PHẦN I: ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích ? phương thức biểu đạt chính ?

Bước 1: Đọc kỹ lại toàn bộ đoạn trích để cảm nhận nhịp điệu, vần điệu và cách gieo vần.
Bước 2: Quan sát số chữ trong các dòng thơ, sự ngắt nhịp và quy luật gieo vần.
Bước 3: Nhận diện thể thơ dựa trên các đặc điểm đã quan sát.
Bước 4: Xem xét nội dung và giọng điệu của đoạn trích để xác định phương thức biểu đạt chính.

Lời giải:
– Thể thơ: Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do. Tuy không tuân thủ chặt chẽ niêm luật về số câu, số chữ, vần, nhịp như thơ truyền thống, nhưng vẫn có sự liền mạch, nhịp nhàng, mang tính nhạc điệu riêng.
– Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.
Lý do: Đoạn trích thể hiện trực tiếp những rung động, tình cảm, suy tư sâu lắng của tác giả trước những đối tượng được nhắc đến. Giọng thơ chân thành, tha thiết, giàu cảm xúc.

Câu 2. Trong đoạn trích, nhà thơ bày tỏ lòng biết ơn với những đối tượng nào?

Bước 1: Đọc lại từng khổ thơ và các câu thơ.
Bước 2: Tìm kiếm những từ ngữ, hình ảnh thể hiện hành động “biết ơn” hoặc thái độ “biết ơn”.
Bước 3: Liệt kê các đối tượng cụ thể mà nhà thơ nhắc đến và bày tỏ lòng biết ơn.

Lời giải:
Trong đoạn trích, nhà thơ bày tỏ lòng biết ơn với các đối tượng sau:

• Những cánh sẻ nâu: Tượng trưng cho thiên nhiên, cho những điều giản dị, nhỏ bé mang lại bài học.
• Mẹ: Người sinh thành, nuôi dưỡng.
• Trò chơi tuổi nhỏ: Những ký ức đẹp đẽ, hồn nhiên.
• Dấu chân bấm mặt đường xa: Tượng trưng cho những hành trình, những trải nghiệm, sự trưởng thành trên con đường đời.

Câu 3. Nêu hiệu quả của một biện pháp tu từ pháp được sử dụng trong đoạn trích.

Bước 1: Đọc kỹ lại đoạn trích một lần nữa, tập trung vào các câu văn, hình ảnh.
Bước 2: Tìm kiếm và nhận diện các biện pháp tu từ pháp có trong đoạn trích (ví dụ: ẩn dụ, nhân hóa, điệp ngữ, hoán dụ…).
Bước 3: Lựa chọn một biện pháp tu từ pháp mà em thấy rõ nhất và dễ phân tích nhất.
Bước 4: Nêu tên biện pháp tu từ pháp đã chọn.
Bước 5: Giải thích tác dụng, hiệu quả của biện pháp tu từ pháp đó trong việc thể hiện nội dung, cảm xúc của đoạn trích.

Lời giải:
Biện pháp tu từ pháp được chọn: Ẩn dụ.
– Biện pháp tu từ được sử dụng: “Cánh sẻ nâu đã bay đến cánh đồng / Rút những cọng rơm vàng về kết tổ” là một hình ảnh ẩn dụ.
– Hiệu quả:
+ Ẩn dụ “cánh sẻ nâu” rút “cọng rơm vàng về kết tổ” gợi tả vẻ đẹp lao động, sự chắt chiu, vun đắp của thiên nhiên. Đồng thời, nó còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn là bài học về cách sống, cách làm việc, cách xây dựng cuộc đời.
+ Câu thơ “Biết ơn những cánh sẻ nâu đã bay đến cánh đồng / Rút những cọng rơm vàng về kết tổ” qua hình ảnh ẩn dụ này, nhà thơ muốn nói rằng ngay cả những điều nhỏ bé, giản dị nhất trong cuộc sống, từ thiên nhiên cũng dạy ta biết cách làm giàu, biết cách xây dựng tổ ấm, xây dựng cuộc đời mình.
+ Biện pháp tu từ này giúp cho lời thơ trở nên sinh động, gợi hình, gợi cảm, làm cho bài học về lòng biết ơn trở nên cụ thể và dễ đi vào lòng người hơn.

(Lưu ý: Các em có thể chọn các biện pháp tu từ khác như nhân hóa: “cánh diều thơ nhỏ”, điệp ngữ “Biết ơn”,… để phân tích, miễn là chỉ ra đúng biện pháp và nêu được hiệu quả tương ứng.)

Câu 4. Thông điệp nào trong đoạn trích có ý nghĩa nhất đối với anh chị? Vì sao?

Bước 1: Đọc lại toàn bộ đoạn trích, suy ngẫm về ý nghĩa của từng phần và toàn bộ tác phẩm.
Bước 2: Xác định những thông điệp mà nhà thơ muốn gửi gắm.
Bước 3: Lựa chọn một thông điệp mà em cảm thấy tâm đắc, có sức ảnh hưởng lớn nhất đến bản thân.
Bước 4: Giải thích rõ ràng lý do vì sao thông điệp đó lại có ý nghĩa sâu sắc đối với em. Liên hệ với bản thân, cuộc sống, hoặc những bài học đã được học.

Lời giải:
Thông điệp có ý nghĩa nhất đối với em là: “Biết ơn tuổi trẻ và ý nghĩa của những trải nghiệm, hành trình trong cuộc đời.”

Vì sao?
Thứ nhất, tuổi trẻ là quãng thời gian đẹp đẽ, quý giá nhất của đời người. Đoạn thơ “Để con quý yêu tháng ngày tuổi trẻ / Buổi mở mắt chào đời, phút nhắm mắt ra đi…” đã khắc họa một cách sâu sắc sự mong manh, hữu hạn của cuộc đời, càng làm ta nhận ra giá trị của từng khoảnh khắc trong tuổi trẻ. Là một học sinh, em đang ở trong giai đoạn đẹp đẽ này, việc nhận thức rõ giá trị của nó giúp em trân trọng hơn, sống có ý nghĩa hơn, không lãng phí thời gian.
Thứ hai, đoạn thơ “Biết ơn dấu chân bấm mặt đường xa / Những dấu chân trần, bùn nặng vết / Ta đi học quen dẫm vào không biết / Dáng cuộc đời in mãi dáng ta đi…” đã nói lên ý nghĩa của những chặng đường, những thử thách, những bài học mà chúng ta đã đi qua. Dù có vất vả, khó khăn, những dấu chân ấy đã góp phần tạo nên con người chúng ta ngày hôm nay. Thông điệp này nhắc nhở em rằng mọi trải nghiệm, dù tốt hay xấu, đều là những bài học quý giá, định hình nên nhân cách và con đường phía trước. Em cần nhìn nhận mọi thứ một cách tích cực và học hỏi từ đó để trưởng thành hơn.

(Lưu ý: Đây là phần cá nhân, các em có thể chọn một thông điệp khác mà mình tâm đắc nhất và đưa ra lí do thuyết phục.)

Cô hy vọng qua phần chữa bài này, các em đã hiểu sâu hơn về đoạn trích và cách phân tích văn bản. Hãy luôn giữ gìn và phát huy lòng biết ơn với những điều giản dị xung quanh mình nhé! Chúc các em học tốt!