Chào các em! Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một khái niệm rất quan trọng trong môn Địa lý, đó là “Khí áp”. Các em hãy mở sách giáo khoa trang 70 để chúng ta cùng bắt đầu nhé.

Bước 1: Khái niệm Khí áp

Trước hết, chúng ta cần hiểu khí áp là gì.
Các em hãy tưởng tượng, không khí xung quanh chúng ta có trọng lượng. Trọng lượng của lớp không khí bao phủ lên một đơn vị diện tích bề mặt Trái đất chính là khí áp.

Nói một cách khoa học hơn, khí áp là áp suất của không khí tác dụng lên bề mặt Trái đất. Khí áp được đo bằng đơn vị milimet thủy ngân (mmHg) hoặc hektopascan (hPa). Thông thường, khi nói đến khí áp, chúng ta thường nhắc đến áp suất khí quyển trung bình ở mực nước biển, có giá trị khoảng 760 mmHg, hay 1013,25 hPa.

Bước 2: Nguyên nhân thay đổi của Khí áp

Vậy thì, khí áp có phải luôn luôn giống nhau trên khắp mọi nơi không? Câu trả lời là không. Khí áp thay đổi là do những nguyên nhân chính sau đây:

1. Nhiệt độ:
Đây là nguyên nhân quan trọng nhất.
* Khi nhiệt độ không khí nóng lên, các phân tử không khí sẽ chuyển động nhanh hơn, giãn nở ra và trở nên nhẹ hơn. Do đó, không khí nóng thường có xu hướng bay lên cao, tạo ra vùng áp thấp.
* Ngược lại, khi nhiệt độ không khí lạnh đi, các phân tử không khí chuyển động chậm lại, co lại và trở nên nặng hơn. Không khí lạnh có xu hướng chìm xuống, tạo ra vùng áp cao.

Các em có thể hình dung như sau:
Nếu ta đun nóng một quả bóng bay, nó sẽ phồng lên phải không nào? Tương tự, không khí nóng cũng “phồng lên”, chiếm nhiều không gian hơn và có áp suất thấp hơn.

2. Độ cao:
* Ở những nơi có độ cao càng lớn, lớp không khí bao phủ càng mỏng, do đó áp suất khí quyển càng giảm.
* Ngược lại, ở những nơi có độ cao thấp (gần mực nước biển), lớp không khí dày hơn, áp suất khí quyển sẽ cao hơn.

Ví dụ: Khi các em leo lên đỉnh núi cao, các em sẽ cảm thấy không khí loãng hơn, khó thở hơn một chút, đó là do khí áp ở đó thấp hơn.

3. Sự vận động của không khí theo chiều thẳng đứng:
* Vùng áp thấp thường hình thành ở nơi không khí ẩm bốc lên cao. Khi không khí bốc lên cao, nó sẽ ngu nguội và ngưng tụ thành mây, gây mưa.
* Vùng áp cao thường hình thành ở nơi không khí khô, lạnh từ trên cao giáng xuống.

Bước 3: Các đai khí áp trên Trái đất

Dựa vào sự phân bố nhiệt độ và hoạt động của các dòng không khí, trên Trái đất hình thành các đai khí áp xen kẽ nhau từ xích đạo về hai cực. Có 7 đai khí áp chính:

1. Đai áp thấp xích đạo:
* Nằm ở hai bên xích đạo, từ khoảng 5 độ Bắc đến 5 độ Nam.
* Do nhiệt độ cao, không khí nóng ẩm bốc lên mạnh mẽ, hình thành đai áp thấp thường xuyên.
* Đặc điểm: Nóng, ẩm, mưa nhiều.

2. Hai đai áp cao chí tuyến:
* Nằm ở khoảng 30 độ Bắc và 30 độ Nam.
* Do không khí từ trên cao giáng xuống, tạo thành đai áp cao thường xuyên.
* Đặc điểm: Khô hạn, nóng (ở Bắc bán cầu) hoặc lạnh (ở Nam bán cầu, tùy theo mùa và lục địa/đại dương), mưa ít. Các hoang mạc lớn trên thế giới thường phân bố ở khu vực này.

3. Hai đai áp thấp ôn đới:
* Nằm ở khoảng 60 độ Bắc và 60 độ Nam.
* Do sự tiếp xúc giữa không khí nóng từ đai áp cao chí tuyến và không khí lạnh từ hai cực di chuyển tới, không khí ẩm bốc lên cao, tạo thành đai áp thấp.
* Đặc điểm: Mưa nhiều, có sự thay đổi thời tiết rõ rệt theo mùa.

4. Hai đai áp cao cực:
* Nằm ở hai cực (khoảng 90 độ Bắc và 90 độ Nam).
* Do nhiệt độ rất thấp, không khí lạnh, khô nặng trịch chìm xuống, tạo thành đai áp cao thường xuyên.
* Đặc điểm: Lạnh giá, khô, ít mưa (chủ yếu là tuyết).

Các em có thể xem hình 19 trên sách giáo khoa để hình dung rõ hơn về sự phân bố của các đai khí áp này.

Như vậy, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu xong khái niệm khí áp, các nguyên nhân làm thay đổi khí áp và các đai khí áp chính trên Trái đất. Các em về nhà xem lại bài và chuẩn bị cho phần tiếp theo nhé. Có em nào có câu hỏi gì không nào?