MẸ TÔI
Tôi có người bạn nhỏ, tên cậu ấy là Lâm. Nhà Lâm đông anh em, nên mọi thứ…
Tôi có người bạn nhỏ, tên cậu ấy là Lâm. Nhà Lâm đông anh em, nên mọi thứ so với bạn bè không thể nào bằng được. Bạn khác mất chiếc bút máy, thì lập tức bố mẹ đã mua cho chiếc mới ngay. Với Lâm thì không. Cái bút bi mà cậu ấy đang viết từ mấy tháng nay, chỉ thay ruột, còn cái vỏ vẫn tốt. Lâm còn biết chữa khi bút bị tắc mực. Tôi có hỏi sao cậu ấy cẩn thận, tiết kiệm thế? Lâm trả lời:
– Nhà tớ nghèo, mà mẹ tớ lại không được khỏe.
Tôi nghe, vừa quý vừa thương cậu ấy. Hồi đầu năm học, tôi có cho Lâm vay hơn chục nghìn để mua sách giáo khoa. Vì trong buổi nộp tiền, Lâm không có đủ, tôi đã đưa cho Lâm số tiền mua sách hãy còn thừa. Về nhà, tôi nói lại cho mẹ tôi biết. Mẹ mắng:
– Ngày mai, phải đi đòi về. Hay là tiêu bậy rồi?
Tôi biết đến mai, Lâm chưa thể trả và cũng không muốn mẹ tôi hiểu lầm về tôi và Lâm. Miệng thì “vâng”, nhưng trong lòng, tôi lo lắm.
Hôm sau, mẹ tôi hỏi, tôi thưa là Lâm chưa có. Mẹ tôi không vui, và tôi cũng băn khoăn, không biết làm thế nào. May sao, ba ngày sau, Lâm mang tiền đến trả đúng vào lúc mẹ tôi có nhà. Cậu ấy hai tay cầm tiền, thưa với mẹ tôi:
– Thưa bác, hôm nọ cháu thiếu tiền mua sách nên …
Mẹ tôi mỉm cười nhìn Lâm đăm đăm rồi bất chợt hỏi:
– Ai vá áo cho cháu đấy?
Lâm có vẻ ngượng. Tận lúc ấy tôi mới nhìn thấy miếng vá ở vai áo bạn tôi. Màu vải của mụn vá khác với màu vải của áo. Lâm khẽ thưa:
– Cháu …vá lấy đấy ạ!
Mẹ tôi âu yếm bảo Lâm:
– Cháu cởi áo ra, – bà quay về phía tôi. – Con lấy áo của con cho bạn mặc tạm kẻo lạnh …
Nói rồi mẹ tôi đứng lên mở ngăn kéo đựng đồ khâu, lấy kim chỉ và chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm, vá lại áo cho nó. Vá xong, mẹ vừa cắn chỉ vừa nhìn Lâm:
– Chắc mẹ cháu bận lắm, hay mẹ cháu ở xa?
Lâm hơi cúi đầu
: – Vâng. Mẹ cháu bận lắm, mà các em cháu thì còn nhỏ ạ!
– Cháu là lớn nhất?
– Vâng ạ!
Lúc Lâm đã ra về, mẹ tôi mới bảo tôi:
– Bạn con là một đứa con biết thương mẹ và ngoan. Hôm nọ mà mẹ biết, mẹ đã không mắng con.
Tôi liền thưa rõ ý định của tôi:
– Con đã định để dành tiền rồi trả lại tiền của mẹ thay cho cậu ấy, nhưng cậu ấy không chịu. Cậu ấy bảo: “Đã vay là phải trả. Nếu không cậu sẽ bị mẹ cậu mắng.”
Mẹ tôi im lặng. Một lát, người bảo:
– Thỉnh thoảng, con rủ bạn ấy sang nhà ta chơi và học bài với nhau cho vui …
Tôi ôm lấy mẹ, nóng cả mắt. Nước mắt chỉ chực trào ra vì sung sướng.
(Theo “Những truyện hay viết cho thiếu nhi”, Phong Thu, NXB Kim Đồng, 2021)
Câu 1. Xác định ngôi kể trong văn bản?
Câu 2. Nêu đề tài, chủ đề của truyện?
Câu 3. Em thích nhất chi tiết nào trong truyện? Vì sao?
Câu 4. Xác định và nêu tác dụng biện pháp tu từ liệt kê trong câu văn sau: “Nói rồi mẹ tôi đứng lên mở ngăn kéo đựng đồ khâu, lấy kim chỉ và chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm, vá lại áo cho nó.”.
Câu 5. Những bài học mà tác giả gửi gắm trong văn bản đã cho
Bây giờ, chúng ta cùng đi vào giải bài tập nhé!
***
Câu 1. Xác định ngôi kể trong văn bản?
Để xác định ngôi kể, các em hãy chú ý vào cách xưng hô của người kể chuyện trong bài.
* Quan sát kỹ văn bản, chúng ta thấy người kể chuyện luôn xưng “tôi” khi nói về bản thân mình và dùng từ “bạn” để gọi người bạn tên Lâm.
* Khi kể lại câu chuyện, người kể chuyện dùng các đại từ nhân xưng như “tôi”, “mẹ tôi”, “bạn tôi”, “bạn ấy”.
Dựa vào những dấu hiệu này, chúng ta có thể khẳng định:
* Ngôi kể trong văn bản là ngôi thứ nhất. Người kể chuyện là nhân vật “tôi”, tham gia vào câu chuyện và kể lại nó dưới góc nhìn của mình.
***
Câu 2. Nêu đề tài, chủ đề của truyện?
* Đề tài: Đề tài của truyện là tình bạn, tình cảm gia đình, đặc biệt là tình mẹ con và sự sẻ chia, đùm bọc giữa những hoàn cảnh khác nhau.
* Chủ đề: Chủ đề của truyện xoay quanh những phẩm chất đáng quý của con người như lòng nhân ái, sự đồng cảm, đức tính tiết kiệm, cẩn thận, và vai trò thiêng liêng, sâu sắc của người mẹ trong việc giáo dục con cái. Truyện đề cao tình bạn chân thành, sự thấu hiểu và lòng nhân ái.
***
Câu 3. Em thích nhất chi tiết nào trong truyện? Vì sao?
Đây là một câu hỏi mở, mỗi bạn sẽ có những cảm nhận và lựa chọn chi tiết yêu thích riêng. Tuy nhiên, cô sẽ gợi ý một chi tiết mà nhiều bạn học sinh thường yêu thích và nêu lý do nhé.
* Chi tiết em thích nhất: Chi tiết mẹ tôi vá áo cho bạn Lâm.
* Vì sao em thích chi tiết đó:
* Thể hiện lòng nhân ái, sự tinh tế của người mẹ: Khi phát hiện ra chiếc áo có miếng vá của bạn Lâm, mẹ tôi không hề trách móc hay phán xét. Trái lại, bà thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến bạn Lâm. Bà chủ động cho bạn mượn áo ấm và tự tay vá lại chiếc áo cho bạn bằng chính mảnh vải có màu sắc tương đồng. Hành động này cho thấy tấm lòng nhân hậu, sự nhạy bén và giàu tình thương của người mẹ.
* Sự thay đổi trong cách nhìn nhận của người mẹ: Chi tiết này cũng đánh dấu sự thay đổi trong suy nghĩ của mẹ tôi về tình bạn và hoàn cảnh của bạn Lâm. Từ chỗ nghi ngờ, lo lắng, mẹ đã hiểu và cảm thông. Bà nhận ra sự ngoan ngoãn, biết thương mẹ của bạn Lâm qua cách cậu ấy đối mặt với hoàn cảnh khó khăn.
* Tình bạn đẹp và ý nghĩa: Chi tiết này còn làm nổi bật tình bạn chân thành giữa “tôi” và Lâm. “Tôi” muốn bảo vệ bạn, không muốn mẹ hiểu lầm. Mẹ tôi, bằng hành động của mình, đã gieo mầm cho tình bạn đẹp, khuyến khích “tôi” và Lâm cùng chơi, cùng học.
* Giá trị giáo dục: Qua chi tiết này, chúng ta thấy được bài học về lòng nhân ái, sự sẻ chia, và cách đối nhân xử thế trong cuộc sống.
(Các em có thể chọn chi tiết khác mà mình yêu thích, ví dụ như chi tiết Lâm trả tiền sách, chi tiết mẹ tôi mắng “tôi” ban đầu, hoặc chi tiết Lâm cẩn thận dùng lại bút… Quan trọng là các em phải nêu được lý do vì sao mình thích chi tiết đó, gắn với nội dung và ý nghĩa của câu chuyện.)
***
Câu 4. Xác định và nêu tác dụng biện pháp tu từ liệt kê trong câu văn sau: “Nói rồi mẹ tôi đứng lên mở ngăn kéo đựng đồ khâu, lấy kim chỉ và chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm, vá lại áo cho nó.”.
Trước hết, chúng ta cần xác định các yếu tố được liệt kê trong câu.
* Các yếu tố được liệt kê: “mở ngăn kéo đựng đồ khâu”, “lấy kim chỉ”, “chọn mụn vải”.
* Biện pháp tu từ: Đây là biện pháp tu từ liệt kê. Cụ thể hơn là liệt kê các hành động liên tiếp, diễn ra tuần tự nhau.
* Tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê:
* Diễn tả chi tiết, cụ thể hành động của nhân vật mẹ: Các hành động được liệt kê cho thấy mẹ tôi đã chuẩn bị mọi thứ cần thiết để vá áo cho bạn Lâm một cách chu đáo và nhanh chóng.
* Làm cho hành động của mẹ trở nên sinh động, cụ thể và có nhịp điệu: Việc liệt kê các hành động nối tiếp nhau giúp người đọc hình dung rõ ràng hơn về quá trình vá áo của bà.
* Nhấn mạnh sự tỉ mỉ, cẩn thận và tấm lòng của người mẹ: Từ việc chuẩn bị đồ khâu, lấy kim chỉ cho đến việc chọn mảnh vải sao cho giống màu áo, tất cả đều thể hiện sự chu đáo, cẩn thận và tình thương mà mẹ tôi dành cho bạn Lâm.
***
Câu 5. Những bài học mà tác giả gửi gắm trong văn bản đã cho em.
Bài học mà tác giả gửi gắm trong văn bản này rất phong phú và sâu sắc, các em có thể rút ra cho mình những bài học quý báu sau:
* Bài học về lòng nhân ái, sự đồng cảm và sẻ chia: Cuộc sống của bạn Lâm còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Qua câu chuyện, chúng ta thấy được tầm quan trọng của việc biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ những người xung quanh khi họ gặp khó khăn. Hành động của “tôi” khi cho Lâm vay tiền mua sách, và đặc biệt là hành động của mẹ “tôi” khi vá áo cho Lâm, đều là những biểu hiện đẹp của lòng nhân ái.
* Bài học về đức tính tiết kiệm, cẩn thận: Bạn Lâm là một người rất tiết kiệm và cẩn thận với đồ dùng của mình. Điều này xuất phát từ hoàn cảnh gia đình và sự giáo dục của mẹ. Đây là những phẩm chất đáng quý mà chúng ta nên học tập.
* Bài học về tình bạn chân thành: Tình bạn giữa “tôi” và Lâm là một tình bạn đẹp, vượt qua hoàn cảnh. “Tôi” luôn yêu quý, thương bạn và sẵn sàng giúp đỡ. Mẹ “tôi” sau khi hiểu chuyện đã khuyến khích tình bạn này, cho thấy giá trị của tình bạn trong sáng.
* Bài học về tình mẫu tử, vai trò giáo dục của người mẹ: Người mẹ trong câu chuyện là một người phụ nữ tuyệt vời. Bà không chỉ là người giáo dục con bằng lời nói mà còn bằng chính hành động của mình. Sự bao dung, thấu hiểu và cách ứng xử tinh tế của mẹ đã giúp “tôi” trưởng thành hơn, hiểu thêm về bạn bè và về lẽ đời. Bà đã dạy cho con bài học về lòng nhân ái một cách nhẹ nhàng mà sâu sắc.
* Bài học về lòng tự trọng, ý thức trách nhiệm: Bạn Lâm là một người có lòng tự trọng và ý thức trách nhiệm cao. Dù hoàn cảnh khó khăn, cậu ấy vẫn luôn cố gắng tự lập và luôn nhớ lời mẹ dặn: “Đã vay là phải trả”.
(Các em có thể trình bày các bài học này theo cách diễn đạt của riêng mình, miễn là nắm bắt được ý nghĩa cốt lõi của từng bài học.)
***
Các em thấy không, chỉ với một câu chuyện nhỏ về tình bạn và tình mẫu tử, chúng ta đã rút ra được biết bao nhiêu bài học ý nghĩa. Cô mong rằng các em sẽ luôn ghi nhớ và thực hành những bài học này trong cuộc sống của mình.
Buổi học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Các em về nhà ôn lại bài và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé! Chúc các em luôn chăm ngoan, học giỏi!
Câu 1: Ngôi kể: Ngôi thứ nhất (người kể trực tiếp xưng “tôi”)
Câu 2:
– Đề tài: Tình cảm gia đình, tình bạn và sự đồng cảm, sẻ chia trong cuộc sống.
– Chủ đề: Ngợi ca một tình bạn đẹp đẽ và hành động nhân văn của người mẹ. Thể hiện ý nghĩa cao cả của tình yêu thương giữa người với người.
Câu 3: Em thích nhất chi tiết nhân vật “tôi” đưa số tiền mua sách còn thừa cho Lâm mượn. Vì chi tiết ấy thể hiện một tấm lòng vàng, một nhân cách cao đẹp. Dù còn nhỏ tuổi, nhân vật “tôi” đã biết cảm thông cho hoàn cảnh của người khác và biết đùm bọc, san sẻ, giúp đỡ bạn bè trong lúc khó khăn. Tình yêu thương, sự đồng cảm, sẻ chia ấy thật đáng để chúng ta ngưỡng mộ và học hỏi.
Câu 4: Phép tu từ liệt kê: “đứng lên mở ngăn kéo đựng đồ khâu, lấy kim chỉ và chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm, vá lại cho nó”
\(=>\) Tác dụng: Diễn tả loạt hành động của người mẹ nhằm tôn lên tấm lòng thiện lương, nhân hậu của bà dành cho bạn của con mình. Đối với Lâm, bà hết sức tận tình, ân cần, chỉ mong có thể giúp đỡ được phần nào cho hoàn cảnh hiện tại của cậu bé. Từ đó thể hiện thái độ trân trọng, ngợi ca của tác giả dành cho cái tâm của người mẹ.
Câu 5: Những bài học mà tác giả gửi gắm:
– Tình bạn là viên ngọc quý. Chỉ khi ta đối xử với nhau bằng sự chân thành xuất phát từ tận đáy lòng thì tình cảm này mới có thể bền vững. Bạn bè là người luôn ở cạnh ta trong tình thế khó khăn nhất, không phải chỉ ở bên ta lúc ta công thành danh toại. Hãy trân trọng những người bạn đã tận tình giúp đỡ, hỗ trợ mình lúc gian nguy khốn khó.
– Trong cuộc sống, có rất nhiều mảnh đời bất hạnh, khó khăn đang cần ta cứu giúp. Vì vậy, nếu bắt gặp thì hãy giúp đỡ họ trong khả năng của mình. Lòng tốt sẽ từ đó mà lan tỏa, nhân rộng hơn, giúp xã hội thêm văn minh tốt đẹp và giúp tâm hồn ta rộng mở, hạnh phúc hơn.
– Vay mượn là nhất thời, nhưng sau đó chúng ta phải tìm cách trả lại. Chuyện tiền nong vốn dĩ không quan trọng, quan trọng là ơn nghĩa của người đã giúp đỡ mình lúc hoạn nạn khó khăn. Hãy cố gắng trả hết ơn huệ, nghĩa tình cho họ khi ta còn đủ khả năng.
– Người mẹ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc đời của mỗi người. Mẹ dạy con những điều hay lẽ phải về cách đối nhân xử thế ở đời, dạy con các kĩ năng sống thực tế… Làm con, chúng ta phải biết yêu thương, hiếu thuận với mẹ, không để mẹ ưu phiền.