Câu 1: Ngôi kể

Trong đoạn trích này, ngôi kể được sử dụng là ngôi kể thứ ba.

Để nhận biết được điều này, các em hãy chú ý đến các đại từ nhân xưng được sử dụng để gọi nhân vật và người kể chuyện.

Chúng ta thấy người kể chuyện sử dụng các đại từ như “ông”, “họ”, “thằng bé”, “Lụm”, “cô Thảo”, “vợ chồng đứa con trai”, “ông Vại” để gọi và xưng hô với các nhân vật.

Người kể chuyện đứng ở ngoài câu chuyện, quan sát và thuật lại mọi việc xảy ra.

Câu 2: Chi tiết thể hiện cách đối xử của ông Vại đối với Lụm sau khi nhận nuôi

Ông Vại đã thể hiện sự yêu thương, quan tâm và cố gắng bù đắp cho Lụm rất nhiều:

• Ông đã dắt thằng nhỏ ngược dòng cơn lũ tìm về nhà: Dù biết là nguy hiểm, ông vẫn cố gắng làm hết sức để tìm cho Lụm một chút hy vọng về quá khứ, dù kết quả không như mong đợi. Điều này cho thấy sự trăn trở và tình thương của ông dành cho Lụm ngay từ đầu.
• Ông Vại và vợ chồng đứa con trai có yêu thương ra sao cũng không thể nào xóa đi ký ức đau buồn trong nó: Câu này tuy nói về nỗi đau của Lụm nhưng gián tiếp khẳng định tình yêu thương mà ông Vại và gia đình đã dành cho Lụm, họ đã cố gắng xoa dịu nỗi đau của em.
• Xây một ngôi nhà nhỏ được xây lên: Ông Vại đã cùng gia đình cố gắng hết sức để xây dựng một ngôi nhà khang trang, nền cao, móng chắc để Lụm có một cuộc sống ổn định, bớt lo âu.
• Thỉnh thoảng ông Vại ới thằng nhỏ xách hộ cái xô, giữ giùm cái thang, trông giùm mấy mẻ cá đang phơi ngoài sân sợ con mèo ăn mất: Những việc làm tuy nhỏ nhặt này lại thể hiện sự gần gũi, xem Lụm như một thành viên trong gia đình, không chỉ chăm sóc mà còn cho Lụm tham gia vào công việc nhà, giúp em cảm thấy có ích và có trách nhiệm.
• Sợ nó ngồi không hay nghĩ ngợi vẩn vơ, lúc giải lao ông thường đạp xe đèo nó đi chơi làng trên xóm dưới: Ông Vại rất tâm lý, ông hiểu rằng Lụm cần được vui chơi, giải tỏa nỗi buồn. Việc ông đưa Lụm đi chơi thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến tinh thần và cảm xúc của em.

Những chi tiết này cho thấy ông Vại không chỉ nhận nuôi Lụm vì thương hại mà còn vì tình yêu thương thật sự, ông muốn bù đắp cho Lụm những mất mát mà em phải gánh chịu.

Câu 3: Phân tích BPTT trong câu: “Nhưng chưa bao giờ ông nghĩ thứ trôi đến sau cơn lũ lại là một thằng bé sáu tuổi, người ngợm đặc như một khối bùn.”

Trong câu văn này, biện pháp tu từ chính được sử dụng là so sánh.

Cụ thể, nhà văn đã so sánh “người ngợm đặc” của Lụm với “một khối bùn”.

• Tác dụng của phép so sánh:
• Miêu tả chân thực, sống động: Hình ảnh “khối bùn” gợi lên một cách trực quan, mạnh mẽ sự lấm lem, bẩn thỉu, bao phủ toàn bộ cơ thể Lụm sau cơn lũ. Điều này cho thấy Lụm đã phải trải qua một hoàn cảnh kinh hoàng, bị vùi lấp trong bùn đất, mất đi vẻ ngoài ban đầu của một con người.
• Nhấn mạnh sự khắc nghiệt của thiên tai: Phép so sánh làm nổi bật sự tàn khốc của cơn lũ, nó không chỉ cuốn trôi nhà cửa, tài sản mà còn biến một con người, đặc biệt là một đứa trẻ, trở nên khó nhận dạng, nhếch nhác, tiều tụy.
• Gợi lên sự xót thương: Khi đọc câu này, người đọc không khỏi chạnh lòng, xót xa cho hoàn cảnh của Lụm. Một đứa trẻ sáu tuổi, đáng lẽ phải được sạch sẽ, vui tươi, lại trở nên giống như một khối bùn, cho thấy sự mất mát, đau thương quá lớn.
• Tạo ấn tượng mạnh mẽ về sự “trôi đến”: Việc Lụm “trôi đến” như một khối bùn nhấn mạnh sự bất ngờ, ngẫu nhiên và không lường trước được của sự kiện, đồng thời làm tăng thêm sự xót xa khi một sinh mạng nhỏ bé lại đến với gia đình ông Vại một cách bi thương như vậy.

Nhờ phép so sánh này, câu văn đã khắc họa thành công hình ảnh Lụm sau cơn lũ, vừa chân thực, vừa giàu sức gợi, lay động lòng người đọc.

Câu 4: Hình ảnh “Hoa đào nở trên vai” có ý nghĩa gì?

Hình ảnh “Hoa đào nở trên vai” là một hình ảnh ẩn dụ mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

• Biểu tượng của sự sống, niềm hy vọng và mùa xuân: Hoa đào vốn là biểu tượng của mùa xuân, mang đến sự tươi mới, sức sống và niềm vui. Việc hoa đào “nở trên vai” Lụm, theo lời bà mẹ trước đây nói, là điềm báo cho tương lai hạnh phúc.
• Sự hàn gắn và tái sinh: Sau những mất mát, đau thương, Lụm đang dần hồi phục. Chiếc bớt đỏ trên vai, được ví như hoa đào, tượng trưng cho quá trình hàn gắn về tinh thần, sự tái sinh của một cuộc đời mới. Lụm không còn chìm đắm trong ký ức buồn, mà đang dần hướng về phía trước.
• Tình yêu thương, sự che chở và bảo bọc: Chiếc bớt đỏ cũng có thể hiểu là một dấu ấn đặc biệt, và “hoa đào nở” trên vai em như một lời nhắc nhở về sự yêu thương, che chở mà gia đình ông Vại và cô Thảo đang dành cho em. Chính tình yêu thương đó đã giúp Lụm “nở hoa” trong tâm hồn.
• Vẻ đẹp tiềm ẩn và tương lai tươi sáng: Dù bề ngoài có thể còn nhiều tổn thương, nhưng bên trong Lụm mang một vẻ đẹp tiềm ẩn, một tương lai tươi sáng đang chờ đợi. Hình ảnh hoa đào nở rộ trên vai Lụm là minh chứng cho thấy em sẽ có một cuộc sống hạnh phúc, tràn đầy sức sống.
• Sự kết nối với thiên nhiên và văn hóa: Hình ảnh hoa đào còn gợi lên sự gần gũi với thiên nhiên, với những nét đẹp văn hóa truyền thống. Nó cho thấy Lụm đang dần hòa nhập lại với cuộc sống, tìm lại sự bình yên và hạnh phúc.

Tóm lại, “hoa đào nở trên vai” là một hình ảnh đầy tính nghệ thuật, vừa trực quan, vừa giàu sức gợi, thể hiện sự hồi sinh, niềm hy vọng và tương lai tươi sáng của Lụm nhờ vào tình yêu thương của con người.

Câu 5: Thông điệp sâu sắc nhất em nhận được từ văn bản? Vì sao?

Thông điệp sâu sắc nhất mà em nhận được từ văn bản là: Tình yêu thương, sự sẻ chia và lòng nhân ái có thể giúp con người vượt qua mọi mất mát, đau thương và hồi sinh một cuộc đời mới, ngay cả trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Em rút ra thông điệp này vì những lý do sau:

• Sự hồi sinh của Lụm: Toàn bộ câu chuyện xoay quanh Lụm, một cậu bé mất đi gia đình và mọi thứ sau cơn lũ. Sự xuất hiện của cậu trong hoàn cảnh bi thương, “người ngợm đặc như một khối bùn”, gợi lên sự xót xa tột cùng. Tuy nhiên, chính nhờ sự cưu mang, yêu thương của ông Vại và gia đình, Lụm đã dần thay đổi. Từ một đứa trẻ sợ hãi, mếu máo trong ác mộng, Lụm dần biết cười, biết vui chơi, không còn bám víu vào cột nhà mỗi khi có gió. Sự thay đổi này chính là minh chứng rõ ràng nhất cho sức mạnh của tình yêu thương và sự chăm sóc.
• Hành động của ông Vại và gia đình: Ông Vại không chỉ đơn thuần nhận nuôi Lụm mà còn dành cho em sự quan tâm sâu sắc, từ việc dắt em đi tìm nhà, xây dựng nhà cửa khang trang, đến việc đưa em đi chơi để em vui vẻ hơn. Cô Thảo thì dịu dàng chăm sóc, tắm rửa và động viên Lụm. Những hành động này xuất phát từ lòng nhân ái, sự đồng cảm và tình yêu thương vô điều kiện.
• Ý nghĩa của hình ảnh “Hoa đào nở trên vai”: Hình ảnh này không chỉ là sự tiên đoán về tương lai tươi sáng mà còn là kết quả của quá trình được yêu thương, chăm sóc. Hoa đào nở trên vai Lụm tượng trưng cho sự hồi sinh, vẻ đẹp và sức sống đang dần quay trở lại trong em, tất cả là nhờ có tình thương.
• Thông điệp về sức mạnh của cộng đồng: Bên cạnh gia đình Lụm, đoạn trích còn cho thấy sự gắn kết của bà con trong xóm khi cùng nhau đón Tết, tát cá đồng. Dù có những mất mát, thiên tai, nhưng con người vẫn tìm cách để san sẻ, giúp đỡ lẫn nhau, tạo nên một cộng đồng ấm áp.

Vì những lẽ đó, em tin rằng tình yêu thương và lòng nhân ái không chỉ là những khái niệm trừu tượng mà là những hành động cụ thể, có khả năng chữa lành, hồi sinh và mang lại hy vọng cho những cuộc đời gặp khó khăn, bất hạnh.