Xin chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại một kiến thức rất quan trọng trong chương trình Giáo dục công dân lớp 12, đó là về các chế độ xã hội trong lịch sử nhân loại. Các em hãy mở sách giáo khoa trang 23, chúng ta sẽ cùng phân tích bài tập này nhé.

Đầu tiên, chúng ta cần xác định xem lịch sử của loài người đã trải qua bao nhiêu chế độ xã hội. Dựa vào kiến thức đã học, các em có thể thấy rằng, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, lịch sử phát triển của xã hội loài người là một quá trình tiến hóa từ thấp đến cao, trải qua các hình thái kinh tế – xã hội khác nhau.

Bước 1: Kể tên các chế độ xã hội đã trải qua.

Chúng ta có thể liệt kê các chế độ xã hội như sau:

1. Chế độ cộng sản nguyên thủy.
2. Chế độ chiếm hữu nô lệ.
3. Chế độ phong kiến.
4. Chế độ tư bản chủ nghĩa.
5. Chế độ cộng sản chủ nghĩa (bao gồm giai đoạn đầu là xã hội xã hội chủ nghĩa).

Như vậy, chúng ta có thể thấy lịch sử của loài người đã trải qua năm chế độ xã hội chính theo quan điểm này.

Bước 2: Chỉ rõ xã hội nào đã xuất hiện giai cấp.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi sâu vào từng chế độ xã hội để xem ở giai đoạn nào thì giai cấp bắt đầu xuất hiện.

* Chế độ cộng sản nguyên thủy: Đây là giai đoạn xã hội sơ khai nhất của loài người. Trong xã hội này, con người sống thành từng bộ lạc, dựa vào nhau để lao động và sinh hoạt. Mọi thứ đều là sở hữu chung, không có sự phân chia giàu nghèo, không có bóc lột, và quan trọng nhất là chưa xuất hiện giai cấp. Mối quan hệ xã hội chủ yếu dựa trên huyết thống và sự bình đẳng.

* Chế độ chiếm hữu nô lệ: Đây là bước ngoặt lớn trong lịch sử xã hội loài người. Khi lực lượng sản xuất phát triển, con người bắt đầu biết chăn nuôi, trồng trọt, và sản xuất ra của cải dư thừa. Chính sự dư thừa này đã dẫn đến sự xuất hiện của chế độ tư hữu, và từ đó, giai cấp bắt đầu xuất hiện. Trong xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hội được phân chia thành hai giai cấp cơ bản và đối lập nhau: giai cấp chủ nô (là những người sở hữu tư liệu sản xuất và sức lao động của người khác) và giai cấp nô lệ (là những người bị tước đoạt tư liệu sản xuất và bị coi như tài sản của chủ nô). Mối quan hệ giữa hai giai cấp này là quan hệ bóc lột tàn khốc.

* Chế độ phong kiến: Sau chế độ chiếm hữu nô lệ, xã hội chuyển sang chế độ phong kiến. Trong xã hội này, giai cấp vẫn tồn tại nhưng có sự thay đổi về cơ cấu. Hai giai cấp cơ bản và đối lập nhau là giai cấp địa chủ phong kiến (là những người sở hữu ruộng đất, tư liệu sản xuất chính) và giai cấp nông dân bị áp bức (chủ yếu là nông dân lĩnh canh, phải nộp tô cho địa chủ). Mối quan hệ bóc lột ở đây là bóc lột giá trị thặng dư thông qua địa tô và các hình thức lao dịch khác.

* Chế độ tư bản chủ nghĩa: Đây là một chế độ xã hội có sự phát triển vượt bậc về lực lượng sản xuất, đặc biệt là về khoa học kỹ thuật và công nghiệp. Tuy nhiên, trong xã hội tư bản chủ nghĩa, giai cấp vẫn tồn tại và là mâu thuẫn trung tâm. Hai giai cấp cơ bản là giai cấp tư sản (là những người sở hữu tư liệu sản xuất) và giai cấp vô sản (là những người lao động, chỉ có sức lao động để bán). Mối quan hệ giữa hai giai cấp này là mối quan hệ bóc lột sức lao động của người công nhân làm thuê, hay còn gọi là bóc lột giá trị thặng dư.

* Chế độ cộng sản chủ nghĩa: Đây là giai đoạn cao nhất của sự phát triển xã hội loài người, được dự báo là sẽ xóa bỏ hoàn toàn các giai cấp, sự bóc lột và áp bức. Giai đoạn đầu của chế độ này là xã hội xã hội chủ nghĩa, nơi nhà nước của giai cấp công nhân lãnh đạo, hướng tới việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Và ở giai đoạn sau, là chế độ cộng sản chủ nghĩa, khi mà giai cấp và nhà nước sẽ tiêu vong, con người được giải phóng hoàn toàn.

Kết luận:

Vậy, dựa trên phân tích trên, chúng ta có thể trả lời câu hỏi:

Lịch sử của loài người đã trải qua năm chế độ xã hội. Đó là: chế độ cộng sản nguyên thủy, chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ tư bản chủ nghĩa và chế độ cộng sản chủ nghĩa.

Xã hội đã xuất hiện giai cấp là: chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ tư bản chủ nghĩa, và chế độ cộng sản chủ nghĩa (bao gồm cả giai đoạn xã hội xã hội chủ nghĩa). Riêng chế độ cộng sản nguyên thủy là xã hội chưa có giai cấp.

Các em thấy đó, việc hiểu rõ về các chế độ xã hội trong lịch sử giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về sự vận động, phát triển của xã hội loài người và vai trò của giai cấp trong quá trình đó. Các em về nhà xem lại bài này và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé. Cô chào tạm biệt các em!