn:
* Phân tích: Trong ngữ cảnh này, “hở sườn” có thể hiểu là để lộ sơ hở, yếu điểm về quân sự hoặc trong một kế hoạch, trận đấu.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này đã chuyển từ bộ phận cơ thể sang chỉ một điểm yếu, một sơ hở, một mặt dễ bị tấn công.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự liên tưởng về sự yếu đuối, dễ bị tổn thương của cơ thể khi sườn bị hở).
6. Đánh vào sườn địch:
* Phân tích: “Sườn địch” chỉ hai bên cánh của đội hình địch, nơi thường là điểm yếu để tấn công.
* Xác định nghĩa: Nghĩa này chỉ phần bên cạnh, khu vực dễ tấn công của một đội hình, một đơn vị.
* Phân loại: Nghĩa chuyển. (Chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng về vị trí và chức năng với sườn cơ thể, chỉ bộ phận dễ bị tấn công).
Tổng kết phần b)
* Nghĩa gốc của “sườn”: Bộ phận của bộ xương ở hai bên lồng ngực; phần bên hông của cơ thể.
* Nghĩa chuyển của “sườn”:
* Chỉ phần mặt nghiêng, dốc của núi (sườn núi).
* Chỉ phần bên cạnh, mặt ngoài của ngôi nhà (sườn nhà).
* Chỉ điểm yếu, sơ hở, mặt dễ bị tấn công (hở sườn, đánh vào sườn địch).
Các em thấy không, từ ngữ trong tiếng Việt rất phong phú và linh hoạt. Một từ ban đầu có thể mang một nghĩa gốc, nhưng qua quá trình sử dụng, nó có thể phát triển và mang thêm nhiều nghĩa mới, gọi là nghĩa chuyển. Việc hiểu rõ nghĩa gốc và nghĩa chuyển giúp chúng ta đọc hiểu văn bản tốt hơn và diễn đạt ý của mình chính xác, sinh động hơn.
Các em có thắc mắc gì về bài tập này không? Cứ mạnh dạn hỏi cô nhé!
a) Miệng: là bộ phận trên cơ thể người, động vật
Miệng: Phần trên cùng và đi thông với bên ngoài của vật
Nghĩa gốc: miệng cười tươi, miệng rộng thì sang, há miệng chờ sung
Nghĩa chuyển: miệng bát, miệng túi, nhà 5 miệng ăn.
b) Sườn: xương xung quanh lồng ngực.
Sườn: bề cạnh của vật mang dạng khối và khá cao.
Sườn: làm hình dáng để tạo nên hình dạng của vật
Nghĩa gốc: Xương sườn, hích vào sườn, đánh vào sườn địch, hở sườn.
Nghĩa chuyển: sườn núi, sườn nhà, sườn xe đạp.
Chúc bạn học tốt:)
Bài làm:
Hãy xác định nghĩa của các từ miệng và sườn sau đây rồi phân chia các nghĩa thành:nghĩa gốc/nghĩa chuyển:
a)Miệng cười tươi,miệng rộng,miệng rộng thì sang,há miệng chờ sung,miệng bát,miệng túi,nhà 5 miệng ăn
– Miệng cười tươi: một bộ phận trên cơ thể của con người, dùng để ăn, uống, nói,…
⇒ Nghĩa gốc.
– Miệng rộng: chỉ một bộ phận trên cơ thể con người có kích thước rộng.
⇒ Nghĩa gốc.
– Miệng rộng thì sang: chỉ những người hay nói nhiều.
⇒ Nghĩa chuyển.
– Há miệng chờ sung: chỉ một bộ phận trên gương mặt của con người, phục vụ mục đích, nhu cầu ăn uống, nói cười,…
⇒ Nghĩa gốc.
– Miệng bát: chỉ phần lõm vào ở trên bề mặt của chiếc bát.
⇒ Nghĩa chuyển.
– Miệng túi: chỉ phần rỗng, nối liền với phần trong của túi.
⇒ Nghĩa chuyển.
– Nhà 5 miệng ăn: chỉ một phận trên cơ thể của con người, dùng để ăn, uống, nói,…
⇒ Nghĩa gốc.
b)Xương sườn,sườn núi,hích vào sườn,sườn nhà,hở sườn,đánh vào sườn địch
– Xương sườn: chỉ các xương bao quanh phần lồng ngực của con người.
⇒ Nghĩa gốc.
– Sườn núi: bề cạnh của một đồ vật có hình khối và chiều cao.
⇒ Nghĩa chuyển.
– Hích vào sườn: chỉ các xương bao quanh phần lồng ngực của con người.
⇒ Nghĩa gốc.
– Sườn nhà: bộ phận làm chỗ dựa cho vật khác được trụ vững.
⇒ Nghĩa chuyển.
– Hở sườn: chỉ các xương bao quanh phần lồng ngực của con người.
⇒ Nghĩa gốc.
– Đánh vào sườn địch: chỉ căn cứ, ổ cư trú của giặc.
⇒ Nghĩa chuyển.