Chúng ta sẽ đi vào giải quyết từng câu hỏi một cách chi tiết.

HƯỚỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT

Câu 1. Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào ?

Để xác định thể thơ, các em cần quan sát những đặc điểm hình thức của đoạn trích như: số tiếng (âm tiết) trong mỗi dòng thơ, cách gieo vần, cách ngắt nhịp.

* Về số tiếng: Ta thấy số tiếng trong các dòng thơ không bằng nhau. Có dòng 5 tiếng (“Một bình an đặng sống”), dòng 6 tiếng (“Nhìn ngón chân bất lực”), dòng 7 tiếng (“Con người luôn đi sau thời gian”), dòng 8 tiếng (“Mà không biết mình về đâu”)… Sự co duỗi linh hoạt này là một dấu hiệu quan trọng.
* Về vần: Bài thơ không tuân theo một quy luật gieo vần chặt chẽ nào.
* Về nhịp điệu: Nhịp điệu của bài thơ cũng rất tự do, được tạo nên bởi dòng cảm xúc của tác giả chứ không bị gò bó vào một khuôn mẫu cố định.

Từ những phân tích trên, chúng ta có thể kết luận:

Trả lời:
Đoạn trích trên được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2. Chỉ ra hai cách sống “không thể nào chấp nhận” được nêu trong đoạn trích.

Câu hỏi này yêu cầu các em tìm và chỉ ra những lối sống tiêu cực, đáng phê phán mà tác giả đã liệt kê trong bài thơ. Cấu trúc lặp lại “Không thể nào chấp nhận sống:” chính là chìa khóa để các em tìm câu trả lời.

Các em chỉ cần đọc kỹ và chọn ra hai trong số rất nhiều biểu hiện được tác giả nêu ra.

Trả lời:
Học sinh có thể chọn hai trong số các cách sống “không thể nào chấp nhận” sau đây:
* Cách sống hèn nhát, thụ động, tồn tại bằng sự ban ơn hoặc đe dọa của kẻ khác: “Với lời cầu xin, lời dọa nạt”.
* Cách sống an phận một cách thụ động, ích kỷ: “bưng hai tay / Một bình an đặng sống”.
* Cách sống buông xuôi, bất lực trước hoàn cảnh: “cúi đầu / Nhìn ngón chân bất lực”.
* Cách sống vô định, không có mục tiêu, phương hướng: “Mà không biết mình về đâu / Không biết mình có thể làm gì”.
* Cách sống không có chính kiến, phụ thuộc vào người khác: “Buồn vui theo kẻ khác”.
* Cách sống trong lo âu, gian dối: “Trong sợ hãi, trong lọc lừa”.
* Cách sống không được là chính mình, đánh mất bản sắc cá nhân: “Khi mình chưa là mình”.

Ví dụ, các em có thể trả lời như sau: Hai cách sống “không thể nào chấp nhận” được nêu trong đoạn trích là:
– Sống mà không có mục tiêu, phương hướng rõ ràng (“Không biết mình về đâu / Không biết mình có thể làm gì”).
– Sống trong sợ hãi và lừa lọc (“Trong sợ hãi, trong lọc lừa”).

Câu 3. Cho biết hiệu quả của phép điệp được sử dụng trong đoạn trích.

Trước hết, các em cần xác định được phép điệp ở đây là gì. Đó chính là việc lặp đi lặp lại cấu trúc “Không thể nào chấp nhận sống”. Sau đó, chúng ta sẽ phân tích tác dụng của nó.

Trả lời:
Phép điệp cấu trúc “Không thể nào chấp nhận sống” được lặp lại 5 lần trong đoạn trích, mang lại những hiệu quả nghệ thuật đặc sắc:

* Về nội dung:
* Nhấn mạnh, tô đậm thái độ sống quyết liệt, dứt khoát của chủ thể trữ tình. Đó là sự phủ định, sự từ chối mạnh mẽ những lối sống tầm thường, hèn nhát, vô nghĩa.
* Tạo ra một lời tuyên ngôn đanh thép về lẽ sống, về khát vọng được sống một cuộc đời có ý nghĩa, được là chính mình.

* Về nghệ thuật:
* Tạo nhịp điệu dồn dập, mạnh mẽ, thống nhất cho toàn bộ đoạn thơ, thể hiện sự sôi sục của cảm xúc.
* Liên kết các khổ thơ với nhau, làm cho mạch thơ trở nên chặt chẽ, tất cả đều tập trung thể hiện một chủ đề tư tưởng duy nhất.

Câu 4. Anh/Chị có đồng tình với quan điểm sống trong các dòng thơ: “Không thể nào chấp nhận sống: / Khi mình chưa là mình / Trống trơ như vực thẳm…” không? Vì sao?

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu các em bày tỏ quan điểm cá nhân và lý giải một cách thuyết phục. Các em nên trả lời theo các bước sau:
1. Khẳng định rõ ràng thái độ: đồng tình hay không đồng tình (cô khuyến khích các em nên đồng tình với quan điểm tích cực này).
2. Giải thích ngắn gọn quan điểm của tác giả.
3. Lý giải vì sao mình đồng tình (đây là phần quan trọng nhất).
4. Có thể liên hệ với bản thân hoặc thực tế cuộc sống.

Gợi ý trả lời:

Em hoàn toàn đồng tình với quan điểm được thể hiện trong các dòng thơ: “Không thể nào chấp nhận sống: / Khi mình chưa là mình / Trống trơ như vực thẳm…”.

Lý giải:
* Trước hết, quan điểm trên đã khẳng định giá trị của việc được sống là chính mình. “Sống khi mình chưa là mình” là một cuộc sống giả tạo, gượng ép, phải đeo mặt nạ để vừa lòng người khác, phải đi theo lối mòn do xã hội áp đặt. Cuộc sống đó, như tác giả ví von, sẽ “trống trơ như vực thẳm” – tức là trống rỗng, vô nghĩa, không có niềm vui và hạnh phúc đích thực.
* Mỗi cá nhân sinh ra là một bản thể riêng biệt, có những giá trị, ước mơ, và cá tính độc đáo. Chỉ khi được sống thật với bản ngã, con người mới có thể phát huy hết tiềm năng, đóng góp những giá trị riêng có của mình cho cộng đồng và xã hội. Sống là chính mình cũng là cách chúng ta tôn trọng sự tồn tại của bản thân.
* Ngược lại, một cuộc đời không được là chính mình sẽ dẫn đến sự dằn vặt nội tâm, sự nuối tiếc và nỗi đau khổ âm thầm. Nó làm lãng phí cuộc đời quý giá mà mỗi chúng ta chỉ có một lần để sống.
* Liên hệ bản thân: Là một học sinh cuối cấp, đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đời, em nhận thấy quan điểm này càng thêm sâu sắc. Việc lựa chọn ngành nghề, định hướng tương lai theo đam mê và năng lực của bản thân, chứ không phải theo mong muốn của người khác hay trào lưu xã hội, chính là bước đầu tiên để em được “sống là mình”.

Vì vậy, khát vọng được sống là chính mình là một khát vọng chính đáng và là cội nguồn của một cuộc sống hạnh phúc, ý nghĩa.

Cô hy vọng phần hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp các em hiểu sâu sắc hơn về đoạn trích và tự tin hơn khi làm các bài tập Đọc hiểu tương tự. Chúc các em học tốt