Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau chinh phục một đoạn trích rất thú vị trong tác phẩm “Con Mã Mái” của nhà văn Kim Lân. Các em đã sẵn sàng chưa nào?

I. ĐỌC HIỂU (3.0 điểm)

Chúng ta sẽ lần lượt đi qua từng câu hỏi để hiểu sâu hơn về đoạn trích này.

Câu 1. Xác định ngôi kể trong đoạn trích trên.

Để xác định ngôi kể, chúng ta cần chú ý vào các đại từ nhân xưng và cách người kể chuyện tham gia hay đứng ngoài câu chuyện.

* Bước 1: Đọc kỹ lại đoạn trích, chú ý đến các đại từ nhân xưng.
Chúng ta thấy các đại từ như “ông”, “nó”, “hai mẹ con”, “thằng cu Trạm”. Người kể chuyện không dùng “tôi” để xưng hô hay kể về bản thân mình.

* Bước 2: Quan sát cách người kể chuyện thể hiện thái độ và góc nhìn.
Người kể chuyện dường như đứng ngoài câu chuyện, quan sát và miêu tả lại mọi diễn biến, hành động, suy nghĩ của các nhân vật. Người kể chuyện biết rất rõ về suy nghĩ, sở thích của Cả Chuẩn, tình cảnh của bà Cả và cô Tưởng, cũng như hoạt động của thằng Trạm.

* Bước 3: Kết luận về ngôi kể.
Dựa vào những dấu hiệu trên, ta có thể khẳng định người kể chuyện đang sử dụng ngôi kể thứ ba. Người kể chuyện “kể chuyện ngôi thứ ba” (ngôi thứ ba, ông/bà/họ) và người kể chuyện toàn tri.

Đáp án: Ngôi kể trong đoạn trích trên là ngôi kể thứ ba.

Câu 2. Tìm 02 chi tiết nói về sở thích “mê gà chọi” của nhân vật Cả Chuẩn.

Chúng ta sẽ rà soát lại đoạn văn, đặc biệt là những phần miêu tả về nhân vật Cả Chuẩn và hoạt động của ông.

* Bước 1: Đọc kỹ đoạn văn miêu tả về Cả Chuẩn.
Đoạn văn có câu: “Cả Chuẩn mê thích gà chọi lắm.” Đây là câu khái quát về sở thích của ông.

* Bước 2: Tìm các chi tiết cụ thể minh chứng cho sở thích đó.
Đoạn văn tiếp tục miêu tả:
“Suốt ngày chỉ lăn lóc với gà.” => Đây là chi tiết thứ nhất, thể hiện sự gắn bó, dành nhiều thời gian cho gà chọi.

“Ngay từ tờ mờ sáng, chưa dậy được, nằm trên giường, ông đã để ý nghe xem hôm nay con Chuối gáy mấy tiếng, con Bạch Nhạn gáy mấy tiếng. Có được mạnh mẽ không?” => Đây là chi tiết thứ hai, cho thấy ông quan tâm đến từng tiếng gáy của gà, thậm chí còn theo dõi sức khỏe và tinh thần của chúng ngay cả khi chưa thức dậy.

Đáp án: Hai chi tiết nói về sở thích “mê gà chọi” của nhân vật Cả Chuẩn là:
1. Suốt ngày chỉ lăn lóc với gà.
2. Ngay từ tờ mờ sáng, chưa dậy được, nằm trên giường, ông đã để ý nghe xem hôm nay con Chuối gáy mấy tiếng, con Bạch Nhạn gáy mấy tiếng. Có được mạnh mẽ không?

Câu 3. Nêu nội dung của đoạn trích trên.

Để nêu nội dung, chúng ta cần tóm tắt lại những gì được miêu tả trong đoạn trích, bao gồm bối cảnh, nhân vật và các sự kiện, hành động chính.

* Bước 1: Xác định bối cảnh chung.
Đoạn trích miêu tả một mảnh sân đất nhỏ hẹp nhưng được Cả Chuẩn cố gắng bài trí thành một “vườn cảnh” với nhiều chi tiết.

* Bước 2: Xác định các nhân vật và mối quan hệ.
Các nhân vật được nhắc đến là Cả Chuẩn, bà Cả, cô Tưởng và thằng cu Trạm. Mối quan hệ gia đình được ngụ ý qua cách gọi.

* Bước 3: Tóm tắt các hoạt động và tình huống nổi bật.
– Cả Chuẩn say mê với thú chơi gà chọi, dành hết thời gian, bỏ bê việc làm ăn, thậm chí bắt con trai hầu hạ gà.
– Bà Cả và cô Tưởng phải vất vả ngược xuôi để nuôi sống gia đình.
– Thằng Trạm vì bố mà không được đi học, phải làm việc vặt như bắt nhái, cào cào cho gà ăn.

* Bước 4: Rút ra ý nghĩa bao quát về nội dung.
Đoạn trích khắc họa sự đối lập giữa thú vui cá nhân của Cả Chuẩn với gánh nặng gia đình đè lên vai người phụ nữ và sự thiệt thòi của đứa trẻ. Nó cho thấy một khía cạnh của cuộc sống nông thôn thời xưa, nơi những thú vui cá nhân có thể gây ra hệ lụy cho cả gia đình.

Đáp án: Đoạn trích miêu tả không gian sống nhỏ hẹp của gia đình Cả Chuẩn, đồng thời khắc họa tính cách và sở thích “mê gà chọi” đến mức quên hết việc làm ăn của nhân vật Cả Chuẩn. Từ đó, làm nổi bật lên hoàn cảnh khó khăn, vất vả của bà Cả và cô Tưởng, cũng như sự thiệt thòi của thằng cu Trạm khi không được đến trường vì bố.

Câu 4. Anh/Chị hãy nhận xét nghệ thuật kể chuyện của Kim Lân trong đoạn trích.

Để nhận xét nghệ thuật, chúng ta cần xem xét cách Kim Lân xây dựng câu chuyện, miêu tả nhân vật và sử dụng ngôn ngữ.

* Bước 1: Xem xét cách Kim Lân miêu tả không gian.
Tác giả đã miêu tả rất chi tiết không gian “mảnh sân đất nhỏ hẹp” nhưng lại được bài biện “vườn cảnh”. Sự tương phản giữa quy mô nhỏ bé và nỗ lực bài biện cho thấy sự cầu kỳ, thậm chí có phần gượng ép của Cả Chuẩn. Việc chen thêm “chuồng gà và chiếc bu thửa, cao lớn lênh khênh coi rất chướng mắt” càng nhấn mạnh sự vụng về, mất cân đối, làm lu mờ vẻ “vườn cảnh” mà Cả Chuẩn cố tạo ra. Điều này cho thấy tài năng miêu tả không gian giàu sức gợi.

* Bước 2: Phân tích cách Kim Lân khắc họa nhân vật.
– Miêu tả ngoại hình và hành động: Kim Lân dùng những chi tiết cụ thể để khắc họa Cả Chuẩn: “mê thích gà chọi lắm”, “suốt ngày chỉ lăn lóc với gà”, “để ý nghe xem hôm nay con Chuối gáy mấy tiếng, con Bạch Nhạn gáy mấy tiếng”. Những chi tiết này rất sinh động, cho thấy rõ tính cách và sự say mê của nhân vật.
– Ngôn ngữ miêu tả tâm lí: “ông đã để ý nghe xem hôm nay con Chuối gáy mấy tiếng, con Bạch Nhạn gáy mấy tiếng. Có được mạnh mẽ không?”. Cách miêu tả này đi thẳng vào tâm lí, cho thấy sự ám ảnh của Cả Chuẩn với thú vui của mình.
– Tạo tình huống và đối lập: Kim Lân khéo léo tạo ra tình huống đối lập giữa thú vui cá nhân của Cả Chuẩn với gánh nặng gia đình: “Chỉ khổ bà Cả và cô Tưởng. Hai mẹ con đầu tắt mặt tối, ngược xuôi, tần tảo lấy tiền về nuôi gia đình. Thằng cu Trạm lớn rồi vẫn không được đi học. Phải ở nhà hầu hạ bố, nói là hầu hạ gà mới đúng.” Sự đối lập này làm nổi bật bi kịch gia đình và phê phán thói hư tật xấu của Cả Chuẩn.

* Bước 3: Đánh giá ngôn ngữ và giọng điệu.
Ngôn ngữ của Kim Lân rất chân thực, giàu hình ảnh và mang đậm màu sắc đời sống nông thôn. Giọng văn vừa có sự quan sát tinh tế, vừa mang nét châm biếm nhẹ nhàng nhưng sâu sắc khi miêu tả thú vui của Cả Chuẩn và sự khổ sở của những người xung quanh. Tác giả sử dụng các từ ngữ rất đắt giá như “lụp xụp”, “cũ kĩ, sứt mẻ”, “lăn lóc”, “đầu tắt mặt tối”, “tần tảo”, “chướng mắt”.

* Bước 4: Tổng kết về nghệ thuật.
Kim Lân đã thành công trong việc sử dụng ngôi kể thứ ba linh hoạt, miêu tả không gian giàu sức gợi, khắc họa nhân vật sắc nét qua hành động, ngôn ngữ, tâm lí và tạo dựng tình huống đối lập. Ngôn ngữ chân thực, giàu hình ảnh, giọng điệu châm biếm nhẹ nhàng, sâu sắc là những yếu tố làm nên thành công của đoạn trích.

Đáp án: Nghệ thuật kể chuyện của Kim Lân trong đoạn trích được thể hiện qua các yếu tố sau:
1. Miêu tả không gian độc đáo: Tác giả đã xây dựng không gian “vườn cảnh” nhỏ hẹp, nhiều chi tiết nhưng lại có sự mất cân đối, “chướng mắt”, qua đó hé lộ tính cách và hoàn cảnh của nhân vật.
2. Khắc họa nhân vật chân thực, sinh động: Kim Lân dùng những chi tiết cụ thể về hành động, sở thích (“lăn lóc với gà”, “để ý nghe tiếng gà gáy”) để khắc họa sâu sắc tính cách say mê, lệch lạc của Cả Chuẩn. Đồng thời, ông tạo ra sự đối lập mạnh mẽ giữa thú vui cá nhân của Cả Chuẩn với gánh nặng gia đình của bà Cả, cô Tưởng và sự thiệt thòi của Trạm, làm nổi bật bi kịch gia đình.
3. Ngôn ngữ giàu tính tạo hình và biểu cảm: Ngôn ngữ của Kim Lân rất chân thực, mộc mạc, gần gũi với đời sống nông thôn, sử dụng nhiều từ ngữ gợi hình ảnh sắc nét (“lụp xụp”, “sứt mẻ”, “lăn lóc”, “tần tảo”, “chướng mắt”). Giọng văn châm biếm nhẹ nhàng nhưng thâm thúy, thể hiện sự phê phán tinh tế đối với thói hư tật xấu của nhân vật.

Các em thấy đó, mỗi câu chữ của Kim Lân đều chứa đựng cả một thế giới. Các em hãy cố gắng đọc và cảm nhận nhé!

Cô tin rằng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần học hỏi nghiêm túc, các em sẽ đạt được kết quả thật tốt trong bài kiểm tra sắp tới. Hẹn gặp lại các em trong những buổi học tiếp theo!