Câu 1. Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?

Bước 1: Quan sát hình thức trình bày của đoạn trích.
Chúng ta thấy các dòng thơ không tuân theo một quy luật cố định về số chữ, số dòng trong mỗi khổ. Các dòng thơ có độ dài khác nhau, không có vần chân đều đặn theo một khuôn mẫu nhất định.

Bước 2: Nhận diện đặc điểm của các thể thơ phổ biến.
Thể thơ lục bát có 6 chữ và 8 chữ xen kẽ, có vần lưng và vần chân theo quy luật. Thơ tự do thì phá vỡ các quy tắc về niêm luật, vần, nhịp, câu thơ có thể rất ngắn hoặc rất dài. Thơ 5 chữ, 7 chữ có số chữ cố định trong mỗi câu.

Bước 3: Đối chiếu với đặc điểm của đoạn trích.
Đoạn trích có sự tự do trong ngắt nhịp, ngắt câu, không gò bó bởi số chữ hay vần cố định. Điều này cho thấy đoạn trích thuộc về thể thơ tự do.

Trả lời: Đoạn trích trên được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2. Chỉ ra hai cách sống “không thể nào chấp nhận” được nêu trong đoạn trích.

Bước 1: Đọc kỹ từng câu thơ, đặc biệt chú ý đến cụm từ “Không thể nào chấp nhận sống:”.
Cụm từ này lặp lại nhiều lần, là dấu hiệu để chúng ta xác định những điều mà tác giả cho là không thể chấp nhận.

Bước 2: Phân tích nội dung các câu thơ đi sau cụm từ trên.
– “Với lời cầu xin, lời dọa nạt / Con người luôn đi sau thời gian / Để thời gian chỉ còn báo mộng”: Cách sống thụ động, lệ thuộc vào người khác, không làm chủ được cuộc đời, sống một cách mơ hồ, không có định hướng.
– “Không thể nào bưng hai tay / Một bình an đặng sống”: Sống một cách hèn nhát, trốn tránh thực tại, không dám đối mặt với khó khăn để tìm kiếm sự bình an thực sự.
– “Không thể nào cúi đầu / Nhìn ngón chân bất lực”: Không chấp nhận sự bất lực, đầu hàng, không có ý chí vươn lên.
– “Mà không biết mình về đâu / Không biết mình có thể làm gì / Buồn vui theo kẻ khác”: Sống không có mục đích, không nhận thức được bản thân, dễ dàng bị tác động, ảnh hưởng bởi ý kiến hay cảm xúc của người khác, sống phụ thuộc.
– “Trong sợ hãi, trong lọc lừa / Chẳng nhớ tim mình còn đập”: Sống trong sự sợ hãi, lừa dối, đánh mất đi bản năng, sự sống chân thật của mình, con người trở nên vô cảm.
– “Khi mình chưa là mình / Trống trơ như vực thẳm”: Sống không phải là chính mình, đánh mất bản sắc, trống rỗng, vô hồn.

Bước 3: Chọn ra hai cách sống tiêu biểu và khái quát.
Từ các phân tích trên, chúng ta có thể chọn hai cách sống điển hình nhất mà tác giả muốn phê phán.

Trả lời: Hai cách sống “không thể nào chấp nhận” được nêu trong đoạn trích là:

• Sống thụ động, lệ thuộc, không có mục đích và bản sắc riêng: Thể hiện qua các câu thơ “Không thể nào chấp nhận sống: / Mà không biết mình về đâu / Không biết mình có thể làm gì / Buồn vui theo kẻ khác.” và “Khi mình chưa là mình / Trống trơ như vực thẳm…”.
• Sống hèn nhát, sợ hãi, lừa dối, đánh mất sự sống chân thật: Thể hiện qua các câu thơ “Không thể nào chấp nhận sống: / Với lời cầu xin, lời dọa nạt”, “Không thể nào bưng hai tay / Một bình an đặng sống”, “Không thể nào cúi đầu / Nhìn ngón chân bất lực.”, “Không thể nào chấp nhận sống: / Trong sợ hãi, trong lọc lừa / Chẳng nhớ tim mình còn đập.”.

(Lưu ý: Học sinh có thể chọn hai ý hoặc hai nhóm ý khác nhau, miễn là phân tích và dẫn chứng hợp lý).

Câu 3. Cho biết hiệu quả của phép điệp được sử dụng trong đoạn trích.

Bước 1: Xác định phép điệp trong đoạn trích.
Quan sát đoạn trích, ta dễ dàng nhận thấy cụm từ “Không thể nào chấp nhận sống:” được lặp lại ở đầu nhiều khổ thơ.

Bước 2: Hiểu khái niệm phép điệp.
Phép điệp là biện pháp tu từ dùng cách lặp lại một hoặc nhiều từ, ngữ, câu để nhấn mạnh ý nghĩa, tạo nhịp điệu và gây ấn tượng mạnh cho người đọc.

Bước 3: Phân tích tác dụng của phép điệp trong đoạn trích cụ thể này.
– Nhấn mạnh chủ đề và tư tưởng của tác phẩm: Việc lặp đi lặp lại cụm từ “Không thể nào chấp nhận sống:” giúp khẳng định mạnh mẽ quan điểm của tác giả về những kiểu sống tiêu cực, đáng bị phê phán. Nó như một lời tuyên bố, một tiếng nói phản kháng.
– Tạo nhịp điệu, âm hưởng mạnh mẽ, dồn dập: Nhịp điệu này thôi thúc người đọc suy ngẫm, trăn trở về chính cách sống của mình. Nó tạo ra một mạch cảm xúc xuyên suốt, làm tăng tính biểu cảm và sức lay động của bài thơ.
– Thể hiện thái độ dứt khoát, kiên quyết của tác giả: Cụm từ lặp lại cho thấy sự không khoan nhượng, sự phản đối mạnh mẽ của nhà thơ đối với những lối sống bị động, mất phương hướng, sợ hãi, lừa dối.

Trả lời: Phép điệp được sử dụng trong đoạn trích là phép điệp cụm từ “Không thể nào chấp nhận sống:”.
Hiệu quả của phép điệp này là:

• Nhấn mạnh và khẳng định mạnh mẽ quan điểm sống của tác giả: làm nổi bật những kiểu sống tiêu cực, đáng bị phê phán.
• Tạo nhịp điệu mạnh mẽ, dồn dập, thôi thúc người đọc suy ngẫm về chính cách sống của mình.
• Thể hiện thái độ dứt khoát, kiên quyết, không khoan nhượng của nhà thơ đối với những lối sống không lành mạnh, bị động, mất phương hướng.

Câu 4. Anh/Chị có đồng tình với quan điểm sống trong các dòng thơ: “Không thể nào chấp nhận sống: / Mà không biết mình về đâu / Không biết mình có thể làm gì / Buồn vui theo kẻ khác.”? Vì sao?

Đây là một câu hỏi mở, đòi hỏi sự suy luận và quan điểm cá nhân của em. Cô sẽ gợi ý cách trả lời, các em hãy vận dụng để diễn đạt theo cách của mình nhé.

Bước 1: Đọc kỹ và hiểu rõ nội dung các dòng thơ được trích dẫn.
Các dòng thơ này nói về một lối sống thiếu định hướng, không có mục đích rõ ràng (“không biết mình về đâu”), không nhận thức được khả năng của bản thân (“không biết mình có thể làm gì”), và dễ bị ảnh hưởng, chi phối bởi người khác (“buồn vui theo kẻ khác”).

Bước 2: Nêu rõ quan điểm cá nhân (đồng tình hay không đồng tình).
Thông thường, với những quan niệm sống tích cực, đa số học sinh sẽ đồng tình với quan điểm này.

Bước 3: Giải thích lý do vì sao em đồng tình (hoặc không đồng tình).
Nếu đồng tình, em có thể lập luận như sau:
– Sống có mục đích là nền tảng: Một con người có lý tưởng, có mục tiêu để phấn đấu sẽ có động lực để sống, để vượt qua khó khăn. Ngược lại, sống mà không biết mình về đâu sẽ dễ rơi vào trạng thái chán nản, vô nghĩa.
– Nhận thức bản thân là quan trọng: Khi hiểu rõ mình có thể làm gì, có điểm mạnh, điểm yếu gì, ta mới có thể phát huy tối đa năng lực, đóng góp cho bản thân và xã hội.
– Độc lập trong suy nghĩ và cảm xúc: Sống “buồn vui theo kẻ khác” cho thấy sự thiếu tự chủ, dễ bị tác động bởi bên ngoài, đánh mất đi tiếng nói và cảm xúc chân thật của bản thân. Điều này làm con người trở nên yếu đuối và thiếu bản lĩnh.
– Ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống: Một lối sống như vậy sẽ khiến con người không thể phát triển, dễ mắc sai lầm, và khó đạt được hạnh phúc đích thực.

Nếu em có quan điểm khác (ví dụ: đôi khi cần lắng nghe ý kiến người khác để hoàn thiện bản thân), em cũng cần có lập luận chặt chẽ và dẫn chứng hợp lý. Tuy nhiên, với nội dung này, việc đồng tình là phổ biến và dễ bảo vệ nhất.

Trả lời (gợi ý):
Em hoàn toàn đồng tình với quan điểm sống trong các dòng thơ: “Không thể nào chấp nhận sống: / Mà không biết mình về đâu / Không biết mình có thể làm gì / Buồn vui theo kẻ khác.”
Lý do là vì:

• Sống có mục đích là kim chỉ nam: Khi một người biết rõ mình đang đi về đâu, có mục tiêu cụ thể để theo đuổi, họ sẽ có động lực để hành động, để vượt qua những thử thách và đạt được những thành quả ý nghĩa. Ngược lại, một cuộc sống vô định, không định hướng sẽ dễ dẫn đến sự chán nản, mất phương hướng và cảm giác cuộc đời trôi qua vô nghĩa.
• Hiểu rõ bản thân là nền tảng của sự phát triển: Việc nhận thức được khả năng, điểm mạnh và điểm yếu của chính mình giúp ta có thể phát huy tối đa năng lực, lựa chọn con đường phù hợp và tránh được những sai lầm không đáng có. Nếu không biết mình có thể làm gì, ta sẽ lãng phí tiềm năng của bản thân.
• Độc lập trong suy nghĩ và cảm xúc là bản lĩnh: Sống mà “buồn vui theo kẻ khác” cho thấy sự thiếu tự chủ, dễ bị lung lay và phụ thuộc vào ý kiến, cảm xúc của người khác. Điều này làm con người trở nên yếu đuối, đánh mất cá tính và khả năng đưa ra quyết định độc lập. Một người sống có bản lĩnh cần có chính kiến và cảm xúc của riêng mình.

Tóm lại, lối sống thiếu định hướng, thiếu nhận thức về bản thân và dễ bị chi phối bởi người khác là những trạng thái sống tiêu cực, không thể mang lại hạnh phúc và sự phát triển bền vững cho con người.

Chúc các em học tốt môn Văn! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào khác, đừng ngần ngại hỏi cô nhé.