Chúng ta sẽ bắt đầu với câu hỏi a.

a. Xác định 02 biện pháp tu từ trong hai câu thơ được in đậm của ngữ liệu (a). Nêu tác dụng của 02 biện pháp tu từ đó.

Các em hãy đọc kỹ lại hai câu thơ được in đậm:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa.
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.”

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau “mổ xẻ” hai câu thơ này để tìm ra các biện pháp tu từ.

Bước 1: Đọc kỹ và quan sát hình ảnh trong câu thơ.

Câu thơ thứ nhất: “Mặt trời xuống biển như hòn lửa.”
Chúng ta thấy có sự xuất hiện của từ “như”. Từ “như” này dùng để so sánh. Vậy, biện pháp tu từ ở đây là gì? Chính xác, đó là so sánh. Chúng ta so sánh “mặt trời xuống biển” với “hòn lửa”.

Câu thơ thứ hai: “Sóng đã cài then, đêm sập cửa.”
Chúng ta thấy “sóng” được nhân hóa với hành động “cài then”. Và “đêm” cũng được nhân hóa với hành động “sập cửa”. Vậy, biện pháp tu từ ở đây là nhân hóa.

Bước 2: Xác định các biện pháp tu từ.

* Trong câu “Mặt trời xuống biển như hòn lửa.”, biện pháp tu từ được sử dụng là so sánh.
* Trong câu “Sóng đã cài then, đêm sập cửa.”, biện pháp tu từ được sử dụng là nhân hóa.

Bước 3: Nêu tác dụng của từng biện pháp tu từ.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi tìm hiểu tác dụng của hai biện pháp tu từ này.

Đối với biện pháp so sánh trong câu “Mặt trời xuống biển như hòn lửa.”:
* Tác dụng: Biện pháp so sánh này giúp gợi lên hình ảnh mặt trời lúc hoàng hôn thật rực rỡ, chói chang và mạnh mẽ. Nó không chỉ đơn thuần là mặt trời lặn, mà nó mang một vẻ đẹp dữ dội, huy hoàng, như một khối lửa khổng lồ đang chìm dần xuống biển. Điều này làm cho cảnh biển lúc chiều tà trở nên sống động và ấn tượng hơn rất nhiều. Nó còn cho thấy sự vĩ đại, tráng lệ của thiên nhiên.

Đối với biện pháp nhân hóa trong câu “Sóng đã cài then, đêm sập cửa.”:
* Tác dụng: Biện pháp nhân hóa ở đây đã biến những hiện tượng thiên nhiên vô tri thành những hành động có ý thức của con người. “Sóng cài then” gợi lên hình ảnh những con sóng xô bờ, tạo nên một bức màn khép lại, đánh dấu sự kết thúc của một ngày. “Đêm sập cửa” như cánh cửa của một ngôi nhà đóng lại, mang đến một màn đêm huyền bí, tĩnh mịch bao trùm lấy không gian. Việc nhân hóa này không chỉ làm cho cảnh vật trở nên gần gũi, sinh động mà còn mang đến một không khí trang nghiêm, hùng vĩ, báo hiệu một giai đoạn mới – màn đêm buông xuống. Nó còn thể hiện sự vận động của thiên nhiên theo quy luật ngày và đêm một cách nhịp nhàng, có trật tự.

Chúng ta đã hoàn thành xong câu hỏi a. Tiếp theo, chúng ta sẽ sang câu b.

b. Hình ảnh con người đầy sức sống trong lao động luôn là một hình ảnh đẹp. Em cảm nhận như thế nào về khổ đầu bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận đã được trích dẫn ở trên?

Khổ thơ mà chúng ta đang xét là:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa.
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
Câu hát căng buồm cùng gió khơi.”

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu chúng ta cảm nhận về hình ảnh con người lao động qua khổ thơ này. Vậy, chúng ta cần phân tích để thấy được điều đó.

Bước 1: Đọc kỹ khổ thơ và xác định hình ảnh con người.

Trong khổ thơ này, chúng ta thấy xuất hiện hình ảnh “Đoàn thuyền đánh cá”. “Đoàn thuyền đánh cá” chính là đại diện cho những người lao động trên biển.

Bước 2: Phân tích mối liên hệ giữa con người lao động và thiên nhiên.

* Hoàn cảnh lao động: Khổ thơ miêu tả khung cảnh thiên nhiên lúc hoàng hôn, sắp bước vào đêm. Đây là thời điểm mà nhiều người nghỉ ngơi, nhưng đoàn thuyền đánh cá lại “lại ra khơi”. Điều này cho thấy sự quen thuộc, thậm chí là một nếp sống, một ý chí lao động mãnh liệt. Họ không quản ngại thời gian, không ngại khó khăn để mưu sinh.
* Sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên:
* Ở hai câu đầu, Huy Cận vẽ nên một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ: mặt trời rực rỡ, sóng biển dữ dội và màn đêm đang bao trùm.
* Nhưng ngay lập tức, hình ảnh “Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi” xuất hiện, xen vào bức tranh thiên nhiên đó. Con người xuất hiện không hề nhỏ bé, yếu ớt trước thiên nhiên.
* Sự xuất hiện của đoàn thuyền đánh cá làm cho bức tranh thiên nhiên vốn đang “kết thúc” một ngày lại trở nên sinh động hơn, mang một ý nghĩa mới.
* Câu thơ “Câu hát căng buồm cùng gió khơi” là một hình ảnh tuyệt vời để thể hiện sức sống của con người lao động.

Bước 3: Cảm nhận về hình ảnh con người đầy sức sống.

* Tinh thần hăng say, dũng cảm: Đoàn thuyền ra khơi vào lúc chiều tối, khi thiên nhiên có phần dữ dội, cho thấy sự dũng cảm, không ngại khó khăn của người dân chài. Họ làm chủ hoàn cảnh, hòa mình vào thiên nhiên để lao động.
* Sự chủ động, làm chủ thiên nhiên: Con người không thụ động đối mặt với thiên nhiên mà chủ động tham gia vào cuộc sống, vào công việc của mình. Hành động “ra khơi” là một hành động chủ động.
* Sức sống mãnh liệt, lạc quan: Hình ảnh “Câu hát căng buồm cùng gió khơi” là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt và tinh thần lạc quan của người lao động. Tiếng hát vang lên, hòa quyện với gió, làm cho cánh buồm căng phồng, đưa con thuyền tiến về phía trước. Tiếng hát không chỉ là âm thanh mà còn là biểu hiện của niềm vui, niềm tin vào một vụ mùa bội thu, vào cuộc sống lao động. Nó cho thấy con người không chỉ làm việc bằng sức lực mà còn bằng cả tinh thần, ý chí và niềm say mê.
* Sự hòa hợp, tương hỗ: Thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội nhưng con người cũng có sức mạnh phi thường. Tiếng hát của con người làm cho câu thơ thêm sinh động, và chính tiếng hát ấy lại “căng buồm”, giúp con thuyền vượt qua sóng gió. Điều này thể hiện sự hòa hợp, tương hỗ giữa con người và thiên nhiên. Thiên nhiên ban tặng cho con người không gian lao động, còn con người lại làm cho bức tranh thiên nhiên thêm phần ý nghĩa và sinh động bằng chính sức sống và tiếng hát của mình.

Tóm lại, qua khổ thơ đầu tiên, chúng ta cảm nhận được một hình ảnh con người lao động thật đẹp: họ dũng cảm, hăng say, làm chủ thiên nhiên, tràn đầy sức sống và tinh thần lạc quan. Dù đối mặt với cảnh biển lúc hoàng hôn và sắp vào đêm đầy thử thách, họ vẫn tự tin ra khơi với tiếng hát vang vọng, hòa quyện cùng gió trời, thể hiện ý chí chinh phục thiên nhiên để mưu cầu cuộc sống.

Các em thân mến, chúng ta vừa cùng nhau đi qua những phân tích rất chi tiết về đoạn trích này. Hy vọng rằng các em đã hiểu sâu hơn về bài thơ và những giá trị mà nó mang lại. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em đừng ngần ngại đặt câu hỏi nhé.