Chúng ta cùng bắt đầu với phần Đọc hiểu nhé!

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản.

Bước 1: Đọc kỹ toàn bộ văn bản để cảm nhận về nhịp điệu, vần điệu và cách gieo vần.
Bước 2: Quan sát số tiếng trong mỗi câu thơ và cách ngắt nhịp.
Bước 3: Đối chiếu với các thể thơ quen thuộc trong chương trình Ngữ Văn lớp 12.

Lời giải chi tiết:
Văn bản trên được viết theo thể thơ: thơ tự do.
Lý do: Thể thơ tự do có đặc điểm là không bị gò bó về số câu, số chữ trong mỗi câu, cách gieo vần và ngắt nhịp. Các câu thơ trong văn bản có độ dài khác nhau, cách gieo vần không theo một quy luật cố định, thể hiện dòng cảm xúc tuôn trào, tự nhiên của tác giả khi trở về quê hương.

Câu 2. Xác định hai biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn:
“Ta lại gặp những mặt người ta yêu biết mấy
Ta nhìn ta, ta ngắm, ta say
Ta run run nắm những bàn tay
Thương nhớ dồn trong tay ta nóng bỏng”

Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ được trích dẫn.
Bước 2: Tìm kiếm những từ ngữ, hình ảnh được sử dụng không theo nghĩa đen thông thường hoặc có sự lặp lại, so sánh, nhân hóa.
Bước 3: Phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ đó.

Lời giải chi tiết:
Hai biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ là:
1. Điệp ngữ (hoặc điệp cấu trúc câu): Thể hiện qua việc lặp lại các từ “Ta nhìn ta, ta ngắm, ta say”.
2. Nhân hóa (hoặc ẩn dụ chuyển đổi cảm giác): Thể hiện qua câu “Thương nhớ dồn trong tay ta nóng bỏng”.
Lý do:
– Việc lặp lại “Ta nhìn ta, ta ngắm, ta say” nhấn mạnh tâm trạng hồi hộp, xúc động, ngây ngất của nhân vật trữ tình khi gặp lại những người thân yêu ở quê nhà. Cấu trúc lặp lại tạo nhịp điệu dồn dập, thể hiện sự say mê, đắm chìm trong khoảnh khắc đoàn viên.
– Câu “Thương nhớ dồn trong tay ta nóng bỏng” là một biểu hiện của ẩn dụ chuyển đổi cảm giác hoặc nhân hóa. Cảm giác thương nhớ thường là cảm xúc tinh thần, nhưng ở đây lại được cảm nhận bằng một giác quan vật lý (xúc giác) là sự “nóng bỏng” của bàn tay. Điều này cho thấy tình cảm nhớ thương ấy mãnh liệt, dồn nén đến mức sôi sục, lan tỏa khắp cơ thể. Nếu xem “thương nhớ” như một hình hài có thể “dồn” thì đó là nhân hóa.

Câu 3. Tác giả thể hiện thái độ, tình cảm gì trong văn bản?

Bước 1: Đọc lại toàn bộ văn bản, chú ý đến những từ ngữ bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của tác giả.
Bước 2: Dựa vào các hình ảnh, chi tiết trong bài thơ để suy luận về tình cảm của tác giả.
Bước 3: Tổng hợp và diễn đạt thái độ, tình cảm đó một cách mạch lạc.

Lời giải chi tiết:
Trong văn bản, tác giả thể hiện những thái độ, tình cảm sâu sắc sau:
– Nỗi nhớ quê hương da diết, cháy bỏng: Nỗi nhớ này được thể hiện qua sự bồi hồi khi trở lại quê nhà, qua việc nhận ra mọi thứ vẫn còn đây dù có mất mát.
– Tình yêu quê hương tha thiết, nồng nàn: Tình yêu ấy được bộc lộ qua niềm vui, sự say đắm khi gặp lại quê hương, con người, cảnh vật quen thuộc.
– Sự xúc động, bồi hồi trước sự hy sinh của người thân: Dòng thơ “Dù người thân đã ngã xuống đất này” cho thấy sự tiếc thương, mất mát nhưng cũng đầy tự hào về sự cống hiến của quê hương.
– Niềm tin, sự thủy chung son sắt: Qua hình ảnh bông trang và lời so sánh, tác giả thể hiện niềm tin vào sự bền vững của tình cảm, của quê hương.

Câu 4. Thông điệp nào sâu sắc nhất đối anh/chị qua đoạn thơ sau:
“Như tấm lòng em trong trắng thủy chung
Như trái tim em đẹp màu đỏ thắm
Con sông nhỏ tuổi thơ ta đã tắm
Vẫn còn đây nước chẳng đổi dòng
Hoa lục bình tím cả bờ sông.”

Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ được trích dẫn, xác định các hình ảnh trung tâm.
Bước 2: Phân tích ý nghĩa biểu tượng của từng hình ảnh (tấm lòng em, trái tim em, con sông, hoa lục bình).
Bước 3: Suy ngẫm về mối liên hệ giữa các hình ảnh và ý nghĩa tổng quát mà đoạn thơ muốn truyền tải.
Bước 4: Liên hệ với bản thân để rút ra thông điệp.

Lời giải chi tiết:
Thông điệp sâu sắc nhất mà đoạn thơ mang lại cho tôi là:
Sự vĩnh cửu và bất biến của những giá trị tốt đẹp, thiêng liêng như tình yêu, lòng thủy chung và vẻ đẹp của quê hương.
Lý do:
– Hình ảnh “tấm lòng em trong trắng thủy chung” và “trái tim em đẹp màu đỏ thắm” tượng trưng cho những phẩm chất cao đẹp của con người, sự chân thành, son sắt trong tình yêu đôi lứa hoặc tình cảm quê hương.
– Hình ảnh “con sông nhỏ tuổi thơ ta đã tắm / Vẫn còn đây nước chẳng đổi dòng” là biểu tượng của quê hương, của ký ức tuổi thơ. Dù thời gian có trôi đi, dù con người có trưởng thành, thay đổi, thì dòng sông quê hương vẫn mãi như xưa, mang trong mình sự nguyên sơ, thuần khiết.
– “Hoa lục bình tím cả bờ sông” tô điểm thêm cho vẻ đẹp thơ mộng, dịu dàng của quê hương, gợi lên sự sinh sôi, sức sống mãnh liệt.
Sự đối lập giữa dòng chảy thời gian và sự “chẳng đổi dòng” của con sông, sự “vẫn còn đây” của cảnh vật đã khẳng định sức bền bỉ, sự bất tử của những giá trị tinh thần. Đoạn thơ nhắc nhở chúng ta trân trọng, giữ gìn những tình cảm đẹp đẽ, những nét đẹp truyền thống của quê hương, bởi đó là những điều thiêng liêng, quý giá nhất mà không gì có thể thay đổi hay làm phai mờ.

II. PHẦN LÀM VĂN

Câu 1. (2,0 điểm) Từ nội dung phần Đọc hiểu, anh/chị hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của bản thân về những việc cần làm để giữ gìn nét đẹp truyền thống của quê hương.

Bước 1: Đọc lại phần Đọc hiểu, đặc biệt là những hình ảnh, cảm xúc mà tác giả gợi lên về quê hương.
Bước 2: Suy nghĩ về ý nghĩa của “nét đẹp truyền thống của quê hương” mà em hiểu. Đó có thể là cảnh vật, con người, phong tục, văn hóa, lối sống…
Bước 3: Liệt kê những việc làm cụ thể, thiết thực mà cá nhân em và cộng đồng có thể thực hiện để bảo tồn, phát huy những nét đẹp đó.
Bước 4: Xây dựng đoạn văn theo cấu trúc: Mở đoạn (nêu vấn đề), Thân đoạn (phân tích, đưa ra dẫn chứng, suy nghĩ cá nhân), Kết đoạn (khẳng định lại vấn đề).
Bước 5: Chú ý giới hạn số chữ (khoảng 200 chữ) và đảm bảo ngôn ngữ mạch lạc, giàu cảm xúc.

Lời giải chi tiết:
Quê hương, với những gì thân thương, máu thịt như nhà thơ Lê Anh Xuân đã cảm nhận, luôn ẩn chứa những nét đẹp truyền thống quý giá. Để giữ gìn những di sản tinh thần và vật chất ấy, mỗi chúng ta cần có những hành động thiết thực. Trước hết, việc tìm hiểu và trân trọng lịch sử, văn hóa của quê hương là vô cùng quan trọng. Chúng ta có thể tham gia các hoạt động bảo tồn di tích lịch sử, lễ hội truyền thống, hoặc đơn giản là lắng nghe những câu chuyện, bài hát, làn điệu dân ca do thế hệ đi trước gìn giữ. Bên cạnh đó, việc duy trì và phát huy các nghề thủ công truyền thống, các món ăn đặc sản, hay gìn giữ môi trường cảnh quan xanh, sạch, đẹp cũng góp phần tô điểm cho quê hương. Là thế hệ trẻ, chúng ta cần là những người kế thừa, quảng bá những giá trị tốt đẹp đó đến bạn bè quốc tế, để nét đẹp quê hương không chỉ tồn tại mà còn lan tỏa, trường tồn theo thời gian. Đó là trách nhiệm và là niềm tự hào của mỗi người con đất Việt.

Cô hy vọng rằng, qua bài học hôm nay, các em không chỉ nắm vững kiến thức mà còn cảm nhận sâu sắc hơn tình yêu dành cho quê hương mình. Chúc các em luôn học tốt và giữ gìn được những giá trị đẹp đẽ!