Chào các em, thầy/cô là giáo viên Hóa học của các em đây.
Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau giải một bài tập rất điển hình về phản ứng cộng của anken trong chương trình Hóa học 11. Đây là dạng bài tập quan trọng giúp các em hiểu rõ về quy tắc cộng Markovnikov.

Chúng ta sẽ giải bài tập này theo từng bước chi tiết nhé.

• Bước 1: Phân tích các chất tham gia phản ứng
  • Chất hữu cơ: CH3-CH2-CH=CH2 là but-1-ene. Đây là một anken không đối xứng, vì hai nguyên tử carbon trong liên kết đôi (C1 và C2) liên kết với số nguyên tử hydrogen khác nhau. Cụ thể:
    – Nguyên tử Carbon số 1 (trong nhóm =CH2) có 2 nguyên tử H.
    – Nguyên tử Carbon số 2 (trong nhóm -CH=) có 1 nguyên tử H.
  • Tác nhân: HCl (Hydrogen chloride). Đây là một tác nhân bất đối xứng, gồm phần mang điện dương là H⁺ và phần mang điện âm là Cl^–.
• Bước 2: Xác định loại phản ứng và quy tắc áp dụng
  Đây là phản ứng cộng electrophile (A_E) của một tác nhân bất đối xứng (HCl) vào một anken không đối xứng (but-1-ene).
  Khi đó, phản ứng sẽ ưu tiên diễn ra theo quy tắc Markovnikov (Mác-cô-nhi-cốp).
• Bước 3: Giải thích và áp dụng quy tắc Markovnikov
  • Nội dung quy tắc: Trong phản ứng cộng HX vào liên kết đôi của anken không đối xứng, nguyên tử H (phần mang điện dương) ưu tiên cộng vào nguyên tử carbon bậc thấp hơn (có nhiều H hơn), còn nguyên tử X (phần mang điện âm) sẽ cộng vào nguyên tử carbon bậc cao hơn (có ít H hơn).
  • Áp dụng vào phản ứng:
    – Nguyên tử H⁺ từ HCl sẽ cộng vào nguyên tử C số 1 (nhóm =CH2), vì carbon này có nhiều H hơn (2 H).
    – Nguyên tử Cl^– từ HCl sẽ cộng vào nguyên tử C số 2 (nhóm -CH=), vì carbon này có ít H hơn (1 H).
• Bước 4: Viết phương trình phản ứng và xác định sản phẩm
  Dựa trên quy tắc đã phân tích, chúng ta sẽ có sản phẩm chính và sản phẩm phụ:
  • Sản phẩm chính (theo quy tắc Markovnikov):
    CH3-CH2-CH=CH2 + HCl → CH3-CH2-CH(Cl)-CH3
    Tên gọi: 2-chlorobutane (2-clobutan)
  • Sản phẩm phụ (ngược quy tắc Markovnikov):
    Một phần nhỏ phản ứng xảy ra ngược quy tắc, tức là H cộng vào C số 2 và Cl cộng vào C số 1.
    CH3-CH2-CH=CH2 + HCl → CH3-CH2-CH2-CH2Cl
    Tên gọi: 1-chlorobutane (1-clobutan)

Kết luận: Hoàn thành phương trình phản ứng
Khi cho but-1-ene tác dụng với HCl, ta sẽ thu được một hỗn hợp sản phẩm, trong đó sản phẩm chính chiếm tỉ lệ lớn hơn. Phương trình đầy đủ như sau:

CH3-CH2-CH=CH2 + HCl → CH3-CH2-CHCl-CH3 (Sản phẩm chính) + CH3-CH2-CH2-CH2Cl (Sản phẩm phụ)

Các em hãy ghi nhớ thật kỹ quy tắc Markovnikov vì nó là nền tảng cho rất nhiều bài tập về alkene và alkyne sau này. Chúc các em học tốt