Mau đi thôi ! Mùa chưa ngả chiều hôm, Ta muốn ôm Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;…
Đoạn thơ mà chúng ta sẽ phân tích là:
“Mau đi thôi ! Mùa chưa ngả chiều hôm,
Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây, và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”
Để phân tích đoạn thơ này một cách hiệu quả, chúng ta sẽ đi qua các bước sau:
Bước 1: Đọc kỹ và cảm nhận chung về đoạn thơ.
Trước hết, chúng ta hãy đọc thật nhẩm hoặc đọc to đoạn thơ để cảm nhận âm điệu, nhịp điệu và cảm xúc chung mà nó mang lại. Cô nhận thấy đoạn thơ này tràn đầy một khát vọng sống mãnh liệt, một sự thôi thúc muốn nắm bắt trọn vẹn mọi vẻ đẹp của cuộc đời, đặc biệt là tuổi xuân.
Bước 2: Tìm hiểu bối cảnh trích đoạn (nếu có).
Đoạn thơ này nằm trong bài “Vội vàng” của Xuân Diệu, một trong những bài thơ tiêu biểu của phong trào Thơ Mới. Bài thơ thể hiện quan niệm sống “chưa đi đến đâu” của nhà thơ về cuộc đời, về thời gian, và khát vọng tận hưởng, chiếm hữu tuổi xuân.
Bước 3: Phân tích từng câu, từng hình ảnh, biện pháp tu từ.
Chúng ta sẽ đi vào chi tiết:
* Câu thơ đầu tiên: “Mau đi thôi ! Mùa chưa ngả chiều hôm,”
* “Mau đi thôi!”: Lời gọi khẩn thiết, thể hiện sự nôn nóng, vội vã. Đây là tiếng lòng của con người đang cảm nhận thời gian trôi nhanh và muốn tận hưởng cuộc sống khi còn có thể.
* “Mùa chưa ngả chiều hôm”: Hình ảnh ẩn dụ cho tuổi trẻ, cho thời kỳ đỉnh cao của sự sống, chưa bị phai tàn bởi thời gian. “Chiều hôm” là biểu tượng cho sự tàn lụi, già nua. Việc nhấn mạnh “mùa chưa ngả chiều hôm” càng tô đậm khát vọng giữ gìn và tận hưởng tuổi trẻ.
* Những câu thơ tiếp theo: “Ta muốn ôm / Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;”
* “Ta muốn ôm”: Động từ “ôm” diễn tả một hành động chủ động, mạnh mẽ, muốn bao trọn, muốn chiếm hữu tất cả.
* “Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn”: Khái quát hóa, cho thấy tình yêu rộng lớn với tất cả những gì tươi đẹp, đang phát triển, tràn đầy sức sống. “Mơn mởn” là tính từ gợi hình ảnh non tơ, tươi tắn, đầy sức sống.
* Chuỗi các động từ “Ta muốn” lặp lại: “Ta muốn riết mây đưa và gió lượn, / Ta muốn say cánh bướm với tình yêu, / Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều”
* Đây là biện pháp lặp cấu trúc (anaphora) với điệp từ “Ta muốn”. Việc lặp lại này tạo ra một nhịp điệu gấp gáp, thôi thúc, nhấn mạnh cường độ của khát vọng.
* “riết mây đưa và gió lượn”: Hành động “riết” gợi sự siết chặt, không muốn buông rời. Con người muốn hòa mình, quyện lấy cả trời đất, thiên nhiên.
* “say cánh bướm với tình yêu”: “Cánh bướm” là hình ảnh đẹp đẽ, mong manh, thường gắn liền với tình yêu, sự tự do, phóng khoáng. “Say” ở đây vừa có nghĩa đen là mê đắm, vừa có nghĩa bóng là say sưa, tận hưởng đến mức quên hết mọi thứ xung quanh. Nhà thơ muốn hòa quyện tình yêu với vẻ đẹp của thiên nhiên, với những khoảnh khắc đẹp nhất của cuộc sống.
* “thâu trong một cái hôn nhiều”: “Thâu” là thu nhận, chiếm hữu. “Một cái hôn nhiều” là một hình ảnh độc đáo, sử dụng phép nói giảm nói tránh hoặc cách nói cường điệu để diễn tả sự mãnh liệt, cô đọng của cảm xúc. Một nụ hôn tưởng chừng nhỏ bé, thoáng qua nhưng lại chứa đựng cả một vũ trụ tình yêu, cả thế giới.
* Liệt kê những gì muốn chiếm hữu: “Và non nước, và cây, và cỏ rạng,”
* Đây là phép liệt kê tăng tiến, từ những gì rộng lớn (non nước) đến những gì nhỏ bé, gần gũi (cây, cỏ rạng). “Cỏ rạng” là cỏ non mơn mởn, tươi tốt. Cả thiên nhiên đều được nhà thơ yêu mến và muốn ôm trọn.
* Kết quả của việc chiếm hữu: “Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng / Cho no nê thanh sắc của thời tươi;”
* “Chếnh choáng”: trạng thái say sưa, lâng lâng, mất đi sự tỉnh táo vì quá say đắm.
* “Đã đầy ánh sáng”: Ánh sáng là biểu tượng cho sự sống, niềm vui, hạnh phúc. “Đã đầy” cho thấy sự mãn nguyện, không còn chỗ cho sự thiếu hụt.
* “No nê thanh sắc của thời tươi”: “No nê” là sự thỏa mãn đến mức dư thừa, cực độ. “Thanh sắc” là vẻ đẹp thuần khiết, tinh tế. “Thời tươi” là quãng thời gian đẹp nhất, rực rỡ nhất của cuộc đời.
* Nhìn chung, những cụm từ này diễn tả trạng thái ngây ngất, say đắm tột cùng khi con người được hòa mình vào vẻ đẹp của cuộc sống.
* Câu thơ cuối cùng: “Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”
* “Hỡi xuân hồng”: Lời gọi trực tiếp, thân mật. “Xuân hồng” là hình ảnh nhân hóa tuổi trẻ, gắn liền với màu sắc tươi tắn, sức sống mãnh liệt.
* “ta muốn cắn vào ngươi!”: Hành động “cắn” rất mạnh mẽ, táo bạo, có phần hoang dại. Nó diễn tả khát vọng chiếm hữu trọn vẹn, không chỉ ngắm nhìn mà còn muốn “nếm trải” hương vị của tuổi trẻ, muốn biến tuổi xuân thành một phần của mình. Đây là đỉnh cao của khát vọng sống mãnh liệt, muốn “ăn trọn” tuổi xuân.
Bước 4: Khái quát lại ý nghĩa đoạn thơ.
Qua phân tích, chúng ta thấy đoạn thơ là tiếng lòng sôi nổi, tha thiết của tuổi trẻ trước vẻ đẹp của cuộc đời. Nhà thơ Xuân Diệu đã thể hiện một quan niệm sống đầy tích cực: yêu cuộc đời, trân trọng từng khoảnh khắc và khao khát tận hưởng nó một cách trọn vẹn, mãnh liệt nhất.
* Về nội dung: Đoạn thơ ca ngợi vẻ đẹp của cuộc sống, của thiên nhiên và đặc biệt là tuổi trẻ. Nó thể hiện khát vọng sống mãnh liệt, muốn tận hưởng và chiếm hữu tất cả những gì tươi đẹp nhất của cuộc đời khi còn có thể.
* Về nghệ thuật: Đoạn thơ sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc. Các biện pháp tu từ như điệp cấu trúc “Ta muốn”, ẩn dụ, nhân hóa, liệt kê, cách nói cường điệu (cắn vào xuân hồng) đã góp phần làm nổi bật giọng thơ say đắm, nồng nhiệt và khát vọng sống mãnh liệt của nhà thơ.
Bước 5: Liên hệ với toàn bài (nếu có yêu cầu).
Nếu có yêu cầu liên hệ với toàn bài, chúng ta có thể thấy đoạn thơ này là minh chứng rõ nét cho chủ đề tư tưởng của bài “Vội vàng”, đó là quan niệm về thời gian và cuộc đời. Xuân Diệu muốn khẳng định giá trị của cá nhân, của cuộc sống hiện tại và có một thái độ sống rất tích cực, chủ động.
Hy vọng với cách phân tích từng bước như vậy, các em đã hiểu sâu hơn về đoạn thơ “Vội vàng”. Các em có thể tự luyện tập phân tích các đoạn thơ khác theo trình tự tương tự nhé. Chúc các em học tốt!
Đoạn thơ cuối bài thơ “Vội vàng” của nhà thơ Xuân Diệu đã bày tỏ tình yêu của tác giả đối với cuộc sống, đối với tất thảy những vẻ đẹp của cuộc sống này. Đoạn thơ dường như là một lời tổng kết cao độ về tình yêu, về khát vọng yêu thương cuộc sống của nhà thơ Xuân Diệu. Câu thơ “Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm” giống như một lời kêu gọi của tác giả về việc phải dấn thân, phải tiếp tục yêu thương chính cuộc sống này khi vẻ đẹp của cuộc sống vẫn còn đó, chưa tàn phai đi. Đại từ nhân xưng “Ta” cho thấy một bản ngã lớn, một phong thái cá nhân tự do, tự cao. Điệp ngữ “Ta muốn” cùng với một loạt những hình ảnh đẹp cho thấy một tình yêu to lớn, một chủ nghĩa tự do tuyệt đẹp của nhà thơ. Tất cả những gì mà nhà thơ yêu quý đó là cả sự sống đang bắt đầu mơn mởn đâm chồi nảy lộc, mây đưa và gió lượn, cánh bướm với tình yêu, cái hôn nhiều, non nước, cây và cỏ rạng. Tác giả thực sự muốn đắm chìm tron tất thảy những vẻ đẹp của cuộc sống, chìm đắm trong thiên nhiên, chìm đắm vào tình yêu con người, tình yêu cuộc sống, tình yêu khát vọng dành cho chính cuộc sống này. “Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng/ Cho no nê thanh sắc của thời tươi” thể hiện khát vọng được chìm đắm, được tận hưởng no đủ, đã đầy của tác giả về vẻ đẹp của cuộc sống này. Câu thơ kết thúc thể hiện khát vọng cao độ “-Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi” về một tình yêu được tận hưởng cuộc sống, khát khao vẻ đẹp của cuộc sống, của tình yêu của tác giả. Đó là một tình yêu nồng nàn rực cháy, mang đậm chủ nghĩa cá nhân của tác giả đối với cuộc sống, với tình yêu rạo rực.
Ông hoàng thơ tình Xuân Diệu luôn khao khát sống và sống gấp, sống vội. Nếu ở khổ thơ đầu và khổ thứ hai là tình yêu mãnh liệt cùng với sự nuối tiếc chia lìa thì đoạn thơ cuối bài là lời giải đáp cho câu hỏi: sống vội vàng là như thế nào. Cụm từ “mau đi thôi” như một lời thúc giục khi tác giả nhận ra rằng vẫn còn kịp để yêu thương và sống trọn vẹn với tuổi xuân cho đến phút cuối cùng. Phải rồi! “mùa chưa ngã chiều hôm”, xuân vẫn còn đó, người đang yêu tha thiết thì tại sao phải nghĩ nhiều đến chia lìa để hao hụt niềm vui hiện tại. Vì thế mà Xuân Diệu bừng tỉnh và giọng điệu thơ trở lại sự nồng nhiệt thiết tha.
Điệp từ “ta muốn” tạo thành một cấu trúc câu đều đặn, hối hả như thúc giục mọi người hãy yêu quý tuổi trẻ của mình, hãy làm những điều mà chỉ có tuổi trẻ mới làm được và trước hết là say đắm với thiên nhiên, tình yêu của mùa xuân. Thêm vào đó là các động từ chỉ tâm thế: ôm, riết, say, thâu, cắn diễn tả được tình cảm vồ vập và niềm khao khát tận hưởng đến tham lam. Các động từ này có sự tăng tiến rõ rệt trong ước muốn. Ban đầu chỉ là một cái ôm nhẹ nhàng nhưng ôm nào đủ cho sự khát khao, phải riết mạnh thì mới cảm nhận được tình yêu. Khi gần bên, nhà thơ say sưa thâu tóm tất cả vào mình và cuối cùng là hành động mạnh nhất là cắn, như muốn chiếm hữu làm của riêng.
Những câu thơ tiếp theo, Xuân Diệu sử dụng điệp từ cho kết hợp với tính từ “no nê, chếnh choáng, đã đầy” để khẳng định tâm thế của một con người lúc nào cũng hòa mình vào thiên nhiên, cuộc sống. Không phải chỉ vừa đủ mà để cuộc đời hóa thân thành tâm hồn, tâm hồn thì chan chứa tình yêu. Sự cộng hưởng của điệp từ “và” tạo nên sự rộng lớn, bao quát như chính vòng tay tham lam muốn ôm trọn tất cả của nhà thơ. Bài thơ khép lại trong sự hóa thân từ cái tôi cá nhân nhỏ bé thành cái ta chung. Nhà thơ đi từ những khát vọng riêng tư vươn lên thành khát vọng muốn được sông đẹp và cống hiến trọn vẹn với vũ trụ, đất trời. “Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào người“, câu thơ mới lạ và táo bạo. Cảm xúc được cụ thể hóa bằng hành động cũng là điều hợp lí trong trái tim của nhà thơ đang yêu điên cuồng.
Khổ thơ cuối của bài khép lại bằng những sáng tạo độc đáo trong cách dùng từ, đặt câu. Nhà thơ bôc lộ quan điểm sống của mình cũng là quan điểm chung của tuổi trẻ: sống là phải biết tận hưởng, yêu đời nhưng cũng phải dâng hiến và trân trọng những điều tốt đẹp mà cuộc đời ban tặng.