Chào các em học sinh yêu quý! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong giờ học Ngữ Văn hôm nay. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một đoạn trích rất ý nghĩa về cách dạy dỗ con trẻ. Các em hãy cùng cô đi sâu vào phần Đọc hiểu nhé!

PHẦN I: ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)

Trước tiên, các em hãy đọc thật kỹ đoạn văn bản mà đề bài đã cung cấp. Đây là một văn bản giàu cảm xúc và chứa đựng nhiều bài học quý giá.

Câu 1: Đoạn trích trên sử dụng phương thức biểu đạt gì?

Để xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích, chúng ta cần xem xét nội dung và cách diễn đạt của văn bản. Văn bản này là lời tâm sự, dặn dò của một người cha (hoặc phụ huynh) gửi đến thầy giáo, mong thầy giáo dạy dỗ con mình. Những lời lẽ thể hiện mong muốn, lời khuyên, lời đề nghị, đây là những biểu hiện rõ nét của phương thức biểu đạt tự sự và nghị luận. Tuy nhiên, giọng điệu chủ yếu là lời tâm sự, bày tỏ nguyện vọng, có pha chút tự sự khi người nói kể về những điều mình mong muốn con mình học được. Trong chương trình Ngữ Văn lớp 7, chúng ta thường gặp các phương thức biểu đạt chính như tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hành chính – công vụ. Xét kỹ, đoạn văn chủ yếu là lời tâm sự, bày tỏ suy nghĩ, mong muốn của người nói. Nếu chỉ chọn một, thì phương thức biểu đạt tự sự (kể, tả, trình bày lại sự việc, suy nghĩ) là phù hợp nhất. Tuy nhiên, đoạn trích này có chứa đựng những lời khuyên, những suy ngẫm mang tính giáo dục, có thể coi là có yếu tố nghị luận nhẹ. Nhưng nhìn chung, giọng điệu chủ đạo là tâm tình, gửi gắm. Tuy nhiên, câu hỏi này có thể gây nhầm lẫn giữa tự sự và nghị luận. Nếu xét theo cấu trúc các câu, nó mang tính chất lời khuyên, dặn dò nhiều hơn. Chúng ta hãy cùng xem xét các đáp án:

• A. nghị luận: Đoạn văn không có hệ thống luận điểm, luận cứ chặt chẽ để thuyết phục người đọc.
• B. tự sự: Đoạn văn có yếu tố tự sự vì kể về những điều người nói mong muốn con mình học được, tuy nhiên chưa hẳn là cốt truyện hoàn chỉnh.
• C. miêu tả: Văn bản không tập trung miêu tả cảnh vật hay con người.
• D. tự sự kết hợp miêu tả: Không có yếu tố miêu tả nổi bật.

Tuy nhiên, xét theo cách ra đề của sách giáo khoa mới, khi có những lời tâm sự, dặn dò, mong muốn, nó thường được xếp vào phương thức biểu đạt tự sự (kể lại suy nghĩ, mong muốn của bản thân). Nhưng ở đây, nó mang tính chất gửi gắm, khuyên bảo nhiều hơn. Nếu xét theo hướng nhấn mạnh việc kể lại những mong muốn, thì tự sự là chính.
Trong thực tế, đôi khi các phương thức biểu đạt có thể hòa quyện. Tuy nhiên, với câu hỏi trắc nghiệm, chúng ta cần chọn đáp án phù hợp nhất.
Xem xét lại kỹ, đây là lời nói của một người. Người nói đang kể về những điều mình mong muốn con mình học. Đó là những suy nghĩ được trình bày ra. Phương thức tự sự thường bao gồm cả việc kể về sự việc, con người, hay trình bày suy nghĩ, tâm tư.
Cô xin điều chỉnh lại cách hiểu dựa trên nhiều tài liệu tham khảo về phương thức biểu đạt. Đoạn trích này, chủ yếu là lời bày tỏ tâm tư, nguyện vọng và những lời dặn dò. Nó có yếu tố tự sự (kể về những điều muốn con học) và biểu cảm (thể hiện tình cảm, mong muốn sâu sắc). Tuy nhiên, trong các đáp án đưa ra, không có “biểu cảm”. Giữa tự sự và nghị luận, lời văn thiên về trình bày suy nghĩ, mong muốn và dặn dò, mang tính chất tự sự (kể những điều mình mong muốn) nhiều hơn là nghị luận (lập luận, chứng minh).
Trong một số tài liệu, lời tâm sự, dặn dò cũng có thể được xem là một dạng của tự sự.
Tuy nhiên, nếu xét theo cách ra đề của bộ sách mới, câu hỏi về phương thức biểu đạt trong văn bản này, đáp án A. nghị luận có thể được chấp nhận nếu ta coi những lời dặn dò này là những luận điểm mà người cha muốn thầy giáo “lập luận” theo. Nhưng điều này không thực sự rõ ràng.
Nếu chúng ta tập trung vào lời khuyên, dặn dò, nó mang tính hướng dẫn, giáo dục.
Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng và tham khảo các cách ra đề tương tự, đáp án A. nghị luận là đáp án hợp lý nhất nếu ta hiểu rằng người viết đang “lập luận” để thầy giáo hiểu và dạy con mình những điều đó. Đây là dạng nghị luận bằng lời khuyên, dặn dò.

Đáp án đúng: A. nghị luận

Câu 2: Đoạn trích là lời của ai nói với ai?

Chúng ta đọc kỹ câu đầu tiên: “Con tôi sẽ phải học tất cả những điều này: Rằng cử mỗi kẻ thù ta gặp ở nơi này thì ở nơi khác ta lại tìm thấy một người bạn. Bài học này sẽ mất nhiều thời gian, tôi biết, nhưng thầy hãy dạy cho cháu hiểu rằng…” và những câu tiếp theo như “Xin hãy dạy cho cháu…”, “Xin dạy cho cháu…”, “Ở trường, xin thầy hãy dạy cho cháu…”. Những cụm từ “thầy hãy dạy cho cháu”, “xin thầy hãy dạy” chỉ rõ đối tượng người nghe và người nói. Người nói đang gửi gắm mong muốn đến thầy giáo để thầy dạy dỗ con mình. Như vậy, đây là lời của phụ huynh nói với thầy giáo.

Đáp án đúng: D. phụ huynh nói với thầy giáo

Câu 3: Trong câu Xin hãy dạy cho cháu cách chấp nhận thất bại và cách tận hưởng niềm vui chiến thắng. từ dạy thuộc từ loại gì?

Chúng ta xem xét vị trí và chức năng của từ “dạy” trong câu này. “Dạy” là hành động thực hiện một điều gì đó, chỉ hoạt động, hành động. Các từ chỉ hoạt động, trạng thái thường là động từ. Từ “dạy” ở đây chỉ hành động truyền đạt kiến thức, kỹ năng. Vì vậy, nó là động từ.

Đáp án đúng: C. động từ

Câu 4: Các đoạn văn trong đoạn trích có điểm gì giống nhau?

Chúng ta hãy xem xét từng đoạn văn:

• Đoạn 1: Bắt đầu bằng lời dặn dò về kẻ thù, bạn bè, và giá trị của lao động.
• Đoạn 2: Bắt đầu bằng lời dặn dò về chấp nhận thất bại, niềm vui chiến thắng, tránh đố kị, bí quyết niềm vui thầm lặng, và bản chất của kẻ bắt nạt.
• Đoạn 3: Bắt đầu bằng lời dặn dò về thế giới sách và sự suy tư về cuộc sống.
• Đoạn 4: Bắt đầu bằng lời dặn dò về thái độ khi thi cử và niềm tin vào bản thân.

Quan sát kỹ, ta thấy các đoạn văn đều bắt đầu bằng những lời đề nghị, mong muốn được “dạy” cho đứa trẻ. Cụm từ “Xin hãy dạy cho cháu”, “Xin dạy cho cháu” hoặc cách diễn đạt tương tự xuất hiện ở đầu nhiều đoạn. Đồng thời, toàn bộ đoạn trích đều xoay quanh chủ đề giáo dục, dạy dỗ đứa trẻ những bài học làm người.

A. đều có ý nhấn mạnh: xin hãy dạy cháu – Điều này đúng và được lặp lại nhiều lần.

B. đều bàn về việc dạy dỗ, giáo dục đứa trẻ – Điều này cũng đúng, toàn bộ văn bản là những lời dặn dò về giáo dục.

C. đều là những đoạn văn nghị luận – Như đã phân tích ở câu 1, có yếu tố nghị luận nhưng không phải toàn bộ đều rõ ràng là nghị luận.

D. đều bàn về dạy con tính trung thực – Chỉ có một phần nhỏ liên quan đến trung thực (thi cử), không phải tất cả.

E. các ý A, B, C đúng – Vì ý C chưa thực sự chính xác, nên đáp án này chưa chắc đúng. Tuy nhiên, nếu ta chấp nhận phương thức biểu đạt là nghị luận thì có thể xem xét.

Xét lại các ý: Ý A và Ý B đều đúng. Câu hỏi hỏi “điểm gì giống nhau”. Cả hai ý này đều là điểm giống nhau. Tuy nhiên, trong các lựa chọn, đôi khi có những lựa chọn bao quát hơn. Ý B bao quát hơn Ý A vì nó nói về chủ đề chung của toàn bộ các đoạn văn. Ý A là về cấu trúc lặp lại.
Nếu lựa chọn E. các ý A, B, C đúng, thì cần xem xét kỹ C.
Tuy nhiên, câu hỏi có thể ám chỉ điểm chung về mặt cấu trúc và nội dung.
Cả A và B đều là những điểm giống nhau nổi bật. Nếu phải chọn một đáp án bao hàm, thì B có vẻ bao quát hơn về mặt nội dung.
Nhưng nếu xét theo cách ra đề trắc nghiệm, thường sẽ có một đáp án đúng nhất.
Trong trường hợp này, điểm giống nhau rõ ràng nhất về cả cấu trúc và nội dung là sự nhấn mạnh qua cụm từ “xin hãy dạy cháu” (ý A) và chủ đề chung về “dạy dỗ, giáo dục đứa trẻ” (ý B).
Nếu đáp án E có sẵn, ta cần cân nhắc kỹ. Trong trường hợp này, ý A và B đều đúng. Nếu ý C cũng đúng thì E là đáp án. Nhưng vì C còn tranh cãi, nên ta xem xét kỹ hơn.
Tuy nhiên, nếu coi lời dặn dò là một dạng nghị luận thì C cũng đúng.
Trong bối cảnh câu hỏi trắc nghiệm, có thể có đáp án tổng hợp.
Cô xin chọn đáp án E. các ý A, B, C đúng với giả định rằng phương thức biểu đạt nghị luận được chấp nhận ở đây.

Đáp án đúng: E. các ý A, B, C đúng

Lưu ý: Cách ra đề câu này có thể gây tranh cãi về phương thức biểu đạt. Nếu không chấp nhận C, thì đáp án sẽ là A và B. Nhưng vì có phương án E, chúng ta cân nhắc.

Câu 5: Từ nào đồng nghĩa với từ gian lận?

Từ “gian lận” có nghĩa là làm điều sai trái, không trung thực để đạt được mục đích. Chúng ta xem xét các từ:

• A. gian nan: chỉ khó khăn, vất vả.
• B. giả dối: chỉ sự không thật, lừa dối. Từ này rất gần nghĩa với “gian lận”.
• C. thật thà: trái nghĩa với gian lận.
• D. thẳng thắn: bộc trực, không che giấu.

Từ “giả dối” có nghĩa gần nhất với “gian lận” trong các lựa chọn.

Đáp án đúng: B. giả dối

Câu 6: Việc lặp lại các cụm từ xin hãy dạy cháu trong đoạn trích có tác dụng gì?

Khi một cụm từ hoặc cấu trúc được lặp lại nhiều lần trong một đoạn văn, nó thường có mục đích làm nổi bật, nhấn mạnh điều muốn nói. Ở đây, người nói muốn nhấn mạnh những điều mình mong muốn thầy giáo dạy dỗ con mình. Đồng thời, sự lặp lại này cũng thể hiện sự tha thiết, tâm huyết của người nói.

• A. tạo sự hấp dẫn: có thể một phần, nhưng không phải tác dụng chính.
• B. giúp văn bản sinh động hơn: đúng, nhưng chưa đủ.
• C. nhấn mạnh điều mong muốn: Đây là tác dụng quan trọng nhất.
• D. giúp văn bản rõ ràng hơn: cũng có, nhưng nhấn mạnh là tác dụng chính.

Đáp án đúng: C. nhấn mạnh điều mong muốn

Câu 7: Em hiểu như thế nào về ý nghĩa của câu: Bài học này sẽ mất nhiều thời gian, tôi biết, nhưng thầy hãy dạy cho cháu hiểu rằng một đồng đô-la kiếm được do công sức của mình bỏ ra còn quý hơn nhiều so với năm đô-la nhặt được trên hè phố….

Câu nói này đề cao giá trị của lao động chân chính. “Đồng đô-la kiếm được do công sức của mình bỏ ra” là thành quả của lao động vất vả, là sự tự lập, tự chủ. “Năm đô-la nhặt được trên hè phố” là sự may mắn, có thể là không hợp pháp, không bền vững và không mang lại giá trị thực sự về mặt tinh thần hay sự trưởng thành. Câu nói muốn dạy cho đứa trẻ biết quý trọng công sức mình bỏ ra, hiểu được giá trị đích thực của lao động và sự nỗ lực.

• A. nói về việc kiếm tiền: Đúng nhưng chưa đầy đủ.
• B. vẻ đẹp của lao động: Đúng, nhưng chưa diễn đạt hết ý nghĩa về sự quý trọng.
• C. sự khó khăn của con người trong cuộc sống: Có thể có, nhưng không phải ý chính.
• D. quý trọng công sức lao động và ca ngợi lao động chân chính: Đây là ý nghĩa sâu sắc và đầy đủ nhất.

Đáp án đúng: D. quý trọng công sức lao động và ca ngợi lao động chân chính

Câu 8: Em hãy chọn câu trả lời đúng nhất. Phần trích trên bàn luận về vấn đề gì?

Chúng ta đọc lại toàn bộ đoạn trích. Người cha/phụ huynh đang gửi gắm những mong muốn, những bài học làm người cho con mình thông qua người thầy. Những bài học này xuất phát từ kinh nghiệm sống, từ sự chiêm nghiệm của người lớn. Nó không chỉ đơn thuần là ước mơ, kinh nghiệm đối mặt khó khăn, hay việc học. Mà nó là cả một quá trình dạy dỗ, giáo dục nhân cách cho đứa trẻ từ những trải nghiệm thực tế.

• A. ước mơ của con người trong cuộc sống: Đoạn trích có đề cập đến niềm vui, nhưng không phải là ước mơ chung chung.
• B. những kinh nghiệm khi đối mặt với khó khăn: Có một phần, nhưng không phải là toàn bộ.
• C. cách dạy dỗ, giáo dục con trẻ từ những điều người lớn trải nghiệm trong thực tế: Đây là ý nghĩa bao quát và chính xác nhất.
• D. đừng sợ việc học: Chỉ là một trong số nhiều bài học được đề cập.

Đáp án đúng: C. cách dạy dỗ, giáo dục con trẻ từ những điều người lớn trải nghiệm trong thực tế

Câu 9: Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra từ phần văn bản trên là gì?

Đây là câu hỏi mở, yêu cầu sự cảm nhận và suy ngẫm cá nhân của mỗi em. Các em hãy suy nghĩ về những lời dặn dò trong bài, điều gì khiến các em tâm đắc nhất. Cô gợi ý một số hướng để các em tham khảo:

• Bài học về giá trị của lao động chân chính: “Một đồng đô-la kiếm được do công sức của mình bỏ ra còn quý hơn nhiều so với năm đô-la nhặt được trên hè phố.” Bài học này dạy chúng ta về sự nỗ lực, kiên trì và tôn trọng thành quả lao động.
• Bài học về thái độ đối mặt với thành công và thất bại: “chấp nhận thất bại và cách tận hưởng niềm vui chiến thắng.” Điều này dạy chúng ta sự khiêm tốn khi thắng và sự bản lĩnh khi thua.
• Bài học về lòng trung thực và sự tự tin: “chấp nhận thi rớt còn vinh dự hơn gian lận khi thi. Xin hãy tạo cho cháu có niềm tin vào ý kiến riêng của bản thân…” Đây là những phẩm chất quan trọng để trở thành người có nhân cách.
• Bài học về cách nhìn nhận con người và cuộc sống: “mỗi kẻ thù ta gặp ở nơi này thì ở nơi khác ta lại tìm thấy một người bạn”, “tránh xa sự đố kị”, “bí quyết của niềm vui thầm lặng”.

Các em hãy chọn một bài học mà mình cảm thấy tâm đắc nhất và diễn đạt bằng lời văn của mình, giải thích tại sao các em rút ra bài học đó.

Ví dụ: Bài học sâu sắc nhất với em là về lòng trung thực và niềm tin vào bản thân. Em thấy rằng, việc gian lận trong thi cử dù có thể giúp mình đạt điểm cao tạm thời, nhưng nó làm mất đi sự tôn trọng bản thân và sự vinh dự của việc học. Hơn nữa, việc tin vào ý kiến của mình, ngay cả khi mọi người phản đối, là điều quan trọng để phát triển tư duy phản biện và sự sáng tạo. Em nghĩ rằng, những phẩm chất này sẽ giúp em trưởng thành và đối mặt với cuộc sống một cách bản lĩnh hơn.

Câu 10: Em có đồng ý với ý kiến của người viết: Ở trường, xin thầy hãy dạy cho cháu biết chấp nhận thi rớt còn vinh dự hơn gian lận khi thi. Xin hãy tạo cho châu có niềm tin vào ý kiến riêng của bản thân, cho dù tất cả mọi người xung quanh đều cho rằng ý kiến đẩy là không đúng… Vì sao?

Đây cũng là một câu hỏi mở, đòi hỏi sự bày tỏ quan điểm cá nhân và lí giải. Cô hoàn toàn đồng ý với ý kiến này và tin rằng nhiều em cũng sẽ đồng ý.

Sự đồng ý:

• Về việc chấp nhận thi rớt còn vinh dự hơn gian lận:
• Lí do: Gian lận là hành vi phi đạo đức, nó đánh mất sự trung thực và lòng tự trọng. Một kết quả thi dù không như ý nhưng đạt được bằng chính năng lực của mình là đáng tự hào, nó thể hiện sự nỗ lực và là cơ hội để học hỏi, rút kinh nghiệm cho lần sau. Ngược lại, gian lận chỉ mang lại thành công ảo, không bền vững và làm mất đi giá trị thực sự của việc học. Sự vinh dự nằm ở sự trung thực và nỗ lực, không phải ở điểm số hay danh hiệu đạt được bằng cách sai trái.
• Về việc tạo niềm tin vào ý kiến riêng:
• Lí do: Mỗi người có cách suy nghĩ, quan sát và trải nghiệm khác nhau. Việc hình thành niềm tin vào ý kiến riêng, ngay cả khi nó khác biệt với số đông, là biểu hiện của tư duy độc lập, khả năng phân tích và lập luận. Điều này rất quan trọng cho sự phát triển trí tuệ và khả năng đóng góp sáng tạo sau này. Tất nhiên, việc có niềm tin vào ý kiến riêng không có nghĩa là cố chấp, không lắng nghe ý kiến người khác, mà là có khả năng bảo vệ quan điểm của mình dựa trên lý lẽ, đồng thời sẵn sàng tiếp thu nếu ý kiến của mình chưa hoàn chỉnh. Nếu không có niềm tin vào ý kiến riêng, con người dễ dàng bị lung lạc, phụ thuộc và đánh mất bản sắc.

Các em hãy diễn đạt lại những lí do này bằng lời văn của mình, có thể thêm những ví dụ cụ thể từ cuộc sống hoặc từ những gì các em học được để bài làm thêm sinh động và thuyết phục.

II. VIẾT (4.0 điểm)

Phần này sẽ là bài tập về nhà của các em. Cô sẽ hướng dẫn sơ bộ.

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: “Chúng ta có nhiều nơi để đến nhưng chỉ có một chốn để quay về: đó là gia đình. Em hãy viết bài văn bày tỏ quan điểm của mình về ý kiến trên.

Dàn ý gợi ý:

• Mở bài: Giới thiệu ý kiến “Chúng ta có nhiều nơi để đến nhưng chỉ có một chốn để quay về: đó là gia đình” và nêu quan điểm đồng ý của bản thân.
• Thân bài:
• Giải thích ý kiến:
• “Nhiều nơi để đến”: Cuộc sống con người luôn vận động, đi nhiều nơi, trải nghiệm nhiều vùng đất, gặp gỡ nhiều người, có bạn bè, có công việc, có sở thích cá nhân…
• “Chỉ có một chốn để quay về”: Gia đình là nơi ta sinh ra, lớn lên, là nơi luôn dang rộng vòng tay đón ta về, là nơi có tình yêu thương vô điều kiện, là bến đỗ bình yên nhất.
• Bày tỏ quan điểm và lí giải:
• Ưu điểm của gia đình:
• Nơi nuôi dưỡng, chở che: Tình cảm gia đình, sự quan tâm của cha mẹ, anh chị em.
• Nơi chia sẻ, đồng cảm: Luôn có người lắng nghe, thấu hiểu và ủng hộ ta.
• Nơi tiếp thêm sức mạnh, động lực: Giúp ta vượt qua khó khăn, vững bước trên đường đời.
• Là cội nguồn, là bản sắc: Nơi ta thuộc về, là nơi ta tìm thấy chính mình.
• So sánh với “nhiều nơi để đến”: Các nơi khác có thể mang lại niềm vui, sự thành công, nhưng không phải lúc nào cũng là nơi ta có thể hoàn toàn là chính mình, không phán xét, không điều kiện như gia đình.
• Dẫn chứng: Lấy ví dụ cụ thể về tình cảm gia đình, những khoảnh khắc ý nghĩa, hoặc những câu chuyện (có thể là từ thực tế cuộc sống, văn học) để minh họa.
• Liên hệ bản thân: Suy nghĩ của em về gia đình mình, về tầm quan trọng của gia đình.
• Mở rộng (nếu có):
• Kết bài: Khẳng định lại quan điểm và ý nghĩa của gia đình trong cuộc đời mỗi con người.

Chúc các em hoàn thành tốt bài viết của mình!