I. Mở bài

-Giới thiệu tác giả

-Giới thiệu tác phẩm

II.Thân bài:

a. Tác giả:

-Trần Tế Xương hay Tú Xương (1870-1907) quê ở làng Vị Xuyên, huyện Mĩ Lộc, tỉnh Nam Định.

-Cuộc đời ông ngắn ngủ, con đường qua lộ cũng trắc trở, ông chỉ đỗ Tú tài sau tám lần đi thi.

-Ông là cây bút độc đáo, thơ văn có sự kết hợp giữa chất trào phúng và chất trữ tình.

b. Tác phẩm:

-Đề tài: viết về người vợ

Thông thường trong thơ ca trung đại vắng bóng đề về người vợ.Nếu có chỉ là khi người vợ ấy qua đời. Ấy thế mà ở đây, Tú Xương lại viết về người vợ khi bà ấy còn sống, chứng tỏ đây là một người đàn ông rất thương vợ, có tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc đối với vợ. 

-Vợ của Tú Xương tên tên thật là Phạm Thị Mẫn.Bà quê gốc ở Hải dương, sau đó lấy chồng và sinh sống ở Nam Định. Công việc của bà là buôn bán nhỏ.

c. Phân tích 

*Hai câu đề: 

                 Quanh năm buôn bán ở mom sông

                 Nuôi đủ năm con với một chồng

-Câu thơ mở đầu, tác giả đã khái quát về nghề nghiệp, về hoàn cảnh, điều iện làm việc của bà Tú  trên hai phương diện thời gian và không gian.

+Nghề nghiệp: bà làm nghề buôn bán nhỏ. Bình thường người phụ nữ trong xã hội phong kiến chỉ lo thu xếp việc hà, chăm nom đồng áng, sống ẩn sau bóng của người chồng và người chồng là trụ cột kinh tế gia đình. Còn riêng ở đây, bà Tú thân gái nhưng phải bước ra ngoài xa hội buôn bán, tất tả ngược xuôi nơi mom xông, chịu nhiều sự kì thị, rẻ rúng của xã hội. 

+Thời gian làm việc: công việc của bà Tú diễn ra quanh năm, nghĩa là thời gian làm việc của bà kéo dài triền miên, hết ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác như một vòng tuần hoàn khép kín không lúc nào ngơi nghỉ.

+Địa điểm: bà buôn bán ở nơi mom sông-đó là nơi chỉ có một cái doi đất nhô ra ngoài sông chênh vênh ba bên là nước, một bên là bờ..Đó là nơi dễ sụt lún, rất nguy hiểm cho việc sinh sống, làm việc.

\(->\) Như vậy, chỉ qua câu thơ đầu tiên , qua lời của ông Tú hình ảnh bà Tú hiện lên rõ nét là người phụ nữ quanh năm buôn bán tần tảo nơi sông nước chênh vênh.

 -Sang câu thơ thứ hai, tác giả đã khái quát hoàn cảnh gia đình của bà Tú như một sự lí giải về nỗi vất vả mà bấy lâu nay bà phải chịu. Sở dĩ bà vất vả bởi vì bà phải lo cho một gia đình đông người, một gia đình có 7 miệng ăn  “5 con với một chồng”.Một gia đình đông con như thế mà trụ cột kinh tế lại là người phụ nữ vốn chân yếu tay mềm, thế nên bà Tú đã phải tảo tần, không ngại vấn vả sớm hôm để duy trì sự sống.

-Chất liệu trào phúng của bài thơ đã được thể hiện ở chỗ trong câu thơ tác giả đã đếm mình và con theo thứ tự con trước mình sau. Chứng tỏ ông đã tình nguyện hạ mình đứng đằng sau những đứa con coi mình là kẻ ăn theo, ăn bám, thấy mình thật hổ thẹn với vợ, là người đàn ông mà không thể chèo chống gia đình. 

-Bằng ngôn từ tinh tế khi viết người vợ tác giả đã khéo léo ca ngợi công lao của người vợ qua từ “nuôi đủ”. Đủ ở đây là đủ sống, cũng có thể là đầy đủ không thiếu thứ gì  từ cơm trắng, áo chùng đến bầu rượu, túi thơ.

\(=>\) Như vậy, qua việc kể công lao của vợ, ta thấy được tấm lòng của ông Tú là sự xót xa, khâm phục trân trọng, biết ơn.Trong mắt ông Tú, bà hiện lên thật vĩ đại, bà được tôn vinh cả tài lẫn đức.

*Hai câu thực:

                           Lặn lội thân cò khi quãng vắng

                           Eo sèo mặt nước buổi đò đông

-Trong thơ ca VN có rất nhiều người thành công với việc đưa văn học dân dan vào sáng tác của mình, Tú Xương cũng vậy. Ông đã khéo léo lấy hình ảnh con cò để chỉ bà Tú, gợi cho chúng ta nghĩ đến một người phụ nữ nhỏ bé, mảnh mai, tần tảo lặng thầm với công việc của mình.

-Dù bà Tú được ví như con cò nhưng bằng ngôn từ tinh tế tác giả gọi ấy là “thân cò”. Từ thân thương đi liền với từ thân phận có tác dụng cụ thể hóa nỗi vất vả truân chuyên của bà Tú trên hình trình mưu sinh.

-Không chỉ sử dụng phép ẩn dụ quen thuộc của ca dao, câu thơ còn dùng nghệ thuật đảo ngữ, đảo trật tự cú pháp “lặn lội” vốn là động từ được là vị ngữ được đưa lên đầu câu gợi hình ảnh bà Tú dấn thân trong lao động, không quản ngày đêm, bất chấp môi trường làm việc khắc nghiệt nhất.

-Bà Tú trong công việc của mình thường phải đi qua những nơi quãng vắng, những buổi đò đông. Đó là những nơi rập rình nguy hiểm đối với người phụ nữ. Ca dao từng viết:

                                    Con đi mẹ dặn câu này

                            Sông sâu chớ lội, đò đầy chớ sang

Vậy mà để có miếng cơm,manh áo nuôi được chồng được con, bà Tú đã phải dấn thân vào chuyến đò đông nhất, chứng tỏ bà là một người phụ nữ có đức hi sinh rất cao ca.

\(=>\) Ông Tú là một nho sinh luôn mũ cao,áo dài không cùng bà Tú trải nghiệm trên hành trình mưu sinh vất vả nhưng nỗi nhọc nhằn của vợ đã được ông thấu hiểu bằng cả tấm chân tình. Qua đây, ta thấy ông là một người rất thương vợ, trân trọng và luôn biết ơn vợ.

*Hai câu luận:

                    Một duyên hai nợ âu đành phận

                    Một nắng mười mưa dám quản công

-Vẫn tiếp tục sử dụng chất liệu văn học dân gian “một duyên hai nợ”,”năm nắng mười mưa” đẻ nhận xét đánh giá về cuộc đời và số phận của vợ mình. Ông Tú cảm thấy kể từ khi bà Tú được trời se duyên, hạnh phúc thì ít mà vất vả, truân chuyên thì nhiều.Để cụ thể hóa điều ấy, tác giả đã sử dụng số từ theo cấp số nhân 1,2,5,10 khiến một lần nữa ta hình dung được về bà Tú không quản nắng mưa, chấp nhận vất vả để gắn bó đời mình với ông Tú.

-Từ đầu bài thơ, ta thấy toàn là tình cảm của ông Tú dành cho bà Tú nhưng đến hai câu thơ này thái độ của bà Tú đã được bộc lộ thông qua hai cụm từ “âu đành phận” và “dám quản công”.”Âu đành phận” là sự chấp nhậ số phận, không kêu ca, không phàn nàn nhưng  ít nhiều cũng miễn cưỡng vì tiếng trắc kết thúc câu thơ.Thời gian trôi qua, thái độ của bà Tú cũng trở thành tự nguyện, nhẹ nhàng vui vẻ, gắn bó cả cuộc đời với người chồng “tám khoa chưa khỏi phạm trường thi”.Điều này được tạo ra do tiếng cuối cùng của câu thơ mang thanh bằng “dám quản công”. Sự chuyển biến trong thái độ của bà Tú khiến ông Tú ngày càng trân trọng bà Tú hơn, yêu thương và cảm phục bằng cả tấm lòng.

*Hai câu kết:

                              Cha mẹ thói đời ăn ở bạc

                              Có chồng hờ hững cũng như không

 -Thơ ca trung đại đặc biệt chú trọng đến việc gọn giũa ngôn từ đẻ đạt đến độ chuẩn mực.Còn Tú Xương thì khác, trong câu thơ này tác giả đã đưa vào đấy một tiếng chửi có phần tục tĩu, chao chát “cha mẹ thói đời”. Qua tiếng chửi ta thấu hiểu nỗi lòng u uất, phẫn nộ bất bình mà Tú Xương không biết chia sẻ cùng ai.

-Tiếng chửi đầu tiên là ông chửi thói đời, ông chửi những thói xấu của cuộc đời, xã hội, ông chửi luật lệ, tư tưởng cổ hủ, hà khắc, chửi xã hội không biết coi trọng tài năng, nhân phẩm của con người khiến cho những nho sinh đức độ phải trở thành kẻ vô dụng, sống dựa vào vợ con.

-Nếu câu thơ trên là tiếng chửi thói đời thì câu thơ dưới ông chửi chính mình. Ông chửi mình vì bởi lẽ những tư tưởng cổ hủ, lạc hậu của xã hội đã ảnh hưởng đến ông biến ông trở thành người đàn ông phải hờ hững với vợ dù bên trong rất xót xa,trân trong.Có một đức ông chồng như ông, bà Tú không những không được nhờ gì mà còn gánh thêm muôn phần vất vả.Có thể nói tiếng chửi này là cách ông Tú nhận lỗi với vợ của mình-một lời nhận lỗi dũng cảm và chân thành.

\(=>\) Như vậy, trong toàn bộ bài thơ, tác giả đã tôn vinh vẻ đẹp  phẩm chất của người phụ nữ VN thông qua người vợ của mình:tần tảo, chịu thương chịu khó, có đức hi sinh vì chồng vì con.Ngoài ra bài thơ cũng tạc chân dung của người đàn ông rất thương vợ, có tư duy khá tiến bộ và rất đáng trân trọng.

II.Kết bài