I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:
Sáng nay dậy sớm, tôi khẽ mở cửa rón rén đi ra vườn, ngồi xuống gốc cây hồng xiêm. Chợt thấy động phía sau, tôi quay lại: em tôi đã theo ra từ lúc nào. Em lặng lẽ đặt tay lên vai tôi. Tôi kéo em ngồi xuống và khẽ vuốt lên mái tóc.
Chúng tôi cứ ngồi im như vậy. Đằng đông trời hửng dần. Những bông hoa thược dược đã thoáng hiện trong màn sương sớm và bắt đầu khoe bộ cánh rực rỡ của mình. Lũ chim sâu nhảy nhót trên cành và chiêm chiếp kêu. Ngoài đường, tiếng xe máy, tiếng ô tô và tiếng nói chuyện của những người đi chợ mỗi lúc một ríu ran. Cảnh vật vẫn cứ như hôm qua, hôm kia thôi mà sao tai họa giáng xuống đầu anh em tôi nặng nề thế này.
Gia đình tôi khá giả. Anh em tôi rất thương nhau. Phải nói em tôi rất ngoan. Nó lại khéo tay nữa. Hồi còn học lớp Năm, có lần tôi đi đá bóng, bị xoạc một miếng áo rất to. Sợ mẹ đánh, tôi cứ ngồi lì ngoài bãi không dám về. Nghe lũ bạn tôi mách, em đã đem kim chỉ ra tận sân vận động. Nó bảo:
– Anh cởi áo ra, em vá lại cho. Em vá khéo, mẹ không biết được đâu.
Nhìn bàn tay mảnh mai của em dịu dàng đưa mũi kim thoăn thoắt, không hiểu sao tôi thấy ân hận quá. Lâu nay, mải vui chơi bè bạn, chẳng lúc nào tôi chú ý đến em… Từ đấy, chiều nào tôi cũng đi đón em. Chúng tôi nắm tay nhau vừa đi vừa trò chuyện. Vậy mà giờ đây, anh em tôi sắp phải xa nhau. Có thể sẽ xa nhau mãi mãi. Lạy trời đây chỉ là một giấc mơ. Một giấc mơ thôi.
(…) Tôi dắt em ra khỏi lớp. Nhiều thầy cô ngừng giảng bài, ái ngại nhìn theo chúng tôi. Ra khỏi trường, tôi kinh ngạc thấy mọi người vẫn đi lại bình thường và nắng vẫn vàng ươm bao trùm lên cảnh vật.
(Cuộc chia tay của những con búp bê – Khánh Hoài, Ngữ văn 7, Tập một, NXB Giáo dục, 2016)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Đoạn trích trên viết theo phương thức biểu đạt chính nào?
A. Tự sự
B. Miêu tả
C. Biểu cảm
D. Nghị luận

Hướng dẫn: Các em hãy xem xét nội dung chính của đoạn trích là kể lại một câu chuyện, diễn biến tâm trạng của nhân vật. Đây là các yếu tố của phương thức biểu đạt nào?

Đáp án: A. Tự sự

Câu 2. Đoạn trích trên được kể theo ngôi thứ nhất, đúng hay sai?
A. Đúng
B. Sai

Hướng dẫn: Các em hãy chú ý đến các đại từ nhân xưng được sử dụng trong đoạn trích, ví dụ như “tôi”, “anh em tôi”.

Đáp án: A. Đúng

Câu 3. Cặp từ láy có trong các câu văn sau: Những bông hoa thược dược đã thoáng hiện trong màn sương sớm và bắt đầu khoe bộ cánh rực rỡ của mình. Lũ chim sâu nhảy nhót trên cành và chiêm chiếp kêu là:
A. thược dược, nhảy nhót
B. sương sớm, chiêm chiếp
C. rực rỡ, chiêm chiếp
D. thược dược, rực rỡ

Hướng dẫn: Các em hãy nhớ lại kiến thức về từ láy. Từ láy là từ được tạo nên bằng cách láy lại một phần hoặc toàn bộ âm thanh của tiếng gốc. Hãy phân tích các cặp từ đã cho.

Đáp án: B. sương sớm, chiêm chiếp.

Giải thích:

– “sương sớm”: “sương” và “sớm” là hai tiếng khác nhau, không có quan hệ láy âm. Tuy nhiên, trong ngữ cảnh này, “sương sớm” là một cụm từ chỉ trạng thái, có thể coi là một hình thức diễn đạt gần gũi với từ láy gợi tả.

– “chiêm chiếp”: là từ láy âm thanh, gợi tả tiếng kêu của chim.

Nếu xét kỹ, từ “nhảy nhót” cũng là từ láy. Tuy nhiên, trong các lựa chọn, “sương sớm” và “chiêm chiếp” là cặp từ đáp ứng yêu cầu về từ láy hoặc từ gợi hình ảnh âm thanh trong câu. Cô xin điều chỉnh lại đáp án và giải thích rõ hơn.

Trong câu: “Những bông hoa thược dược đã thoáng hiện trong màn sương sớm và bắt đầu khoe bộ cánh rực rỡ của mình. Lũ chim sâu nhảy nhót trên cành và chiêm chiếp kêu.”

Các từ láy có trong đoạn này là: “nhảy nhót”, “chiêm chiếp”. “sương sớm” không phải từ láy. “rực rỡ” cũng là từ láy.

Xem xét lại các phương án:

A. thược dược (không láy), nhảy nhót (láy)

B. sương sớm (không láy), chiêm chiếp (láy)

C. rực rỡ (láy), chiêm chiếp (láy)

D. thược dược (không láy), rực rỡ (láy)

Dựa vào các lựa chọn, phương án C có cả hai từ đều là từ láy và đều xuất hiện trong câu văn.

Đáp án chính xác: C. rực rỡ, chiêm chiếp

Câu 4. Nội dung chính của đoạn trích là:
A. tình cảm yêu thương gắn bó của hai anh em.
B. cuộc nói chuyện giữa hai anh em
C. tâm trạng hối hận của anh trai khi hờ hững với người em.
D. tình cảm yêu thương gắn bó, không muốn xa cách của hai anh em.

Hướng dẫn: Các em hãy đọc lại toàn bộ đoạn trích và xác định xem điều gì là chủ đạo, bao trùm lên toàn bộ câu chuyện. Đoạn trích tập trung vào điều gì nhất?

Đáp án: D. tình cảm yêu thương gắn bó, không muốn xa cách của hai anh em.

Giải thích: Đoạn trích khắc họa sâu sắc tình cảm yêu thương, sự gắn bó giữa hai anh em, đặc biệt là tâm trạng đau đớn, không muốn chia xa. Tình cảm hối hận (C) là một phần của diễn biến tâm trạng, còn cuộc nói chuyện (B) không diễn ra, còn tình yêu thương gắn bó (A) thì được thể hiện rõ nhưng chưa đầy đủ bằng phương án D.

Câu 5. Vì sao trong đoạn trích trên người anh lại có thái độ ân hận?
A. Vì người anh thấy cảm động và nghĩ lâu nay mình mải vui chơi với bạn bè mà chẳng lúc nào chú ý đến em.
B. Vì người anh đã luôn có cảm giác ganh ghét, đố kị với em gái của mình.
C. Vì người anh ham chơi đá bóng với bạn trên sân vận động.
D. Vì người anh nhận thấy em gái buồn khi chuẩn bị chia tay lớp học.

Hướng dẫn: Các em hãy tìm lại chi tiết trong đoạn văn nói về sự ân hận của người anh và đọc kỹ những suy nghĩ đi kèm.

Đáp án: A. Vì người anh thấy cảm động và nghĩ lâu nay mình mải vui chơi với bạn bè mà chẳng lúc nào chú ý đến em.

Câu 6. Đoạn trích trên gợi cho em nhớ đến văn bản nào viết về tình cảm anh em trong chương trình Ngữ văn 6?
A. Bài học đường đời đầu tiên.
B. Đồng Tháp Mười mùa nước nổi.
C. Điều không tính trước.
D. Bức tranh của em gái tôi.

Hướng dẫn: Các em hãy nhớ lại các văn bản đã học ở chương trình Ngữ văn 6 và xem văn bản nào có nội dung tương đồng về tình cảm anh em.

Đáp án: D. Bức tranh của em gái tôi.

Giải thích: Cả hai văn bản đều khắc họa tình cảm anh em, có sự tự nhận thức về bản thân và tình cảm dành cho người thân.

Câu 7. Đoạn trích đã khắc họa rất thành công nội tâm nhân vật người anh, đúng hay sai?
A. Đúng.
B. Sai.

Hướng dẫn: Các em hãy xem xét cách tác giả miêu tả suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật người anh trong đoạn trích, đặc biệt là những lúc anh ấy cảm thấy ân hận, đau đớn, hay mong muốn.

Đáp án: A. Đúng.

Câu 8. Nhân vật người em trong đoạn trích trên là người như thế nào?
A. Là đứa trẻ cá tính, thích gây trò quậy phá.
B. Luôn quan tâm, chăm sóc và thương yêu anh trai.
C. Là đứa trẻ nhút nhát, ít nói.
D. Là đứa trẻ ganh ghét, đố kị với anh trai.

Hướng dẫn: Dựa vào những hành động và lời nói của người em được miêu tả trong đoạn trích, em hãy nhận xét về tính cách của nhân vật.

Đáp án: B. Luôn quan tâm, chăm sóc và thương yêu anh trai.

Giải thích: Qua chi tiết em mang kim chỉ ra sân vận động để vá áo cho anh, cho thấy sự quan tâm, yêu thương và khéo léo của người em.

Câu 9. Tại sao khi dắt em ra khỏi trường, tâm trạng người anh lại kinh ngạc khi thấy mọi người vẫn đi lại bình thường và nắng vẫn vàng ươm bao trùm lên cảnh vật?

Hướng dẫn: Các em hãy suy nghĩ xem trong tâm trạng của người anh lúc đó, điều gì đang diễn ra? Cái “tai họa” mà anh đề cập ở trên có ý nghĩa như thế nào? Sự kinh ngạc của anh đến từ đâu?

Đáp án: Khi dắt em ra khỏi trường, người anh kinh ngạc khi thấy mọi người vẫn đi lại bình thường và nắng vẫn vàng ươm bao trùm lên cảnh vật vì trong tâm trạng của người anh lúc đó, mọi thứ dường như đã chìm trong một nỗi buồn, một sự xáo trộn nặng nề do việc chia tay. Anh đã quá chìm đắm trong nỗi đau và sự tuyệt vọng, mong ước đó chỉ là một giấc mơ. Vì vậy, khi thực tế vẫn diễn ra như thường lệ, điều đó khiến anh bất ngờ, như thể anh vừa thoát ra khỏi một cơn mơ hoặc một thế giới khác chỉ có nỗi buồn của hai anh em. Sự tương phản giữa thế giới nội tâm đầy bi thương của anh và thế giới bên ngoài vẫn bình yên, tươi đẹp càng làm nổi bật nỗi đau và sự cô đơn của anh.

Câu 10. Qua đoạn trích trên, tác giả muốn gửi đến chúng ta bài học gì? (trả lời bằng cách viết đoạn văn khoảng 3 đến 4 câu)

Hướng dẫn: Các em hãy suy ngẫm về ý nghĩa sâu sắc mà đoạn trích mang lại. Tình cảm anh em, sự chia ly, bài học về nhận thức bản thân. Từ đó, rút ra bài học cho chính mình.

Đáp án:
Đoạn trích cho thấy tình cảm gia đình, đặc biệt là tình anh em, là vô cùng quý giá và thiêng liêng. Nó nhắc nhở chúng ta cần biết trân trọng, yêu thương và quan tâm lẫn nhau, đừng để đến khi chia xa mới nhận ra những điều đã bỏ lỡ. Bên cạnh đó, tác giả còn gửi gắm bài học về sự thức tỉnh và nhận ra lỗi lầm của bản thân, biết hối hận và thay đổi để yêu thương nhiều hơn.

Cô khen ngợi các em đã hoàn thành tốt các câu hỏi. Các em đã thể hiện sự nắm chắc kiến thức và khả năng cảm thụ văn học. Chúng ta sẽ tiếp tục khám phá những điều thú vị khác trong các tiết học sau nhé!