Bắt đầu với phần Đọc hiểu nhé.

I) Đọc hiểu: (4 điểm)

Chúng ta cùng đọc kỹ lại bài thơ “Thuật hứng 15” và các chú thích.

“Ngại ở nhân gian lưới trần,
Thì nằm thôn dã miễn yên thân.
Trúc mai chẳng phụ lòng quân tử,
Viên hạc đà quen bạn dật dân.
Hái cúc ương lan hương bén áo,
Tìm mai đạp nguyệt tuyết xâm khăn.
Đàn cầm suối trong tai dội,
Còn một non xanh là cố nhân.”

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi:

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt của văn bản.

Để xác định phương thức biểu đạt, chúng ta cần xem xét nội dung và cách thể hiện của bài thơ. Bài thơ thể hiện tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của tác giả. Có yếu tố tự sự (kể về cuộc sống), miêu tả (cảnh vật), nhưng chủ yếu là bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm về lẽ sống.

=> Phương thức biểu đạt chính của văn bản là: Biểu cảm.
Kết hợp với phương thức tự sự và miêu tả để làm rõ hơn tâm trạng và cuộc sống của tác giả.

Câu 2. Nguyễn Trãi coi những đối tượng nào là bạn, là cố nhân?

Chúng ta hãy tìm trong bài thơ những hình ảnh được nhân hóa hoặc được tác giả gọi là bạn, là cố nhân.
Ở câu 3 và 4, ta thấy:
“Trúc mai chẳng phụ lòng quân tử,”
“Viên hạc đà quen bạn dật dân.”
=> Trúc, mai, viên hạc, dật dân (người ẩn dật) được coi là bạn.

Ở câu cuối cùng:
“Còn một non xanh là cố nhân.”
=> Non xanh (núi non, thiên nhiên) được coi là cố nhân.

Vậy, Nguyễn Trãi coi: trúc, mai, viên hạc, người ẩn dật và non xanh là bạn, là cố nhân.

Câu 3. Chỉ ra điểm khác biệt về thể thơ của bài thơ trên so với thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Chúng ta đã học về thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Bài thơ “Thuật hứng 15” có bao nhiêu câu? Có bao nhiêu chữ trong mỗi câu? Vần, niêm, đối có tuân thủ nghiêm ngặt không?
Bài thơ có 8 câu, mỗi câu 7 chữ. Đây là thể thơ Thất ngôn.
Tuy nhiên, chúng ta cần xem xét cấu trúc:
– Luật bằng trắc trong thơ Đường luật rất chặt chẽ.
– Vần thường là vần chân, có quy định vị trí.
– Đối ở câu 3-4 và 5-6 là bắt buộc.

Với bài thơ “Thuật hứng 15”:
– Tuy có 8 câu, 7 chữ, nhưng Nguyễn Trãi không tuân thủ nghiêm ngặt luật bằng trắc của Đường luật.
– Vần thơ có thể linh hoạt hơn.
– Phép đối không nhất thiết phải xuất hiện ở các cặp câu quy định như Đường luật. Ví dụ, cặp câu 3-4 có đối ý nhưng không hoàn chỉnh về cấu trúc.

=> Điểm khác biệt là: Bài thơ “Thuật hứng 15” thuộc thể thơ Thất ngôn nhưng không hoàn toàn tuân thủ các quy tắc chặt chẽ của thơ thất ngôn bát cú Đường luật về luật bằng trắc, niêm, đối. Nguyễn Trãi có sự sáng tạo, vận dụng linh hoạt hơn để phù hợp với cảm xúc và tư tưởng của mình.

Câu 4. Cuộc sống của Nguyễn Trãi nơi thôn dã là cuộc sống như thế nào?

Chúng ta hãy đọc lại toàn bộ bài thơ và tìm những chi tiết miêu tả cuộc sống nơi thôn dã.
“Ngại ở nhân gian lưới trần,
Thì nằm thôn dã miễn yên thân.”
=> Cuộc sống ở thôn dã giúp tác giả tránh xa “lưới trần” của nhân gian, được yên thân.

“Trúc mai chẳng phụ lòng quân tử,
Viên hạc đà quen bạn dật dân.”
=> Sống hòa hợp với thiên nhiên, có trúc, mai làm bạn, quen với lối sống của người ẩn dật.

“Hái cúc ương lan hương bén áo,
Tìm mai đạp nguyệt tuyết xâm khăn.”
=> Cuộc sống gắn bó với thiên nhiên, tự mình hái hoa, dạo chơi trong tuyết.

“Đàn cầm suối trong tai dội,
Còn một non xanh là cố nhân.”
=> Tận hưởng âm thanh của thiên nhiên, coi thiên nhiên là tri kỷ.

=> Cuộc sống của Nguyễn Trãi nơi thôn dã là cuộc sống:
– An nhàn, tự tại, thoát ly khỏi chốn quan trường đầy rắc rối, bon chen.
– Hòa mình với thiên nhiên, coi thiên nhiên là bầu bạn, là tri kỷ.
– Tự do, phóng khoáng, làm những điều mình thích (hái hoa, dạo chơi).
– Gần gũi, giản dị nhưng đầy ý vị.

Câu 5. Tác dụng của phép đối trong hai câu:
“Hái cúc ương lan hương bén áo,
Tìm mai đạp nguyệt tuyết xâm khăn.”

Phép đối ở đây là gì? Chúng ta phân tích cấu trúc hai câu:
– Câu trên: động từ (Hái) + danh từ (cúc, lan) + hình ảnh gợi cảm (hương bén áo).
– Câu dưới: động từ (Tìm) + danh từ (mai) + hình ảnh gợi cảm (tuyết xâm khăn).

Điểm đối nhau:
– Hái – Tìm (hành động chủ động)
– Cúc, lan – Mai (hoa, cỏ đẹp)
– Hương bén áo – Tuyết xâm khăn (hình ảnh thiên nhiên tác động đến người)

Tác dụng của phép đối:
– Tạo sự cân đối, hài hòa về mặt hình thức.
– Nhấn mạnh vẻ đẹp, sự phong phú của thiên nhiên trong các mùa khác nhau (cúc, lan mùa thu – đông, mai mùa đông).
– Khắc họa rõ nét hoạt động và tâm trạng của con người khi hòa mình vào thiên nhiên: con người chủ động tìm đến vẻ đẹp thiên nhiên và được thiên nhiên “mơn trớn”, vương vấn.
– Làm cho hình ảnh trở nên sinh động, gợi cảm, giàu chất thơ.

Chuyển sang phần Viết.

II) Phần viết (6 điểm)

Câu 1. Cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi trong bài thơ trên. (2 điểm)

Để cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi, chúng ta cần bám sát vào nội dung và tư tưởng của bài thơ.
Bài thơ thể hiện những khía cạnh nào trong tâm hồn của Bác?
– Sự chán ghét, bất mãn với cuộc sống quan trường, “lưới trần” của nhân gian. Điều này cho thấy phẩm chất thanh cao, không ham danh lợi.
– Tình yêu thiên nhiên sâu sắc. Nguyễn Trãi tìm thấy sự an yên, tri kỷ ở chốn thôn dã, bên cạnh cây cỏ, chim hạc, núi non.
– Lối sống thanh cao, đạo đức. “Chẳng phụ lòng quân tử”, “bạn dật dân” cho thấy sự giữ gìn phẩm giá.
– Sự tự tại, ung dung, làm chủ cuộc sống của mình. Dù hoàn cảnh nào, ông vẫn giữ được sự thanh thản trong tâm hồn.

Dàn ý gợi ý:
1. Mở bài: Giới thiệu Nguyễn Trãi, bài thơ “Thuật hứng 15” và khái quát vẻ đẹp tâm hồn được thể hiện.
2. Thân bài:
– Phân tích sự chán ghét chốn quan trường, khát khao sống an nhàn, tự tại (dựa vào câu 1-2). Nêu bật phẩm chất khinh bạc danh lợi.
– Phân tích tình yêu thiên nhiên sâu sắc, cách Nguyễn Trãi tìm thấy tri kỷ trong thế giới tự nhiên (dựa vào các câu còn lại). Nêu bật tâm hồn khoáng đạt, yêu đời.
– Phân tích lối sống thanh cao, giữ gìn phẩm giá (dựa vào các hình ảnh trúc, mai, bạn dật dân).
3. Kết bài: Khẳng định lại vẻ đẹp tâm hồn cao quý, thanh tao của Nguyễn Trãi qua bài thơ.

Cô sẽ cho các em thời gian để viết. Sau đó, chúng ta sẽ cùng nhau trao đổi.

Câu 2. Viết bài nghị luận xã hội về áp lực trong cuộc sống. (4 điểm)

Đây là một đề bài mở, đòi hỏi các em phải thể hiện quan điểm cá nhân, lập luận chặt chẽ và có dẫn chứng.

Dàn ý gợi ý:

1. Mở bài:
– Dẫn dắt vào vấn đề áp lực trong cuộc sống hiện đại. Nêu thực trạng phổ biến của áp lực.
– Đặt vấn đề cần nghị luận: Áp lực là gì? Nó có những mặt nào? Làm thế nào để đối diện với áp lực?

2. Thân bài:
– Giải thích “áp lực trong cuộc sống”: Đó là những tác động, yêu cầu, kỳ vọng từ bên ngoài hoặc do chính bản thân đặt ra, gây ra sự căng thẳng, khó chịu, đòi hỏi con người phải nỗ lực vượt qua.
– Phân tích các loại áp lực phổ biến:
– Áp lực học tập, thi cử, công việc.
– Áp lực tài chính, mưu sinh.
– Áp lực từ gia đình, xã hội (kỳ vọng, so sánh).
– Áp lực từ chính bản thân (mong muốn hoàn hảo, sợ thất bại).
– Phân tích hai mặt của áp lực:
– Mặt tích cực:
– Động lực để con người nỗ lực, cố gắng, vươn lên.
– Giúp con người phát triển bản thân, rèn luyện khả năng chịu đựng, thích ứng.
– Làm con người trưởng thành, chín chắn hơn.
– Ví dụ: Áp lực thi đại học giúp học sinh chăm chỉ hơn; áp lực công việc thúc đẩy nhân viên sáng tạo.
– Mặt tiêu cực:
– Gây căng thẳng, stress, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất.
– Dẫn đến suy sụp, chán nản, mất phương hướng.
– Có thể gây ra những hành động tiêu cực (bỏ cuộc, thậm chí có hại cho bản thân và người khác).
– Ví dụ: Áp lực quá lớn có thể dẫn đến trầm cảm, lo âu.
– Bàn về cách đối diện và vượt qua áp lực:
– Nhận thức rõ về áp lực: Đâu là áp lực thực sự, đâu là áp lực do mình tự tạo ra.
– Thay đổi cách nhìn nhận: Xem áp lực là thử thách để trưởng thành.
– Lập kế hoạch cụ thể, chia nhỏ mục tiêu.
– Tìm kiếm sự hỗ trợ: Chia sẻ với gia đình, bạn bè, thầy cô, chuyên gia tâm lý.
– Chăm sóc bản thân: Duy trì lối sống lành mạnh (ăn uống, ngủ nghỉ, tập thể dục).
– Phát triển kỹ năng giải tỏa căng thẳng (thiền, nghe nhạc, đọc sách, làm điều mình thích).
– Quan trọng là rèn luyện sự kiên trì, bản lĩnh.

3. Kết bài:
– Khẳng định lại tầm quan trọng của việc nhận thức và có phương pháp đối diện với áp lực.
– Bài học rút ra: Cuộc sống luôn có áp lực, điều quan trọng là cách chúng ta ứng xử với nó để biến khó khăn thành cơ hội.

Các em hãy cố gắng viết bài của mình thật tốt. Cô tin là các em sẽ làm được!