Chúng ta sẽ đi vào bài tập này một cách chi tiết, từng bước, bám sát sách giáo khoa và kiến thức đã học nhé.

—

PHẦN A: CHỈ RA MỘT PHÉP ĐIỆP NGỮ SỬ DỤNG TRONG ĐOẠN THƠ. NÊU TÁC DỤNG CỦA ĐIỆP NGỮ ĐÓ

Trước hết, chúng ta cần đọc thật kỹ đoạn thơ để cảm nhận và phát hiện những biện pháp tu từ.

(Đoạn thơ được trích dẫn ở đây)

Quan sát đoạn thơ, cô nhận thấy có một biện pháp tu từ được lặp đi lặp lại tạo nên nhịp điệu và nhấn mạnh ý nghĩa. Đó chính là phép điệp ngữ.

* Xác định phép điệp ngữ:
Trong cả hai khổ thơ, chúng ta đều thấy sự lặp lại của cụm từ “Không có kính”.
Khổ 1: “Không có kính, ừ thì có bụi…”
Khổ 2: “Không có kính, ừ thì ướt áo…”

Như vậy, phép điệp ngữ được sử dụng ở đây là điệp ngữ “Không có kính”.

* Phân tích tác dụng của phép điệp ngữ:
Vậy, việc lặp lại cụm từ “Không có kính” này có tác dụng gì?
1. Nhấn mạnh hoàn cảnh: Nó làm nổi bật hoàn cảnh thiếu thốn, vất vả của người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn. Việc “không có kính” không phải là một sự ngẫu nhiên mà là một thực tế thường trực trong cuộc chiến tranh khốc liệt.
2. Tạo giọng điệu: Phép điệp ngữ này còn tạo ra một giọng điệu đặc biệt cho bài thơ. Ban đầu có thể nghe như một lời than thở, nhưng càng về sau, giọng điệu ấy lại trở nên ngang tàng, lạc quan, thậm chí là phơi phới. Nó thể hiện sự chấp nhận, đối mặt và vượt qua khó khăn một cách nhẹ nhàng.
3. Liên kết các khổ thơ: Cụm từ này như một sợi dây liên kết hai khổ thơ, cho thấy sự tương đồng trong hoàn cảnh và cách ứng xử của người lính trước những thử thách của thiên nhiên và chiến tranh. Dù là bụi hay mưa, tất cả đều là những trở ngại do “không có kính” mà ra, nhưng thái độ đối mặt vẫn là sự giản dị, bình tĩnh.
4. Gợi cảm xúc: Nó khơi gợi sự đồng cảm, xót thương nhưng cũng đầy khâm phục của người đọc trước gian khổ, hy sinh của người lính.

Tóm lại, tác dụng của điệp ngữ “Không có kính” là để nhấn mạnh hoàn cảnh thiếu thốn, khắc nghiệt của người lính, đồng thời thể hiện thái độ sống lạc quan, phơi phới, chấp nhận và vượt qua gian khó của họ.

—

PHẦN B: VIẾT ĐOẠN VĂN THEO PHÉP LẬP LUẬN DIỄN DỊCH (KHOẢNG 12 CÂU) PHÂN TÍCH NỘI DUNG ĐOẠN THƠ, TRONG ĐÓ SỬ DỤNG CÂU GHÉP (GẠCH CHÂN DƯỚI CÂU GHÉP)

Bây giờ, chúng ta sẽ vận dụng kiến thức về phép lập luận diễn dịch và câu ghép để phân tích sâu hơn nội dung đoạn thơ này.

* Hiểu về lập luận diễn dịch: Lập luận diễn dịch là kiểu lập luận đi từ ý chung đến ý riêng, từ khái quát đến cụ thể. Câu chủ đề thường đứng ở đầu đoạn văn, sau đó các câu còn lại sẽ lần lượt triển khai, làm rõ ý cho câu chủ đề đó.

* Xác định câu chủ đề: Dựa vào nội dung chung của đoạn thơ, cô đề xuất câu chủ đề như sau: Đoạn thơ khắc họa chân dung người lính lái xe lái xe trên tuyến đường Trường Sơn, họ mang trong mình một tinh thần lạc quan, phơi phới ngay cả trong hoàn cảnh thiếu thốn, gian khổ.

* Triển khai ý theo phép diễn dịch và kết hợp câu ghép:
Đoạn thơ khắc họa chân dung người lính lái xe lái xe trên tuyến đường Trường Sơn, họ mang trong mình một tinh thần lạc quan, phơi phới ngay cả trong hoàn cảnh thiếu thốn, gian khổ. Mở đầu bài thơ là hình ảnh người lính không có kính, nhưng thay vì than phiền, họ lại có một thái độ rất đặc biệt. Bụi phun tóc trắng như người già, song họ vẫn bình thản châm thuốc, nhìn nhau và cười một cách vô tư. Điều này cho thấy sự chấp nhận gian lao một cách nhẹ nhàng, xem nhẹ những khó khăn bên ngoài. Họ đâu có sợ hãi trước những khắc nghiệt của thiên nhiên, mà trái lại, họ còn tìm thấy niềm vui trong chính hoàn cảnh ấy. Sang khổ thơ thứ hai, hoàn cảnh vẫn là sự thiếu thốn khi không có kính, dẫn đến việc ướt áo vì mưa tuôn xối xả. Tuy nhiên, người lính vẫn tiếp tục hành trình, lái trăm cây số nữa mà không hề nản lòng. Sự tin tưởng vào thiên nhiên và sức chịu đựng của bản thân được thể hiện rõ nét: Mưa ngừng thì gió lùa sẽ làm khô mau thôi. Những chi tiết này cho thấy một tâm hồn cao đẹp, sẵn sàng hy sinh, chấp nhận gian khổ vì nghĩa lớn. Trong gian lao, họ không hề bi lụy, mà luôn giữ vững ý chí, lạc quan và tin tưởng vào tương lai. Như vậy, họ đã biến những bất tiện thành động lực, và tìm thấy vẻ đẹp trong chính sự vất vả của mình. Chính thái độ sống tích cực ấy đã làm nên một hình ảnh người lính vô cùng đáng trân trọng.

—

Các em thấy đó, chỉ với vài câu thơ giản dị nhưng tác giả đã khắc họa nên một bức tranh thật đẹp về người lính lái xe. Cô hy vọng qua phần phân tích này, các em đã hiểu sâu hơn về ý nghĩa của đoạn thơ, cũng như cách sử dụng các biện pháp tu từ và phép lập luận.

Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn đặt ra nhé! Cô luôn sẵn sàng giải đáp.