Chúng ta bắt đầu nhé!

Phần I. Đọc hiểu (4,0 điểm)

Đọc văn bản sau:
Mẹ tôi, học vừa đủ biết viết biết đọc. Ngày tôi thi đại học, từ quê nhà, mẹ dẫn tôi đến tận cổng trường thi. Trong phòng thi, tôi nỗ lực xoay sở với bài thi. Bên ngoài, mẹ tôi thu thập thông tin về bài thi. Khi tôi vừa ra khỏi trường thi, mẹ nắm tay tôi xúc động hỏi: “Con làm đề hóa vô cơ hay hóa hữu cơ?”. Tôi bật cười vì bất ngờ nhưng ngay sau đó lại thấy cay mắt vì vị đắng của hạnh phúc.
Bây giờ, tôi là kỹ sư hóa nhưng chẳng còn mẹ để được nghe những câu hỏi ngọt ngào hạnh phúc như thế nữa…
(Theo PTN, in trên báo Kiến thức ngày nay, số 373)

Trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1 (0,5 điểm). Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Nêu tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể này.

Các em hãy đọc lại đoạn văn và chú ý đến các đại từ nhân xưng. Các em thấy có những đại từ nào xuất hiện? Đúng rồi, đó là “tôi”, “mẹ tôi”, “con”. Việc sử dụng các đại từ này cho thấy câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất, tức là nhân vật “tôi” đang kể lại câu chuyện của mình.

Tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể này:
Khi kể theo ngôi thứ nhất, câu chuyện sẽ trở nên gần gũi, chân thật và dễ dàng bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật “tôi” với người đọc. Qua lời kể của “tôi”, chúng ta có thể cảm nhận sâu sắc hơn về tình cảm của người con dành cho mẹ, cũng như những rung động, suy tư của người con trước tình yêu thương vô bờ bến đó. Nó tạo cảm giác như chúng ta đang nghe trực tiếp tâm sự của nhân vật vậy.

Câu 2 (0,5 điểm). Truyện được kể dưới điểm nhìn của ai? Ai là nhân vật chính?

Dựa vào cách xưng hô “tôi”, chúng ta thấy rõ ràng câu chuyện được kể dưới điểm nhìn của nhân vật “tôi”. “Tôi” là người trực tiếp trải qua sự việc, là người cảm nhận và suy ngẫm.

Nhân vật chính của câu chuyện này chính là nhân vật “tôi”. Mặc dù câu chuyện xoay quanh tình mẹ con, nhưng trọng tâm lời kể, suy nghĩ và cảm xúc lại thuộc về người con. Người con là người dẫn dắt câu chuyện, là người trải qua các cung bậc cảm xúc khác nhau và là người thể hiện rõ nhất sự tiếc nuối, yêu thương dành cho người mẹ đã khuất. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận, người mẹ là một nhân vật cực kỳ quan trọng, là trung tâm của tình yêu thương và là nguồn cảm hứng cho câu chuyện này. Có thể nói, cả “tôi” và “mẹ” đều là những nhân vật trung tâm của câu chuyện theo những khía cạnh khác nhau.

Câu 3 (1,0 điểm). “Vị đắng của hạnh phúc” được nhắc đến trong văn bản có thể hiểu như thế nào? Hãy giải thích ý nghĩa của cụm từ này trong ngữ cảnh câu chuyện.

Đây là một cụm từ rất hay và giàu hình ảnh, đòi hỏi chúng ta phải suy ngẫm.

Hiểu theo nghĩa đen:
“Vị đắng” thường gắn liền với sự đau khổ, mất mát. “Hạnh phúc” thì lại mang ý nghĩa vui vẻ, viên mãn. Vậy làm sao lại có “vị đắng của hạnh phúc”?

Giải thích ý nghĩa trong ngữ cảnh câu chuyện:
Trong câu chuyện này, “vị đắng của hạnh phúc” mà nhân vật “tôi” cảm nhận khi nghe mẹ hỏi về bài thi đại học, nó không phải là sự cay đắng do khổ đau. Mà nó là sự xúc động mãnh liệt, là nhận ra một điều gì đó thật thiêng liêng và quý giá.
Khi mẹ tôi, một người “học vừa đủ biết viết biết đọc”, đã cố gắng hết sức để hiểu và quan tâm đến việc học của con, thậm chí là thu thập thông tin về bài thi, thì đó chính là biểu hiện cao nhất của tình yêu thương. Sự ngây ngô, vụng về trong cách hỏi của mẹ lại càng làm nổi bật lên tình thương ấy.
“Vị đắng” ở đây có thể hiểu là:
* Sự xúc động nghẹn ngào: Nhân vật “tôi” cảm thấy xúc động đến mức mắt cay cay, nghẹn lại trong cổ họng. Đó là một cảm xúc phức tạp, vừa vui mừng vì được mẹ quan tâm, vừa thương mẹ vì sự tần tảo, vất vả của mẹ.
* Nhận ra sự hy sinh của mẹ: Tình yêu thương của mẹ đã trải qua biết bao khó khăn, vất vả để dành cho con. Sự hy sinh thầm lặng ấy khiến người con cảm thấy biết ơn sâu sắc.
* Hạnh phúc mong manh: Hạnh phúc của khoảnh khắc ấy, hạnh phúc khi nhận được tình yêu thương vô bờ bến của mẹ, nó đẹp đẽ, ngọt ngào nhưng cũng ẩn chứa một chút gì đó mong manh, thoáng qua, khiến người ta càng thêm trân trọng.
* Sự trân quý khi còn có mẹ: Cái “vị đắng” ấy còn là sự nhận thức về giá trị của khoảnh khắc hiện tại, khi còn có mẹ bên cạnh, để rồi khi mẹ không còn nữa, cái vị đắng ấy càng thêm sâu sắc.

Vì vậy, “vị đắng của hạnh phúc” ở đây là một cách diễn đạt tài tình, vừa thể hiện sự xúc động mãnh liệt, vừa là sự nhận thức sâu sắc về giá trị thiêng liêng của tình mẫu tử.

Câu 4 (1,0 điểm). Chi tiết: “Khi tôi vừa ra khỏi trường thi, mẹ nắm tay tôi xúc động hỏi: ‘Con làm đề hóa vô cơ hay hóa hữu cơ?” mang ý nghĩa gì trong mối quan hệ giữa mẹ và con?

Chi tiết này vô cùng đắt giá và giàu ý nghĩa. Chúng ta hãy cùng phân tích nhé:

* Sự quan tâm chân thành và sâu sắc của người mẹ: Dù chỉ học “vừa đủ biết viết biết đọc”, người mẹ vẫn cố gắng hết sức để hiểu và đồng hành cùng con trong kỳ thi quan trọng. Việc mẹ ở ngoài cổng trường đợi con, rồi hỏi về “hóa vô cơ hay hóa hữu cơ” cho thấy mẹ đã rất cố gắng tìm hiểu, theo sát kỳ thi của con. Điều này không phải là sự quan tâm chung chung mà là sự quan tâm cụ thể, chi tiết.
* Tình yêu thương vô điều kiện: Mẹ không quan tâm con làm bài tốt hay không tốt, đúng hay sai, mà chỉ đơn giản là muốn biết con đã trải qua kỳ thi như thế nào. Đó là tình yêu thương không vụ lợi, chỉ mong con bình an và được chia sẻ.
* Sự kỳ vọng và niềm tin của cha mẹ: Dù không hiểu hết về môn hóa, nhưng việc mẹ hỏi chi tiết như vậy cũng thể hiện niềm tin và sự kỳ vọng của mẹ vào con. Mẹ tin rằng con mình có thể làm được bài.
* Sự ngây ngô, đáng yêu của tình mẹ: Câu hỏi của mẹ có phần ngây ngô, hài hước trong mắt người con đã thành kỹ sư, nhưng chính sự ngây ngô đó lại khiến tình mẹ trở nên đáng yêu và chân thật hơn bao giờ hết. Nó thể hiện một tình yêu thương mộc mạc, không hoa mỹ nhưng vô cùng sâu đậm.
* Biểu tượng cho khoảnh khắc thiêng liêng: Chi tiết này là đỉnh điểm của cảm xúc trong đoạn văn, là khoảnh khắc hai mẹ con kết nối với nhau bằng tình yêu thương. Nó trở thành một kỷ niệm đẹp, một dấu ấn khó phai mờ trong lòng người con, đặc biệt là khi người mẹ đã không còn.

Tóm lại, chi tiết này là biểu tượng cho tình mẫu tử thiêng liêng, sự quan tâm chân thành, tình yêu thương vô điều kiện và những kỷ niệm đẹp đẽ mà người con mãi mãi trân trọng.

Câu 5 (1,0 điểm). Trong cuộc sống hiện đại, làm thế nào để chúng ta có thể trân trọng và duy trì những giá trị tình cảm gia đình, như tình mẹ con trong câu chuyện?

Đây là câu hỏi mở, đòi hỏi sự suy nghĩ và liên hệ với thực tế cuộc sống của các em. Trong cuộc sống hiện đại với nhiều bộn bề, chúng ta cần có ý thức để gìn giữ và phát huy những giá trị tình cảm quý báu.

Chúng ta có thể thực hiện như sau:

1. Dành thời gian chất lượng cho gia đình: Thay vì chỉ lướt điện thoại hay làm việc riêng khi ở bên gia đình, hãy cố gắng trò chuyện, chia sẻ, lắng nghe và cùng nhau tham gia các hoạt động chung. Dù là bữa cơm gia đình, một buổi đi chơi hay chỉ đơn giản là ngồi lại cùng nhau, những khoảnh khắc này sẽ giúp gắn kết tình cảm.
2. Thể hiện sự quan tâm và yêu thương một cách rõ ràng: Đừng ngại ngần nói lời yêu thương, gửi tin nhắn, gọi điện hoặc có những hành động nhỏ thể hiện sự quan tâm đến bố mẹ, anh chị em. Những lời động viên, hỏi han dù là nhỏ nhặt cũng có ý nghĩa lớn lao.
3. Lắng nghe và thấu hiểu: Hãy tập cách lắng nghe cha mẹ chia sẻ, thấu hiểu những khó khăn, vất vả mà họ đã trải qua. Đôi khi, điều họ cần chỉ là một người lắng nghe chân thành.
4. Trân trọng những điều nhỏ bé: Giống như câu chuyện mẹ hỏi về đề thi hóa, những cử chỉ tưởng chừng đơn giản của cha mẹ lại ẩn chứa tình yêu thương lớn lao. Hãy học cách nhận ra và trân trọng những điều đó.
5. Giữ gìn truyền thống gia đình: Cùng nhau thực hiện các hoạt động truyền thống như cúng giỗ, dịp lễ Tết, hoặc kể lại những câu chuyện của gia đình cho các thế hệ sau. Điều này giúp duy trì sự gắn kết và hiểu biết về nguồn cội.
6. Học cách tha thứ và bao dung: Trong cuộc sống gia đình, đôi khi sẽ có những mâu thuẫn, bất đồng. Hãy học cách tha thứ, bao dung để mối quan hệ luôn được bền chặt.
7. Chia sẻ trách nhiệm: Cùng nhau gánh vác công việc nhà, chăm sóc nhau, tạo ra một môi trường sống yêu thương và hỗ trợ lẫn nhau.
8. Giáo dục thế hệ trẻ về giá trị gia đình: Những người trẻ cần được trang bị kiến thức và nhận thức về tầm quan trọng của tình cảm gia đình để họ có thể tiếp nối và gìn giữ những giá trị này.

Cuộc sống hiện đại có thể mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng có thể khiến chúng ta xa cách. Chính vì vậy, việc chủ động vun đắp và trân trọng tình cảm gia đình là điều vô cùng cần thiết để mỗi chúng ta có một điểm tựa vững chắc và một cuộc sống ý nghĩa hơn.

—

Các em thấy không, một đoạn văn ngắn thôi nhưng chứa đựng biết bao nhiêu tình cảm và bài học quý giá. Cô hy vọng qua bài tập này, các em sẽ hiểu sâu sắc hơn về tình mẫu tử và biết cách yêu thương, trân trọng những người thân yêu của mình.

Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé!