Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm hiểu nghĩa của từ “rưng rưng” trong một câu văn rất hay và giàu cảm xúc trong chương trình Ngữ Văn lớp 8 của chúng ta.

Các em hãy mở Sách giáo khoa trang… (giáo viên chỉ vào trang cụ thể trong sách). Chúng ta sẽ phân tích câu văn: “ngày đi rưng rưng đôi dép lê”.

Để hiểu được nghĩa của từ “rưng rưng” trong câu này, chúng ta sẽ thực hiện từng bước nhé.

Bước 1: Đặt từ vào ngữ cảnh.

Trước hết, các em hãy đọc kỹ câu văn này và suy nghĩ xem, từ “rưng rưng” đang bổ nghĩa cho cái gì, nó nói lên điều gì về sự vật, hiện tượng nào?

Trong câu “ngày đi rưng rưng đôi dép lê”, từ “rưng rưng” đứng ngay sau danh từ “ngày”. Vậy nó có thể bổ nghĩa cho “ngày” không? Có lẽ là không hợp lý lắm.

Bây giờ, các em thử đọc lại câu, có thể có một sự nhầm lẫn nhỏ trong cách hiểu ban đầu. Chúng ta hãy xem xét lại mối quan hệ giữa các từ. “Ngày đi” có thể hiểu là ngày người ta ra đi, ngày chia ly. Và “rưng rưng đôi dép lê” thì sao? “Đôi dép lê” là một sự vật cụ thể, quen thuộc. Vậy từ “rưng rưng” có liên quan đến “đôi dép lê” không?

Hmm, có vẻ hơi khó hiểu đúng không các em? Cô gợi ý một chút nhé. Đôi khi, trong văn chương, cách diễn đạt có thể không trực tiếp.

Bước 2: Tìm hiểu các nghĩa thông thường của từ “rưng rưng”.

Các em hãy thử nghĩ xem, trong đời sống hàng ngày, chúng ta thường dùng từ “rưng rưng” để diễn tả điều gì?

Thông thường, khi nói “mắt rưng rưng” hay “nước mắt rưng rưng”, chúng ta hiểu đó là trạng thái mắt ngấn lệ, sắp khóc hoặc đang cố kìm nén nước mắt. Nó diễn tả một nỗi buồn man mác, một sự xúc động, bâng khuâng.

Bước 3: Phân tích mối liên hệ giữa nghĩa thông thường và ngữ cảnh câu văn.

Bây giờ, chúng ta quay lại câu văn: “ngày đi rưng rưng đôi dép lê”. Nếu hiểu “rưng rưng” theo nghĩa thông thường là “sắp khóc” thì liệu có hợp lý không khi nói “ngày đi sắp khóc đôi dép lê”? Chắc chắn là không. Đôi dép lê không thể khóc được.

Vậy ở đây, tác giả không dùng từ “rưng rưng” theo nghĩa đen của nó, mà là một cách dùng mang tính ẩn dụ, gợi hình, gợi cảm.

Các em hãy tưởng tượng: khi một người chuẩn bị phải chia tay, rời xa một nơi thân quen, họ thường mang theo những vật dụng gắn bó với mình. “Đôi dép lê” ở đây có thể là biểu tượng cho sự giản dị, gần gũi, là vật dụng quen thuộc của người ra đi.

Vậy “rưng rưng đôi dép lê” có thể hiểu là:

* Gợi tả cảnh chia tay đầy lưu luyến, bịn rịn: Dù chỉ là đôi dép lê thôi, nhưng nó cũng khiến người ta không muốn rời xa, nó như cũng đang “ngấn lệ” vì sự chia ly. Điều này nhấn mạnh thêm nỗi buồn, sự tiếc nuối của người ra đi.
* Gợi tả tâm trạng của người ra đi: Chính tâm trạng buồn bã, xúc động, lưu luyến của người ra đi khiến cho ngay cả những vật dụng bình thường như đôi dép lê cũng trở nên “rưng rưng”, mang một vẻ buồn bã, tiều tụy.

Vì vậy, trong câu văn này, từ “rưng rưng” được dùng với nghĩa chuyển, mang tính tượng trưng, gợi tả:

Nghĩa của từ “rưng rưng” trong câu “ngày đi rưng rưng đôi dép lê” là diễn tả trạng thái buồn bã, lưu luyến, bịn rịn, ngấn lệ của người ra đi, đến mức ngay cả đôi dép lê quen thuộc cũng dường như mang nỗi buồn chia ly.

Nó không phải là nghĩa đen “sắp khóc” của đôi dép, mà là sự cộng hưởng cảm xúc giữa con người và vật. Cách dùng từ này rất tinh tế, giàu sức gợi hình, gợi cảm, khiến cho nỗi buồn của sự chia ly trở nên sâu sắc và ám ảnh hơn.

Các em đã hiểu chưa nào? Đây là một cách dùng từ rất hay của các nhà văn Việt Nam. Khi đọc văn, chúng ta cần chú ý đến ngữ cảnh để hiểu đúng và đầy đủ ý nghĩa của từng từ nhé!

Có bạn nào có thắc mắc gì không?