Đêm đêm tôi vừa chợt mắt
Cánh cửa lại rung lên tiếng đập cánh
Nhứng quả trứng lại lăn vào giấc ngủ
Tiếng lăn như đá lở trên ngàn.
Đoạn thơ cho thấy những hình ảnh nào đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí tác giả?Vì sao như vậy.
Chào các em học sinh yêu quý của cô!
Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau khám phá một đoạn thơ rất hay và đầy cảm xúc của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều trong bài “Tiếng vọng” nhé. Để hiểu rõ đoạn thơ này, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích từng bước một, như chúng ta vẫn thường làm khi học văn vậy. Phương pháp này sẽ giúp các em cảm nhận sâu sắc hơn những điều nhà thơ muốn gửi gắm, và các em sẽ thấy việc hiểu thơ không hề khó chút nào đâu!
Đầu tiên, chúng ta cùng đọc lại đoạn thơ một lần nữa để cảm nhận thật kĩ nhé:
Đêm đêm tôi vừa chợt mắt
Cánh cửa lại rung lên tiếng đập cánh
Những quả trứng lại lăn vào giấc ngủ
Tiếng lăn như đá lở trên ngàn.
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng “giải mã” đoạn thơ này nhé!
Bước 1: Đọc và cảm nhận chung về đoạn thơ.
Các em thấy không, đoạn thơ mở đầu bằng câu “Đêm đêm tôi vừa chợt mắt”. Điều này cho chúng ta biết, đây là những hình ảnh, những cảm xúc cứ lặp đi lặp lại trong tâm trí tác giả, đặc biệt là khi màn đêm buông xuống, khi ông chuẩn bị ngủ hoặc vừa mới chợp mắt. Đây không phải là một sự việc xảy ra một lần, mà là một nỗi ám ảnh cứ tái hiện mãi.
Bước 2: Tìm ra những hình ảnh cụ thể và nổi bật đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí tác giả.
Nếu đọc kĩ, chúng ta sẽ thấy có ba hình ảnh nổi bật sau đây đã hiện lên rất rõ ràng:
- “Tiếng đập cánh”: Ngay câu thơ thứ hai, tác giả đã nhắc đến “Cánh cửa lại rung lên tiếng đập cánh”. Đây là một âm thanh cụ thể mà tác giả nghe được, hoặc ít nhất là nhớ lại rất rõ ràng.
- “Những quả trứng lăn vào giấc ngủ”: Đây là hình ảnh trung tâm, rất đặc biệt và gây ám ảnh. “Những quả trứng” và hành động “lăn vào giấc ngủ” đều gợi nhiều suy nghĩ.
- “Tiếng lăn như đá lở trên ngàn”: Đây là một phép so sánh độc đáo, giúp chúng ta hình dung rõ hơn về âm thanh của những quả trứng đang lăn.
Vậy là chúng ta đã tìm được các hình ảnh rồi: tiếng đập cánh, những quả trứng lăn vào giấc ngủ và tiếng lăn như đá lở trên ngàn.
Bước 3: Giải thích vì sao những hình ảnh đó lại để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí tác giả.
Bây giờ chúng ta sẽ cùng nhau suy nghĩ xem, tại sao những hình ảnh này lại cứ “ám ảnh” tác giả như vậy, đến nỗi chúng xuất hiện ngay cả trong giấc ngủ của ông nhé:
- Về “tiếng đập cánh”: Các em thử nghĩ xem, tiếng đập cánh thường là của loài vật nào? Đúng rồi, thường là của chim chóc, của những con vật nhỏ bé. Tiếng đập cánh ở đây có thể gợi cho chúng ta nhớ về những con chim đã từng sống ở đó, có thể là sự giãy giụa, vùng vẫy của chúng khi gặp nguy hiểm. Đó là một âm thanh đầy lo âu, sợ hãi, không phải là tiếng đập cánh vui tươi của chim trời. Âm thanh này vang vọng, khiến tác giả không thể quên.
- Về “những quả trứng lại lăn vào giấc ngủ”:
- “Những quả trứng” tượng trưng cho điều gì các em? Đúng vậy, chúng là sự sống non nớt, mong manh, là hy vọng của cả một gia đình chim. Việc chúng “lăn” đi có nghĩa là chúng đã bị rơi vỡ, bị mất mát.
- Điều đặc biệt là hình ảnh này “lăn vào giấc ngủ” của tác giả. Điều này cho thấy, sự việc về những quả trứng bị vỡ, bị mất mát đã trở thành một nỗi ám ảnh kinh khủng, đến mức nó không chỉ hiện lên khi tác giả thức mà còn đi vào cả trong mơ, trong giấc ngủ của ông. Đó là một nỗi đau, một sự day dứt không ngừng nghỉ, khiến tác giả không thể nào yên lòng.
- Về “tiếng lăn như đá lở trên ngàn”:
- Tác giả so sánh tiếng lăn của những quả trứng nhỏ bé ấy “như đá lở trên ngàn”. Các em biết đá lở trên núi thường tạo ra âm thanh như thế nào không? Rất lớn, rất vang dội, và mang theo sự đổ nát, hủy diệt.
- Phép so sánh này đã làm cho tiếng lăn của những quả trứng trở nên to lớn hơn, nặng nề hơn rất nhiều. Nó không còn là tiếng lăn của vài quả trứng nhỏ bé nữa, mà đã trở thành một âm thanh của sự mất mát quá lớn lao, gây chấn động mạnh mẽ trong tâm hồn tác giả. Nó cho thấy nỗi đau và sự day dứt của tác giả không hề nhỏ bé chút nào, mà lớn lao, dữ dội như đá lở.
Bước 4: Tổng kết lại.
Qua phân tích trên, chúng ta thấy rằng những hình ảnh như tiếng đập cánh đầy lo sợ, những quả trứng mong manh bị lăn đi và tiếng lăn dữ dội như đá lở đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí tác giả. Đó là bởi vì:
- Chúng gợi nhắc về sự mất mát lớn lao, đau đớn của những sinh linh bé bỏng (những chú chim, những quả trứng – những mầm sống tương lai).
- Những hình ảnh này mang theo nỗi ám ảnh, sự day dứt và cả sự hối hận của tác giả. Ông không thể nào quên được cảnh tượng đau lòng ấy, đến nỗi chúng cứ tái hiện trong đầu ông “đêm đêm”, thậm chí “lăn vào giấc ngủ”.
- Tác giả đã dùng những từ ngữ và hình ảnh đầy sức gợi tả, đặc biệt là phép so sánh “tiếng lăn như đá lở trên ngàn”, để làm nổi bật quy mô và chiều sâu của nỗi đau mà ông đang mang trong lòng.
Như vậy, các em thấy đó, chỉ qua vài dòng thơ ngắn ngủi, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều đã khéo léo thể hiện nỗi buồn, sự tiếc nuối và nỗi ám ảnh sâu sắc trước sự mất đi của một sự sống, một vẻ đẹp tự nhiên. Những hình ảnh này cứ lặp đi lặp lại trong tâm trí ông, chứng tỏ chúng đã tác động rất mạnh mẽ đến trái tim và suy nghĩ của nhà thơ.
Cô hy vọng bài phân tích này giúp các em hiểu rõ hơn về đoạn thơ và cảm nhận được tấm lòng của tác giả nhé!
Đáp án:Đoạn thơ cho ta thấy những hình ảnh đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí tác giả: tiếng đập cánh của con chim sẻ nhỏ như cầu mong sự giúp đỡ trong đêm cơn bão về gần sáng; những quả trứng trong tổ không có chim mẹ ấp ủ sẽ mãi mãi không nở thành chim non được. Những hình ảnh đó làm nên tiếng vọng “khủng khiếp” trong giấc ngủ và trở thành nỗi băn khoăn, day dứt khôn nguôi trong tâm hồn tác giả.