Kẻ kỳ sĩ ở hạt Quốc Oai, họ Văn tên là Dĩ Thànhtính tình hào hiệp, không chịu để…
( Lược một đoạn: Dĩ Thành dùng lời lẽ thu phục chúng quỷ. Chúng cho ông biết vì muốn thêm quân nên gieo rắc tai hoạ cho người dân. Hơn nữa, ở Âm Ty xương gò rầu rĩ cỏ rêu và không ai cấm cản nên chúng kết thành bè cánh để xoay xở miếng ăn. Bằng lời nói thấu tình đạt lí cũng như hành động phi phàm “ăn như mưa như gió” trong bữa tiệc, Dĩ Thành đã thu phục được chúng quỷ. Lũ quỷ muốn Dĩ Thành dù ở dương gian nhưng cũng có thể làm thủ lĩnh của chúng)
Dĩ Thành nói:
– Nếu bất đắc dĩ dùng đến ta, ta có sáu điều làm việc, các người phải thề mà tuân theo mới được.
Chúng đều vâng dạ, nhân xin đến đêm thứ ba tới chỗ đó lập đàn. Đến kỳ, chúng quỷ đều lại họp. Có một tên quỷ già đến sau, Sinh sai đem chém, ai nấy đều run sợ. Sinh bèn ra lệnh rằng:
– Các ngươi không được coi khinh mệnh lệnh, không được quen thói dâm ô, không quấy quắc để làm hại mạng của dân, không cướp bóc và phải cứu nạn cho dân, ban ngày không được giả hình, ban đêm không được kết đảng. Nghe mệnh ta thì ta làm tướng các ngươi, trái lệnh ta thì ta trị tội các ngươi. Nghe rõ lời ta, đừng để hậu hối.
Đó rồi bèn chia bọn chúng ra từng bộ, từng tốt bảo phàm có điều gì hay dở, phải đến bẩm trình.
Như vậy được hơn một tháng, một hôm đương lúc ngồi nhàn, Dĩ Thành thấy một người tự xưng là sứ giả của Minh Ty, đến xin mời chàng đi. Dĩ Thành toan lảng tránh, thì người ấy nói:
– Đó là mệnh lệnh của đức Diêm vương. Vì ngài thấy ông là người cương nghị, định đem phẩm trật tặng cho, chứ không làm gì phiền ông đâu, đừng nên từ chối. Có điều là xin để cho ông được rộng kỳ hạn, ông sẽ tự đến, tôi đợi ông ở dọc đường.
( Lược một đoạn: Sau khi nói chuyện với Sử giả Minh Ty, Dĩ Thành gọi chúng quỷ lên để hỏi chuyện và được biết Diêm Vương thấy “buổi đời không yên” nên đã đặt ra bốn bộ Dạ Xoa, mỗi bộ cử một tướng cai quản. Dưới Diêm La, tuyển tướng cũng nghiêm ngặt, phải là người tài đức lừng danh và được chúng quỷ nể phục tiến cử. Sau khi chúng quỷ thuyết phục và suy nghĩ về lẽ sống chết trong cõi đời, Dĩ Thành trang xếp việc nhà rồi chết.)
Bấy giờ có người làng là Lê Ngộ, cùng Dĩ Thành vốn chỗ chơi thân, phiêu bạt ở vùng Quế Dương, ngụ trong một nhà trọ. Một hôm chừng quá canh một, Lê Ngộ thấy một người cưỡi ngựa thanh song, kẻ hầu đầy tớ rộn rịp, đến xin vào yết kiến. Chủ trọ vén mành ra đón. Lê Ngộ rất lấy làm lạ là tiếng nói của khách giống tiếng Dĩ Thành, nhưng trông mặt thì hơi khác, Lê Ngộ toan ra cửa để tránh thì khách nói:
– Cố nhân biết ông, ông lại không biết cố nhân là làm sao?
Nhân kể quê quán họ tên và nói mình đã lĩnh chức quan to ở dưới âm phủ, vì có tình cũ với Lê Ngộ nên tìm đến thăm.
(Lược đoạn cuối: Sau khi chết và nhận chức Tướng ở Minh Ty, Dĩ Thành đến thăm Lê Ngộ và báo cho Lê Ngộ biết về đại nạn của gia đình. Không chỉ vậy, Dĩ Thành còn giúp gia đình Lê Ngộ vượt qua đại nạn. Lê cảm ơn đức của Dĩ Thành bèn lập miếu ở nhà để thờ, mọi người đến xin đều ứng nghiệm.
(Lời bình: Dĩ Thành – một người biết trân quý tình bạn quả là đáng trọng)
(Trích Chuyện Tướng Dạ Xoa, Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ, NXB Trẻ, 2016)
Trả lời các câu hỏi từ 1 đến 5
Câu 1. Câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy?
Câu 2. Theo lời của sứ giả Minh Ty, Diêm Vương thấy Dĩ Thành có đức tính nào?
Câu 3. Các yếu tố kì ảo hoang đường trong truyện có tác dụng gì?
Câu 4. Lời kể “cuối đời Trùng Quang nhà Trần người chết chóc nhiều, những oan hồn không có chỗ tựa nương thường họp lại thành từng đàn lũ “ phản ánh hiện thực gì?
Câu 5. Từ câu chuyện của Dĩ Thành và Lê Ngộ cuối chuyện, bài học có ý nghĩa nhất đối với bản thân anh/chị là gì? Vì sao?
Các em hãy đọc kĩ lại đoạn trích và chúng ta sẽ cùng nhau đi vào từng câu hỏi nhé.
***
Câu 1. Câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy?
Hướng dẫn trả lời:
Để xác định ngôi kể, các em cần chú ý đến người kể chuyện (xưng “tôi”) hay người kể chuyện giấu mình.
* Bước 1: Phân tích người kể chuyện trong văn bản.
Khi đọc toàn bộ văn bản, chúng ta không thấy người kể chuyện xuất hiện trực tiếp và xưng “tôi”. Người kể chuyện này dường như đứng từ bên ngoài để quan sát và kể lại toàn bộ câu chuyện.
* Bước 2: Phân tích cách người kể gọi tên nhân vật.
Người kể gọi các nhân vật bằng tên của họ (“Dĩ Thành”, “Lê Ngộ”) hoặc dùng các đại từ ngôi thứ ba như “chàng”, “ông ấy”. Ví dụ: “Chàng đều coi thường không sợ hãi gì”, “Dĩ Thành toan lảng tránh, thì người ấy nói…”.
* Bước 3: Kết luận.
Từ những dấu hiệu trên, ta có thể khẳng định câu chuyện được kể theo ngôi thứ ba. Người kể chuyện ở đây là người kể toàn tri (biết tuốt), có thể biết được cả hành động, lời nói và suy nghĩ của nhân vật (“Lê Ngộ rất lấy làm lạ…”).
Đáp án: Câu chuyện được kể theo ngôi thứ ba.
***
Câu 2. Theo lời của sứ giả Minh Ty, Diêm Vương thấy Dĩ Thành có đức tính nào?
Hướng dẫn trả lời:
Đây là một câu hỏi nhận biết, các em chỉ cần tìm chi tiết trực tiếp trong lời thoại của nhân vật sứ giả Minh Ty.
* Bước 1: Tìm đoạn đối thoại giữa Dĩ Thành và sứ giả Minh Ty.
Các em hãy đọc kĩ đoạn văn: “Một hôm đương lúc ngồi nhàn, Dĩ Thành thấy một người tự xưng là sứ giả của Minh Ty, đến xin mời chàng đi…”.
* Bước 2: Xác định câu nói của sứ giả.
Sứ giả đã nói với Dĩ Thành rằng: “Đó là mệnh lệnh của đức Diêm vương. Vì ngài thấy ông là người cương nghị, định đem phẩm trật tặng cho, chứ không làm gì phiền ông đâu, đừng nên từ chối”.
* Bước 3: Rút ra câu trả lời.
Như vậy, đức tính của Dĩ Thành mà Diêm Vương nhận thấy chính là “cương nghị”. “Cương nghị” có nghĩa là cứng cỏi, kiên quyết, có ý chí vững vàng không gì lay chuyển nổi.
Đáp án: Theo lời của sứ giả Minh Ty, Diêm Vương thấy Dĩ Thành là người cương nghị.
***
Câu 3. Các yếu tố kì ảo hoang đường trong truyện có tác dụng gì?
Hướng dẫn trả lời:
Đây là câu hỏi vận dụng, yêu cầu các em hiểu được đặc trưng của thể loại “truyền kì”. Yếu tố kì ảo không chỉ để cho câu chuyện thêm ly kỳ, mà còn mang nhiều dụng ý nghệ thuật của tác giả.
* Bước 1: Liệt kê các yếu tố kì ảo trong đoạn trích.
Chúng ta có thể thấy các chi tiết như: ma quỷ họp thành đàn lũ, Dĩ Thành nói chuyện và thu phục chúng quỷ, sứ giả Minh Ty (âm phủ) đến mời Dĩ Thành, Dĩ Thành chết rồi xuống âm phủ nhận chức Tướng Dạ Xoa, Dĩ Thành sau khi chết hiện về báo mộng và giúp đỡ bạn là Lê Ngộ.
* Bước 2: Phân tích tác dụng của các yếu tố đó.
Các yếu tố kì ảo này có những tác dụng chính sau:
1. Tăng tính hấp dẫn, ly kỳ cho câu chuyện: Những chi tiết về thế giới ma quỷ, cõi âm… khơi gợi trí tò mò của người đọc, làm cho câu chuyện trở nên lôi cuốn hơn.
2. Phản ánh hiện thực xã hội: Đây là tác dụng quan trọng nhất. Tác giả Nguyễn Dữ đã mượn chuyện cõi âm, chuyện ma quỷ để nói chuyện cõi trần. Sự hỗn loạn của thế giới ma quỷ (“hoành hành ở đồng nội không biết kiêng sợ gì cả”) chính là hình ảnh ẩn dụ cho sự rối ren, loạn lạc của xã hội phong kiến cuối đời Trần.
3. Làm nổi bật phẩm chất, tài năng của nhân vật: Dĩ Thành không chỉ là người anh hùng ở cõi dương mà còn là một vị tướng tài ba ở cõi âm. Việc chàng có thể thu phục ma quỷ, được Diêm Vương trọng dụng đã tô đậm vẻ đẹp lý tưởng của một “kẻ sĩ” tài đức vẹn toàn, có khả năng lập lại trật tự cho cả hai cõi âm – dương.
4. Thể hiện quan niệm và tư tưởng của tác giả: Qua câu chuyện, Nguyễn Dữ thể hiện niềm tin vào công lý (người tốt như Dĩ Thành được đền đáp xứng đáng), đồng thời gửi gắm ước mơ về một xã hội có những người tài đức đứng ra gánh vác trọng trách, dẹp yên loạn lạc, đem lại bình yên cho dân chúng.
Đáp án: Các yếu tố kì ảo, hoang đường trong truyện có các tác dụng:
– Làm tăng sức hấp dẫn, ly kỳ cho cốt truyện.
– Là phương tiện để phản ánh hiện thực xã hội loạn lạc, rối ren một cách gián tiếp và sâu sắc.
– Góp phần khắc họa, lý tưởng hóa phẩm chất tài năng của nhân vật Dĩ Thành – một người anh hùng có thể lập lại trật tự cho cả cõi âm và cõi dương.
– Thể hiện tư tưởng, ước mơ của tác giả về công lý và về một xã hội có người hiền tài đứng ra trị vì.
***
Câu 4. Lời kể “cuối đời Trùng Quang nhà Trần người chết chóc nhiều, những oan hồn không có chỗ tựa nương thường họp lại thành từng đàn lũ “ phản ánh hiện thực gì?
Hướng dẫn trả lời:
Câu hỏi này yêu cầu các em liên hệ chi tiết văn học với bối cảnh lịch sử.
* Bước 1: Xác định bối cảnh lịch sử được nhắc đến.
Đó là “cuối đời Trùng Quang nhà Trần” (tức là thời Hậu Trần). Đây là một giai đoạn lịch sử đầy biến động trong lịch sử Việt Nam.
* Bước 2: Phân tích ý nghĩa của lời kể.
“Người chết chóc nhiều” và “oan hồn không có chỗ tựa nương” không chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng. Nó phản ánh một sự thật đau lòng của lịch sử. Thời kỳ này, đất nước ta chìm trong chiến tranh loạn lạc, đặc biệt là cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Chiến tranh kéo dài, cùng với đó là đói kém, dịch bệnh, đã khiến vô số người dân phải chết trong oan khuất.
* Bước 3: Kết luận.
Như vậy, lời kể này chính là một bức tranh thu nhỏ, phản ánh hiện thực xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIV – đầu thế kỷ XV: một xã hội đầy rẫy chiến tranh, chết chóc, loạn lạc. Người dân phải sống trong cảnh lầm than, đến chết vẫn không được yên ổn. Đây chính là giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm.
Đáp án: Lời kể trên phản ánh hiện thực xã-hội-đầy biến động, loạn lạc, chiến tranh và chết chóc của nước ta vào cuối thời nhà Trần, đầu thời thuộc Minh. Nó cho thấy sự đau khổ, lầm than của nhân dân, số phận bi thảm của con người trong một thời đại lịch sử đen tối.
***
Câu 5. Từ câu chuyện của Dĩ Thành và Lê Ngộ cuối chuyện, bài học có ý nghĩa nhất đối với bản thân anh/chị là gì? Vì sao?
Hướng dẫn trả lời:
Đây là câu hỏi mở, liên hệ bản thân. Các em cần rút ra một bài học tâm đắc và lý giải được vì sao bài học đó lại có ý nghĩa. Cô sẽ gợi ý một hướng trả lời sâu sắc và thuyết phục.
* Bước 1: Xác định mối quan hệ giữa Dĩ Thành và Lê Ngộ.
Họ là “chỗ chơi thân”, là “cố nhân”. Dù Dĩ Thành đã sang thế giới bên kia và giữ chức vị cao, chàng vẫn không quên tình bạn cũ, đã tìm đến thăm và ra tay giúp đỡ Lê Ngộ cùng gia đình thoát khỏi đại nạn.
* Bước 2: Rút ra bài học.
Từ câu chuyện này, bài học ý nghĩa và sâu sắc nhất có thể rút ra là giá trị của tình bạn chân thành, thủy chung.
* Bước 3: Lý giải vì sao bài học đó có ý nghĩa.
Em cần giải thích vì sao em lại tâm đắc với bài học đó. Ví dụ:
* Tình bạn của Dĩ Thành và Lê Ngộ đã vượt qua mọi khoảng cách về không gian, thời gian, thậm chí cả sự ngăn cách giữa hai cõi âm – dương. Điều này cho thấy tình nghĩa bạn bè đích thực là một giá trị vĩnh cửu, không gì có thể chia cắt.
* Dĩ Thành, dù đã có địa vị cao sang, vẫn nhớ đến người bạn cũ và sẵn lòng giúp đỡ. Điều này thể hiện một nhân cách cao đẹp: trọng tình nghĩa, không quên nguồn cội, không “giàu đổi bạn, sang đổi vợ”.
* Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, đôi khi các mối quan hệ trở nên thực dụng, vụ lợi. Câu chuyện về tình bạn của Dĩ Thành và Lê Ngộ nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của sự chân thành, lòng thủy chung và sự giúp đỡ vô điều kiện trong tình bạn. Đó là nền tảng để xây dựng những mối quan hệ bền vững và tốt đẹp.
Đáp án mẫu:
Từ câu chuyện của Dĩ Thành và Lê Ngộ, bài học có ý nghĩa nhất đối với bản thân em là bài học về tình bạn chân thành, thủy chung và trọng tình nghĩa.
Em chọn bài học này vì những lý do sau:
Thứ nhất, câu chuyện cho thấy một tình bạn đích thực có thể vượt qua mọi rào cản, kể cả sự sống và cái chết. Dù đã trở thành một vị tướng ở Minh Ty, Dĩ Thành vẫn không quên người “cố nhân” và đã chủ động tìm đến giúp đỡ bạn vượt qua hoạn nạn.
Thứ hai, hành động của Dĩ Thành là một tấm gương sáng về nhân cách. Chàng không vì địa vị mới mà quên đi quá khứ, quên đi bằng hữu. Điều đó nhắc nhở em rằng, dù cuộc sống có thay đổi ra sao, chúng ta cũng phải luôn trân trọng và giữ gìn những mối quan hệ tốt đẹp đã có.
Cuối cùng, trong xã hội hiện nay, câu chuyện này càng thêm ý nghĩa. Nó nhắc em rằng, giá trị cốt lõi của tình bạn nằm ở sự chân thành, sự quan tâm và giúp đỡ lẫn nhau một cách vô tư, chứ không phải ở lợi ích vật chất. Đó là một giá trị nhân văn cao đẹp mà mỗi người cần gìn giữ.
***
Hy vọng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu sâu hơn về tác phẩm và tự tin hơn trong việc phân tích văn bản. Chúc các em học tốt
Câu 1
Câu chuyện được kể từ ngôi thứ ba, nơi người kể không tham gia trực tiếp vào các sự kiện mà chỉ giữ vai trò dẫn dắt, giúp người đọc hiểu về các nhân vật, tình huống và những diễn biến trong câu chuyện.
Câu 2:
Theo lời của sứ giả Minh Ty, Diêm Vương nhận thấy Dĩ Thành là một con người có đức tính kiên cường, mạnh mẽ và phẩm hạnh cao quý. Những phẩm chất ấy được thể hiện rõ ràng qua lòng dũng cảm, sự tận tâm và tình nhân ái mà chàng dành cho người khác, khiến cho Diêm Vương phải đánh giá cao và trân trọng.
Câu 3
Những yếu tố kỳ ảo trong câu chuyện tạo nên một không gian huyền bí và hấp dẫn, làm nổi bật những quan niệm về thế giới tâm linh và cái chết. Chúng không chỉ giúp khắc họa rõ nét bối cảnh và tâm trạng của nhân vật, mà còn phản ánh những nỗi lo lắng, sự mê tín của con người trong thời kỳ đó. Đồng thời, những yếu tố kỳ ảo này cũng làm tôn lên những phẩm chất đặc biệt của nhân vật chính Dĩ Thành, từ đó truyền tải thông điệp sâu sắc về nghị lực và lòng nhân ái.
Câu 4
Lời kể “cuối đời Trùng Quang nhà Trần, người chết chóc nhiều, những oan hồn không có chỗ tựa nương thường họp lại thành từng đàn lũ” phản ánh một thời kỳ đen tối của lịch sử, với chiến tranh, loạn lạc và dịch bệnh cướp đi sinh mạng của nhiều người dân. Nó cũng làm nổi bật sự khổ sở của những linh hồn bơ vơ, không có nơi nương tựa, tượng trưng cho nỗi bất hạnh, đau khổ mà con người phải gánh chịu trong xã hội lúc bấy giờ.
Câu 5
Bài học quý giá nhất mà câu chuyện của Dĩ Thành và Lê Ngộ mang lại chính là giá trị của tình bạn và lòng trung thành. Dĩ Thành không chỉ là một người bạn trung thực, mà còn thể hiện sự hy sinh, luôn sẵn sàng hỗ trợ người bạn thân trong mọi hoàn cảnh, kể cả khi đã qua đời. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của tình bạn, sự chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống. Bài học này khuyến khích chúng ta trân trọng những mối quan hệ xung quanh, luôn biết quan tâm và giúp đỡ người khác trong những thời khắc khó khăn, từ đó tạo dựng những giá trị nhân văn vững bền trong xã hội.
Câu 1
Câu chuyện được kể theo ngôi thứ ba. Người kể không xuất hiện trong câu chuyện và chỉ dẫn dắt người đọc hiểu về các nhân vật và sự kiện.
Câu 2
Theo lời của sứ giả Minh Ty, Diêm Vương thấy Dĩ Thành có đức tính cương nghị, mạnh mẽ và có phẩm hạnh, thể hiện qua sự dũng cảm và lòng nhân ái của chàng.
Câu 3
Các yếu tố kỳ ảo hoang đường trong truyện có tác dụng tạo ra không khí huyền bí, hấp dẫn cho câu chuyện. Chúng giúp thể hiện những quan niệm về thế giới tâm linh và cái chết, cũng như phản ánh những nỗi lo lắng, sự mê tín của con người thời đó. Đồng thời, yếu tố kỳ ảo cũng làm nổi bật tính cách và phẩm chất của nhân vật chính Dĩ Thành, từ đó khắc họa rõ nét thông điệp của câu chuyện.
Câu 4
Lời kể “cuối đời Trùng Quang nhà Trần người chết chóc nhiều, những oan hồn không có chỗ tựa nương thường họp lại thành từng đàn lũ” phản ánh hiện thực bi thương của thời kỳ loạn lạc, chiến tranh, và bệnh dịch khiến nhiều người dân phải chết chóc. Nó cũng thể hiện sự khốn khổ của những linh hồn không có nơi nương tựa, tượng trưng cho nỗi đau và bất hạnh của con người trong xã hội đương thời.
Câu 5
Bài học có ý nghĩa nhất từ câu chuyện của Dĩ Thành và Lê Ngộ là tình bạn và lòng trung thành. Dĩ Thành không chỉ là một người bạn tốt mà còn luôn sẵn sàng giúp đỡ người bạn thân của mình ngay cả khi đã qua đời. Điều này nhấn mạnh giá trị của tình bạn, sự quan tâm và hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống. Bài học này khuyến khích chúng ta trân trọng các mối quan hệ và luôn sẵn lòng giúp đỡ những người thân yêu trong lúc khó khăn, từ đó xây dựng những giá trị nhân văn trong cuộc sống hàng ngày.