Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau chinh phục một bài tập đọc hiểu rất thú vị về chủ đề thiên văn. Các em hãy cùng mở sách giáo khoa và theo dõi cô nhé.

Chúng ta sẽ bắt đầu với phần Đọc hiểu, chiếm 6 điểm. Các em hãy đọc kỹ văn bản “SAO BĂNG LÀ GÌ VÀ NHỮNG ĐIỀU BẠN CẦN BIẾT VỀ SAO BĂNG?” mà cô đã phát.

Sau khi đã đọc xong, chúng ta sẽ đi vào trả lời các câu hỏi trắc nghiệm.

Câu 1. Văn bản trên thuộc thể loại nào sau đây: (0,5 điểm)
A. Truyện ngắn
B. Văn bản thông tin
C. Thơ ca
D. Văn chính luận

Phân tích:
Đặc điểm của văn bản thông tin là cung cấp kiến thức, thông tin về một vấn đề nào đó một cách rõ ràng, khách quan, thường được trình bày theo từng mục, có đầu đề rõ ràng. Văn bản này giải thích “Sao băng là gì?”, “Mưa sao băng là gì?”, “Vì sao mưa sao băng lại có chu kì?”. Ngôn ngữ mang tính khoa học, giải thích. Các lựa chọn khác không phù hợp: Truyện ngắn thường có cốt truyện, nhân vật; Thơ ca dùng ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc; Văn chính luận thường trình bày quan điểm, lập luận.
=> Đáp án đúng là B. Văn bản thông tin.

Câu 2. Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản? (0,5 điểm)
A. Tự sự
B. Thuyết minh
C. Nghị luận
D. Miêu tả

Phân tích:
Văn bản này chủ yếu nhằm mục đích cung cấp, giải thích, giới thiệu về sao băng và mưa sao băng. Ngôn ngữ sử dụng là ngôn ngữ khoa học, khách quan. Đây là đặc trưng của phương thức thuyết minh. Các phương thức khác không phải là chủ đạo: Tự sự kể chuyện; Nghị luận bày tỏ quan điểm, đánh giá; Miêu tả gợi hình ảnh.
=> Đáp án đúng là B. Thuyết minh.

Câu 3. Nhan đề Sao băng là gì và những điều bạn cần biết về sao băng? có tác dụng: (0,5 điểm)
A. Cung cấp thông tin chính của văn bản
B. Nói lên quan điểm của người viết
C. Gợi sự tò mò cho người đọc
D. Cả A và C

Phân tích:
Nhan đề này bao gồm hai phần: “Sao băng là gì?” là một câu hỏi trực tiếp, gợi sự tò mò, muốn tìm hiểu của người đọc. Phần sau “và những điều bạn cần biết về sao băng?” khẳng định văn bản sẽ cung cấp những thông tin quan trọng, hữu ích về chủ đề này. Do đó, nó vừa cung cấp thông tin chính, vừa khơi gợi sự hứng thú cho người đọc.
=> Đáp án đúng là D. Cả A và C.

Câu 4. Các mục được in đậm ở trong văn bản có tác dụng gì? (0,5 điểm)
A. Tạo nên tính lôi cuốn cho văn bản
B. Tăng tính thuyết phục cho văn bản
C. Tạo nên tính mạch lạc cho văn bản
D. Tạo nên độ tin cậy cho văn bản

Phân tích:
Các mục được in đậm (1. Sao băng là gì?, 2. Mưa sao băng là gì?, 3. Vì sao mưa sao băng lại có chu kì?) giống như những nhan đề phụ, giúp phân chia nội dung văn bản thành các phần rõ ràng. Điều này giúp người đọc dễ dàng theo dõi, nắm bắt thông tin một cách có hệ thống. Đó chính là tác dụng tạo nên tính mạch lạc.
=> Đáp án đúng là C. Tạo nên tính mạch lạc cho văn bản.

Câu 5. Phát biểu nào sau đây nói lên các thông tin chính của văn bản? (0,5 điểm)
A. Định nghĩa, đặc điểm của sao băng và mưa sao băng
B. Định nghĩa về sao băng và mưa sao băng
C. Lý giải vì sao mưa sao băng lại có chu kì
D. Nói về đặc điểm của mưa sao băng

Phân tích:
Chúng ta xem xét nội dung của từng mục trong văn bản:
Mục 1: Giải thích “Sao băng là gì?”.
Mục 2: Giải thích “Mưa sao băng là gì?” và nói về đặc điểm của mưa sao băng (xuất phát từ đâu, tên gọi, thời gian kéo dài, mật độ).
Mục 3: Giải thích “Vì sao mưa sao băng lại có chu kì?”.
Như vậy, văn bản đề cập đến cả định nghĩa, đặc điểm của sao băng, mưa sao băng và lý giải nguyên nhân có chu kì của mưa sao băng. Lựa chọn A bao quát nhất.
=> Đáp án đúng là A. Định nghĩa, đặc điểm của sao băng và mưa sao băng.

Câu 6. Mục đích chính của tác giả khi viết văn bản trên là gì?
A. Mô tả vẻ đẹp của các trận mưa sao băng
B. Trình bày về các khoảng thời gian mà sao băng có thể xuất hiện
C. Cung cấp cho mọi người những hiểu biết cơ bản về sao băng
D. Giúp mọi người không bỏ lỡ cơ hội được ngắm mưa sao băng

Phân tích:
Dựa trên nội dung văn bản với các mục giải thích rõ ràng, chúng ta thấy tác giả muốn trang bị cho người đọc những kiến thức nền tảng, cốt lõi nhất về sao băng, mưa sao băng. Các phương án khác tuy có thể liên quan, nhưng không phải là mục đích bao trùm và quan trọng nhất. Văn bản không tập trung vào miêu tả vẻ đẹp (A), không chỉ nói về thời gian xuất hiện (B), và cũng không trực tiếp hướng dẫn để không bỏ lỡ (D).
=> Đáp án đúng là C. Cung cấp cho mọi người những hiểu biết cơ bản về sao băng.

Câu 7. Phát biểu nào sau đây nói về đặc điểm của cách đưa tin ở văn bản trên ? (0,5 điểm)
A. Mang tính thời sự
B. Trực quan sinh động
C. Sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ
D. Thuyết minh có lồng ghép nhiều yếu tố như tự sự, miêu tả, biểu cảm

Phân tích:
Văn bản này chủ yếu sử dụng phương thức thuyết minh, cung cấp thông tin khách quan, khoa học. Nó không sử dụng yếu tố tự sự (kể chuyện), miêu tả (vẽ vời hình ảnh) hay biểu cảm (bộc lộ cảm xúc).
Lựa chọn A (tính thời sự) có thể đúng với một số bài báo khoa học phổ biến, nhưng nội dung văn bản này mang tính kiến thức chung, không nhất thiết là tin tức nóng hổi.
Lựa chọn B (trực quan sinh động) thường gắn với miêu tả, hình ảnh.
Lựa chọn C (yếu tố phi ngôn ngữ) như hình ảnh, biểu đồ… văn bản này không có.
Vì vậy, phương án D là không chính xác vì văn bản này chủ yếu là thuyết minh thuần túy, không lồng ghép các yếu tố khác như tự sự, miêu tả, biểu cảm. Tuy nhiên, trong các lựa chọn có sẵn, chúng ta cần xem xét lựa chọn nào phản ánh đúng nhất đặc điểm của văn bản thông tin khoa học phổ biến.
Trong trường hợp này, có thể câu hỏi và các phương án còn chưa thật sự tối ưu. Tuy nhiên, nếu xét theo xu hướng của văn bản thông tin khoa học phổ biến, nó thường mang tính khách quan và cung cấp kiến thức.
Xem xét lại các phương án. Văn bản này tập trung vào giải thích, làm rõ các khái niệm. Nó không có yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm.
Tuy nhiên, văn bản thông tin có thể có nhiều hình thức. Nếu xét theo một cách rộng hơn, thì một số văn bản thông tin có thể lồng ghép các yếu tố khác để tăng sức hấp dẫn. Nhưng với văn bản này, chủ yếu là thuyết minh.
Hãy đọc lại đề bài, yêu cầu không vượt lớp. Với kiến thức lớp 11, các em đã học về các phương thức biểu đạt.

Nếu ta xét các lựa chọn một cách kỹ lưỡng:
A. Mang tính thời sự: Có thể, vì sao băng là hiện tượng có thể quan sát được.
B. Trực quan sinh động: Văn bản này chủ yếu dùng ngôn ngữ giải thích, không quá trực quan sinh động.
C. Sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ: Văn bản này chỉ có văn bản chữ.
D. Thuyết minh có lồng ghép nhiều yếu tố như tự sự, miêu tả, biểu cảm: Văn bản này THUYẾT MINH là chính và hầu như không có các yếu tố kia.

Có thể có một sự nhầm lẫn trong câu hỏi hoặc các phương án. Tuy nhiên, nếu buộc phải chọn một đáp án, chúng ta cần xem xét đâu là đặc điểm nổi bật nhất hoặc có thể suy luận được.

Tuy nhiên, theo đúng kiến thức về văn bản thông tin, chúng ta thường tập trung vào việc cung cấp thông tin một cách rõ ràng. “Thuyết minh có lồng ghép nhiều yếu tố…” là một dạng văn bản thông tin nâng cao, nhưng văn bản này khá cơ bản.

Nếu xét câu hỏi “đặc điểm của cách đưa tin”, chúng ta cần suy nghĩ về cách thông tin được truyền tải.
Văn bản này giải thích các khái niệm một cách có hệ thống.
Hãy suy nghĩ về mục đích của tác giả: “Cung cấp cho mọi người những hiểu biết cơ bản về sao băng”.

Nếu chúng ta quay lại câu 2, phương thức biểu đạt chính là Thuyết minh. Điều này khẳng định văn bản chủ yếu mang tính giải thích.
Vậy phương án D có vẻ không đúng lắm.

Hãy xem xét lại các lựa chọn cho Câu 7 một lần nữa, có thể có cách hiểu khác.
Trong các văn bản thông tin, đặc biệt là trên các trang web như voh.com.vn, đôi khi có sự kết hợp. Tuy nhiên, dựa vào văn bản này, sự “lồng ghép” không rõ rệt.

Tuy nhiên, cô nghĩ rằng có thể có ý đồ của người ra đề ở đây. Một số văn bản thông tin, để thu hút người đọc, có thể có những cách diễn đạt gợi mở, hoặc có những câu văn mang tính gợi hình, gợi cảm một chút, dù không phải là chủ đạo.

Nhưng theo định nghĩa chặt chẽ, văn bản này rất thuần túy là thuyết minh.

Có thể có một sai sót trong các phương án lựa chọn. Tuy nhiên, nếu phải chọn, và nhận thấy phương án D nói về “lồng ghép”, có lẽ người ra đề muốn ám chỉ một sự linh hoạt trong cách trình bày của văn bản thông tin.

Tuy nhiên, dựa trên nội dung văn bản, cô cho rằng không có sự lồng ghép rõ rệt.

Để giải thích cho câu hỏi này một cách chắc chắn, chúng ta cần thêm ngữ cảnh hoặc làm rõ ý đồ của người ra đề. Tuy nhiên, nếu xét theo những gì đọc được, văn bản này chủ yếu là thuyết minh thuần túy.

Trong trường hợp này, có thể có một phương án đúng mà chúng ta chưa nhìn thấy rõ.

Giả sử đây là một bài thi, cô sẽ cân nhắc lại.
Văn bản này có yếu tố “thời sự” ở chỗ nó nói về một hiện tượng có thể quan sát được.
Tuy nhiên, nó không mang tính “tin nóng”.

Nếu câu hỏi là “Đặc điểm nổi bật của văn bản này là gì?”, thì “thuyết minh” là câu trả lời tốt nhất. Nhưng câu hỏi là “đặc điểm của cách đưa tin”.

Cô nghiêng về khả năng có sai sót trong câu hỏi hoặc phương án. Tuy nhiên, nếu phải chọn, cô sẽ suy nghĩ xem liệu có cách nào để hiểu các phương án kia có thể đúng không.

Hãy thử nghĩ ngược lại. Nếu đáp án là D, thì văn bản này có lồng ghép tự sự, miêu tả, biểu cảm ở đâu? Không thấy rõ.

Hãy xem xét các khả năng khác.
Có thể phương án A là đúng: “Mang tính thời sự” vì sao băng là hiện tượng thiên văn xảy ra.

Tuy nhiên, cách trình bày của văn bản lại mang tính giải thích kiến thức khoa học, không giống như một bản tin thời sự đưa tin về một sự kiện cụ thể vừa xảy ra.

Cô sẽ tạm bỏ qua câu 7 vì nó còn gây băn khoăn.
Chúng ta sẽ quay lại nếu có thêm thông tin.

Tuy nhiên, nếu xét theo sách giáo khoa và các bài tập mẫu, đôi khi văn bản thông tin có thể có những cách diễn đạt mang tính gần gũi, ví dụ như dùng câu hỏi, hay lời khuyên, đôi khi có thể có những câu văn gợi hình ảnh.

Nếu chúng ta xét phương án D một cách bao quát hơn, “thuyết minh có lồng ghép nhiều yếu tố” có thể ám chỉ việc sử dụng ngôn ngữ đa dạng hơn một chút để bài viết hấp dẫn hơn, chứ không hẳn là có hẳn một đoạn tự sự hay miêu tả dài. Tuy nhiên, với văn bản này, sự lồng ghép đó không rõ rệt.

Cô nghĩ rằng có lẽ đáp án đúng sẽ là A vì sao băng là một hiện tượng có tính thời điểm xuất hiện.

Tuy nhiên, cô vẫn cảm thấy băn khoăn với câu này. Để đảm bảo tính chính xác, cô sẽ đề nghị các em thảo luận thêm về câu này sau buổi học.

—
Sau khi xem xét kỹ lại, và dựa trên các nguồn tham khảo về văn bản thông tin, văn bản này chủ yếu là thuyết minh khoa học. Việc “đưa tin” ở đây không phải là tin tức thời sự mà là cung cấp thông tin khoa học. Do đó, các phương án B, C, D dường như không phù hợp với văn bản này.

Tuy nhiên, nếu có một phương án để chỉ ra tính cập nhật hoặc tính phổ biến của thông tin, thì nó có thể đúng.

Có thể, người ra đề muốn ám chỉ rằng văn bản này trình bày một cách “thân thiện” với người đọc, giống như đang “nói chuyện” với họ, dù không có biểu cảm rõ rệt.

Cô xin phép đưa ra một cách giải thích khác cho câu 7, giả định rằng có thể đáp án D là đúng, và người ra đề muốn nhấn mạnh sự linh hoạt trong văn bản thông tin.

Giải thích cho câu 7 với giả định đáp án D:
Văn bản tuy chủ yếu là thuyết minh, nhưng cách đặt câu hỏi ở nhan đề (“Sao băng là gì và những điều bạn cần biết về sao băng?”) và cách dùng từ “bạn” đã tạo ra một giọng văn gần gũi, như đang trò chuyện, trao đổi thông tin với người đọc. Điều này có thể được xem là một hình thức “lồng ghép” yếu tố giao tiếp, tương tác với người đọc, dù không phải là tự sự hay miêu tả chi tiết. Mục đích là để bài viết không bị khô khan, nhàm chán.

Tuy nhiên, cô vẫn giữ quan điểm rằng văn bản này rất thuần túy về thuyết minh.

Trong trường hợp này, cô xin phép chọn đáp án A vì nó có vẻ hợp lý nhất so với các phương án còn lại, dù không hoàn hảo. Sao băng là hiện tượng xảy ra vào những thời điểm nhất định trong năm, và việc cung cấp thông tin về nó có thể coi là có yếu tố thời sự.

=> Đáp án đúng cho Câu 7 vẫn còn bỏ ngỏ do sự không rõ ràng của các phương án. Tuy nhiên, nếu buộc phải chọn, cô sẽ nghiêng về A. Mang tính thời sự.

—
Cảm ơn các em đã lắng nghe bài giảng của cô. Chúng ta đã cùng nhau phân tích và trả lời 7 câu hỏi trong phần Đọc hiểu. Các em hãy xem lại bài của mình và ghi nhớ những kiến thức quan trọng nhé. Hẹn gặp lại các em trong buổi học tiếp theo!