a. Rùa Vàng đứng nổi trên mặt nước và nói: Xin bệ hạ hãy hoàn gươm lại cho Long Quân.
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói quá.
– Phân tích: Chi tiết “Rùa Vàng… nói” là một chi tiết phóng đại, không có thật. Loài vật không thể nói chuyện như con người.
– Ý nghĩa: Việc nói quá như vậy nhằm mục đích thần thánh hóa, kì ảo hóa sự việc trả gươm. Nó làm tăng tính thiêng liêng, trang trọng cho sự kiện, khẳng định thanh gươm có nguồn gốc thần linh và thể hiện ý nguyện của dân tộc ta về một nền hòa bình, chấm dứt chiến tranh.

b. Phải bán con, chị Dậu như đứt từng khúc ruột !
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói quá.
– Phân tích: Cụm từ “như đứt từng khúc ruột” đã phóng đại nỗi đau của chị Dậu. Trên thực tế, ruột không thể đứt ra từng khúc được.
– Ý nghĩa: Cách nói quá này nhấn mạnh tột cùng nỗi đau đớn, xót xa đến quặn thắt của người mẹ nghèo khi phải bán đi đứa con mình dứt ruột đẻ ra. Nó giúp người đọc cảm nhận sâu sắc bi kịch của nhân vật.

c. Cách đây mấy tháng con chị lên sài lại bỏ đi để chị ở một mình.
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói giảm nói tránh.
– Phân tích: Cụm từ “lên sài” và “bỏ đi” được dùng để chỉ cái chết của đứa trẻ.
– Ý nghĩa: Người nói sử dụng cách nói giảm nói tránh này để làm giảm đi sự đau thương, mất mát. Thay vì nói thẳng “con chị chết”, cách nói này giúp người nghe tránh được cảm giác đột ngột, đau lòng.

d. Bác ơi tim Bác mênh mông thế,
Ôm cả non sông mọi kiếp người!
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói quá.
– Phân tích: Hình ảnh “tim Bác mênh mông”, “ôm cả non sông” là một sự phóng đại. Trái tim của một người không thể to lớn về mặt vật lí để ôm cả đất nước.
– Ý nghĩa: Biện pháp nói quá này nhằm ca ngợi, tôn vinh tình yêu thương bao la, vĩ đại của Bác Hồ dành cho đất nước và nhân dân Việt Nam. Tình yêu thương ấy lớn lao như trời biển, không có giới hạn.

e. Chú tôi ấy à, đạn bắn vào lỗ mũi chú hỉ ra là chuyện bình thường!
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói quá.
– Phân tích: Chi tiết “đạn bắn vào lỗ mũi chú hỉ ra” là hoàn toàn không thể xảy ra trong thực tế. Đây là một sự phóng đại rất lớn.
– Ý nghĩa: Cách nói này tạo ra yếu tố hài hước, gây ấn tượng mạnh mẽ nhằm nhấn mạnh sự gan dạ, dũng cảm, coi thường hiểm nguy của nhân vật “chú tôi”.

f. Tôi nghĩ đến mấy quyển sách quý của tôi. Tôi quý chúng có lẽ còn hơn những ngón tay của tôi.
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói quá.
– Phân tích: So sánh giá trị của những quyển sách “còn hơn những ngón tay” là một cách nói phóng đại. Ngón tay là một phần của cơ thể, vô cùng quan trọng.
– Ý nghĩa: Phép nói quá ở đây giúp nhấn mạnh tình cảm yêu quý, trân trọng tột độ của nhân vật “tôi” (ông giáo) đối với những quyển sách, kỉ vật của người con trai đã đi xa.

g. Trước khi bà về với Thượng đế chí nhân, bà cháu ta đã từng sung sướng biết bao!
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói giảm nói tránh.
– Phân tích: Cụm từ “về với Thượng đế chí nhân” được dùng để chỉ cái chết của người bà.
– Ý nghĩa: Cách nói này làm giảm đi sự bi thương, mất mát. Nó thể hiện một niềm tin rằng người bà sau khi mất sẽ đến một nơi tốt đẹp, yên bình, đồng thời thể hiện sự trân trọng, thiêng liêng hóa cái chết.

h. Đội trời, đạp đất ở đời
Họ Từ, tên Hải vốn người Việt Đông.
– Biện pháp tu từ được sử dụng là nói quá.
– Phân tích: Cụm từ “Đội trời, đạp đất” là một thành ngữ, sử dụng cách nói phóng đại. Không ai có thể đội được trời hay đạp được đất theo nghĩa đen.
– Ý nghĩa: Biện pháp nói quá này nhằm khắc họa hình ảnh Từ Hải là một người anh hùng có chí khí hiên ngang, phi thường, không khuất phục trước bất cứ thế lực nào. Hình ảnh này thể hiện một khát vọng tự do và công lí mãnh liệt.

Qua bài tập này, các em đã thấy rõ hơn công dụng của biện pháp tu từ nói quá và nói giảm nói tránh trong việc biểu đạt tình cảm, thái độ và làm cho lời văn, lời thơ trở nên sinh động, giàu sức biểu cảm hơn. Cô hy vọng các em sẽ nhận biết và sử dụng thành thạo hai biện pháp tu từ này nhé! Chúc các em học tốt