Bài tập 1: Theo em, đoạn văn sau đây, việc lặp đi lặp lại một số từ ngữ có tác dụng biểu cảm hay không? Vì sao?

“Phía sau nhà em có một mảnh vườn. Mảnh vườn ở phía sau nhà em, em trông rất nhiều loài hoa. Em trồng hoa cúc. Em trồng hoa thược dược. Em trồng hoa đồng tiền. Em trồng hoa hồng. Em trồng cả hoa lay ơn nữa. Ngày quốc tế phụ nữ, em hái hoa sau vườn nhà tặng mẹ em. Em hái hoa tặng chị.”

Giải đáp:

Dạ vâng, việc lặp đi lặp lại một số từ ngữ trong đoạn văn này có tác dụng biểu cảm rất rõ rệt.

Vì sao?

Trong đoạn văn, các từ ngữ và cụm từ được lặp lại là: “phía sau nhà em”, “mảnh vườn”, “em trồng hoa”, “em hái hoa”.

• Việc lặp lại cụm từ “phía sau nhà em“, “mảnh vườn” giúp nhấn mạnh vị trí của mảnh vườn, tạo sự gần gũi, quen thuộc và gợi lên hình ảnh cụ thể, rõ ràng về không gian mà người viết muốn nói đến. Điều này cho thấy sự gắn bó của người viết với mảnh vườn đó.
• Đặc biệt, việc lặp đi lặp lại cấu trúc “Em trồng hoa…” (Em trồng hoa cúc. Em trồng hoa thược dược. Em trồng hoa đồng tiền. Em trồng hoa hồng. Em trồng cả hoa lay ơn nữa.) không chỉ liệt kê mà còn tạo ra một nhịp điệu riêng cho câu văn. Nó diễn tả sự tỉ mỉ, cần mẫn của người trồng hoa, đồng thời nhấn mạnh sự phong phú, đa dạng của các loài hoa trong vườn. Sự lặp lại này còn bộc lộ niềm vui, sự say mê của người viết đối với công việc làm vườn và tình yêu với những loài hoa.
• Cụm từ “Em hái hoa…” (Em hái hoa sau vườn nhà tặng mẹ em. Em hái hoa tặng chị.) cũng được lặp lại, nhấn mạnh hành động hái hoa và mục đích cao đẹp của hành động đó: bày tỏ lòng hiếu thảo, tình yêu thương đối với mẹ và chị. Việc này làm cho tình cảm của nhân vật trở nên chân thành và sâu sắc hơn.

Tóm lại, thông qua biện pháp điệp ngữ (lặp lại từ ngữ), đoạn văn không chỉ cung cấp thông tin mà còn truyền tải cảm xúc, niềm vui, sự yêu thương và lòng biết ơn của người viết một cách sinh động và giàu hình ảnh.

Bài 2: Viết đoạn văn ngắn từ 3 – 5 câu có sử dụng BPTT điệp ngữ

Giải đáp:

Đây là một đoạn văn mẫu các em có thể tham khảo nhé:

Trời đã vào thu. Gió heo may thổi nhẹ. Những chiếc lá vàng khô rơi rụng. Khắp con đường, lá vàng rơi rụng. Trong vườn, hoa cúc cũng rơi rụng những cánh cuối cùng.

Trong đoạn văn này, cô đã sử dụng điệp ngữ “rơi rụng” để nhấn mạnh sự chuyển mình của mùa thu, gợi tả vẻ tiêu điều, lãng mạn của cảnh vật khi thu về, đồng thời tạo nhịp điệu cho đoạn văn.

Bài 3: Xác định các hình ảnh ẩn dụ trong các câu dưới đây và cho biết thuộc kiểu ẩn dụ gì?

a, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.”

b, “Người Cha mái tóc bạc/ Đốt lửa cho anh nằm.”

c, “Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.”

d, “Thuyền về có nhớ bến chăng…” (Ca dao)

e, “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.”

f. “Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai.” (Hoàng Trung Thông)

g. “Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông” (Nguyễn Du)

Giải đáp:

Chúng ta cùng tìm hiểu từng câu một nhé:

a, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.”

• Hình ảnh ẩn dụ: “quả” (chỉ thành quả, kết quả đạt được), “kẻ trồng cây” (chỉ người có công lao tạo ra thành quả đó).
• Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ phẩm chất / hành động. Ở đây, “quả” và “cây” được dùng để chỉ mối quan hệ nhân – quả, và gợi nhắc đến phẩm chất đạo đức của lòng biết ơn đối với người đã tạo ra giá trị cho mình.

b, “Người Cha mái tóc bạc/ Đốt lửa cho anh nằm.”

• Hình ảnh ẩn dụ: “Người Cha mái tóc bạc” (thường ẩn dụ cho Bác Hồ, một vị lãnh tụ già kính yêu, mang tình yêu thương bao la như người cha). “Đốt lửa” (ẩn dụ cho hành động chăm sóc, sưởi ấm, che chở, mang lại sự ấm áp, an toàn, yêu thương).
• Kiểu ẩn dụ: “Người Cha mái tóc bạc” là ẩn dụ hình thức / phẩm chất (tóc bạc chỉ tuổi già, sự từng trải, phẩm chất của người lãnh tụ cha già dân tộc). “Đốt lửa” là ẩn dụ cách thức / hành động (hành động chăm sóc ân cần, che chở).

c, “Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.”

• Hình ảnh ẩn dụ: “Tiếng rơi rất mỏng“. Ở đây, âm thanh (tiếng rơi) vốn được cảm nhận bằng thính giác, lại được miêu tả bằng một tính từ chỉ đặc điểm của vật thể hữu hình (mỏng), vốn thuộc về thị giác hoặc xúc giác.
• Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (thính giác được cảm nhận bằng thị giác/xúc giác).

d, “Thuyền về có nhớ bến chăng…” (Ca dao)

• Hình ảnh ẩn dụ: “thuyền” (ẩn dụ cho người đi xa, người con trai), “bến” (ẩn dụ cho người ở lại, người con gái chờ đợi).
• Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ phẩm chất / mối quan hệ. “Thuyền” và “bến” tượng trưng cho mối quan hệ tình cảm gắn bó, thủy chung giữa hai người yêu nhau.

e, “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.”

• Hình ảnh ẩn dụ: “mực” (ẩn dụ cho cái xấu, thói hư tật xấu), “đen” (ẩn dụ cho việc bị ảnh hưởng xấu, trở nên xấu xa). “đèn” (ẩn dụ cho cái tốt, điều hay lẽ phải), “sáng” (ẩn dụ cho việc được học hỏi, trở nên tốt đẹp).
• Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ phẩm chất. Các vật thể cụ thể (mực, đèn) được dùng để chỉ những phẩm chất đạo đức, môi trường tốt/xấu và sự ảnh hưởng của chúng đến con người.

f. “Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai.” (Hoàng Trung Thông)

• Hình ảnh ẩn dụ: “Ánh nắng chảy đầy vai“. Ánh nắng vốn là một hiện tượng tự nhiên không có hình thể, nhưng được miêu tả như một chất lỏng (“chảy”) và có thể lấp đầy (“đầy vai”).
• Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (ánh sáng được cảm nhận như một vật thể có thể di chuyển, đổ tràn).

g. “Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông” (Nguyễn Du)

• Hình ảnh ẩn dụ: “lửa lựu“. Màu đỏ rực rỡ của hoa lựu được ví như ngọn lửa.
• Kiểu ẩn dụ: Ẩn dụ hình thức / màu sắc. Lấy hình ảnh ngọn lửa rực rỡ để miêu tả màu sắc tươi tắn, chói chang của hoa lựu.

Bài tập 4: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ trong các câu sau:

a. Thác bao nhiêu thác cũng qua
Thênh thang là chiếc thuyền ta trên đời

b. “Người Cha mái tóc bạc/ Đốt lửa cho anh nằm.”

c. “Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”

d. “Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.”

Giải đáp:

Chúng ta cùng phân tích tác dụng của ẩn dụ trong từng câu nhé:

a. Thác bao nhiêu thác cũng qua
Thênh thang là chiếc thuyền ta trên đời

• Hình ảnh ẩn dụ: “Thác” ẩn dụ cho những khó khăn, thử thách, gian nan, nguy hiểm trong cuộc đời con người. “Chiếc thuyền ta trên đời” ẩn dụ cho cuộc đời, số phận hay hành trình của mỗi con người.
• Tác dụng:
  • Biện pháp ẩn dụ này giúp tăng sức gợi hình, gợi cảm cho lời thơ. Hình ảnh “thác” gợi lên những chướng ngại vật hiểm trở, hùng vĩ mà con người phải đối mặt. “Chiếc thuyền ta trên đời” gợi hình ảnh một cuộc đời lênh đênh, đầy sóng gió nhưng cũng rộng mở, bao la.
  • Nó nhấn mạnh ý chí kiên cường, tinh thần lạc quan, chủ động của con người trước mọi khó khăn, thử thách của cuộc đời. Dù gặp bao nhiêu thử thách hiểm nguy (“bao nhiêu thác”), con người vẫn có thể vượt qua, vẫn vững vàng trên hành trình của mình.
  • Khẳng định bản lĩnh, nghị lực sống của con người, đồng thời mang đến thông điệp về sự tự tin và quyết tâm.

b. “Người Cha mái tóc bạc/ Đốt lửa cho anh nằm.”

• Hình ảnh ẩn dụ: “Người Cha mái tóc bạc” là hình ảnh ẩn dụ cao đẹp về Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, với mái tóc bạc phơ, tượng trưng cho tuổi tác, sự từng trải và tình yêu thương bao la dành cho nhân dân, đặc biệt là các chiến sĩ. “Đốt lửa” là hành động ẩn dụ cho sự chăm sóc tận tình, che chở, mang lại hơi ấm, tình yêu thương và sự an toàn cho người chiến sĩ (“anh”).
• Tác dụng:
  • Biện pháp ẩn dụ này tạo nên hình ảnh Bác Hồ vừa vĩ đại, cao cả vừa gần gũi, thân thương như một người cha già hiền từ của toàn dân tộc.
  • Nó tăng tính biểu cảm, nhấn mạnh tình yêu thương sâu sắc, sự hy sinh quên mình và sự quan tâm chu đáo của Bác Hồ dành cho các chiến sĩ, thể hiện tình cảm cha con thiêng liêng giữa Bác và những người lính.
  • Làm cho hình ảnh người lãnh tụ trở nên sống động, ấm áp, đi vào lòng người một cách xúc động và sâu sắc.

c. “Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”

• Hình ảnh ẩn dụ: “lửa lựu“. Hoa lựu với màu đỏ rực rỡ, tươi tắn được ví như ngọn lửa.
• Tác dụng:
  • Biện pháp ẩn dụ “lửa lựu” giúp tăng sức gợi hình, gợi cảm, làm cho câu thơ trở nên sinh động và ấn tượng mạnh mẽ.
  • Nó khắc họa một cách đặc sắc màu sắc đỏ rực, chói chang và đầy sức sống của hoa lựu, gợi cảm giác ấm áp, nồng nàn và rực rỡ của mùa hè khi trăng lên.
  • Từ “lập lòe” kết hợp với “lửa lựu” càng làm tăng thêm vẻ đẹp huyền ảo, lung linh của cảnh vật dưới ánh trăng, tạo nên một bức tranh thiên nhiên giàu chất thơ.

d. “Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.”

• Hình ảnh ẩn dụ: “Tiếng rơi rất mỏng“. Ở đây, âm thanh (tiếng rơi) được miêu tả bằng một tính từ chỉ hình dáng, độ dày – mỏng (“mỏng”), thuộc về cảm giác thị giác hoặc xúc giác. Đây là sự chuyển đổi cảm giác.
• Tác dụng:
  • Là một ẩn dụ chuyển đổi cảm giác đặc sắc, giúp người đọc không chỉ nghe thấy âm thanh mà còn hình dung được sự tinh tế, nhẹ nhàng của chiếc lá rơi như thể có thể nhìn thấy độ “mỏng” của tiếng động đó.
  • Tăng sức gợi hình, gợi cảm, làm cho cảnh vật trở nên lãng mạn, hư ảo và tinh tế hơn. Nó nhấn mạnh sự tĩnh lặng tuyệt đối, sự mong manh, nhẹ nhàng của khoảnh khắc chiếc lá đa lìa cành.
  • Khơi gợi cảm xúc bâng khuâng, trầm lắng, man mác buồn trong lòng người đọc trước sự chuyển động khẽ khàng của thiên nhiên.

Cô hy vọng những giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về các biện pháp tu từ trong Tiếng Việt. Hãy luôn cố gắng học tập và khám phá vẻ đẹp của ngôn ngữ nhé!