Đoạn trích của chúng ta là: “Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới. Những hạt mưa nhỏ bé, mềm mại, rơi mà nhảy nhót. Hạt nọ tiếp hạt kia đan xuống mặt đất. Mặt đất kiệt sức bỗng thức dậy, âu yếm đón lấy những giọt mưa ấm áp, trong lành. Đất trời lại dịu mềm, lại cần mẫn tiếp nhựa cho cây cỏ. Mưa mùa xuân đã mang lại cho chúng cái sức sống ứ đầy, tràn lên các nhánh lá mầm non. Và cây trả nghĩa cho mưa bằng cả mùa hoa thơm trái ngọt.”

Bây giờ, chúng ta sẽ đi lần lượt từng câu hỏi nhé.

1. Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích. (1,0 điểm)

Để xác định phương thức biểu đạt chính, chúng ta cần xem đoạn văn này chủ yếu làm gì: miêu tả, kể chuyện, biểu cảm, hay nghị luận?

Các em hãy đọc kỹ từng câu. Chúng ta thấy những hình ảnh nào hiện lên?
– “Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới.” – Đây là những từ ngữ gợi tả cảm xúc, không khí.
– “Những hạt mưa nhỏ bé, mềm mại, rơi mà nhảy nhót.” – Hình ảnh những hạt mưa được miêu tả rất sinh động.
– “Mặt đất kiệt sức bỗng thức dậy, âu yếm đón lấy những giọt mưa ấm áp, trong lành.” – Có sự nhân hóa mặt đất.
– “Đất trời lại dịu mềm, lại cần mẫn tiếp nhựa cho cây cỏ.” – Miêu tả sự tác động của mưa lên thiên nhiên.
– “Mưa mùa xuân đã mang lại cho chúng cái sức sống ứ đầy, tràn lên các nhánh lá mầm non.” – Vẫn là sự miêu tả về sức sống của cây cối nhờ mưa.
– “Và cây trả nghĩa cho mưa bằng cả mùa hoa thơm trái ngọt.” – Miêu tả kết quả của sự trao đổi giữa mưa và cây.

Qua những phân tích trên, các em thấy đoạn văn chủ yếu đang khắc họa những hình ảnh, âm thanh, cảm xúc về cơn mưa mùa xuân và sự sống mà nó mang lại. Vậy, phương thức biểu đạt chính ở đây là gì? Rất chính xác, đó là miêu tả kết hợp với biểu cảm. Tuy nhiên, nếu chỉ chọn một phương thức chính thì chúng ta sẽ ưu tiên phương thức nào làm nổi bật nhất nội dung của đoạn văn. Đoạn văn tập trung khắc họa hình ảnh, màu sắc, âm thanh, cảm giác về mưa và sự sống. Do đó, phương thức biểu đạt chính là miêu tả.

2. Tìm các từ láy được sử dụng trong đoạn trích? ( 2,0 điểm)

Từ láy là những từ được tạo thành bằng cách lặp lại một bộ phận của âm tiết (láy âm, láy vần) hoặc lặp lại cả tiếng (láy toàn bộ).

Cô mời các em đọc lại đoạn trích thật chậm và tìm những từ có âm thanh lặp lại hoặc gần giống nhau nhé.

– “xôn xao”: tiếng mưa rơi, âm thanh rộn ràng. Đây là một từ láy.
– “phơi phới”: cảm giác vui tươi, phấn khởi. Đây là một từ láy.
– “nhảy nhót”: động tác của hạt mưa. Đây là một từ láy.
– “dịu mềm”: trạng thái của đất trời. Đây là một từ láy.
– “cần mẫn”: sự chăm chỉ của đất trời. Đây là một từ láy.
– “ứ đầy”: sự dồi dào của sức sống. Đây là một từ láy.

Vậy, các từ láy được sử dụng trong đoạn trích là: xôn xao, phơi phới, nhảy nhót, dịu mềm, cần mẫn, ứ đầy.

3. Xác định và nêu ngắn gọn tác dụng của biện pháp nghệ thuật được dùng trong đoạn trích trên. ( 3,0 điểm)

Chúng ta sẽ cùng nhau tìm xem trong đoạn văn này có những hình ảnh, cách diễn đạt nào đặc biệt không nhé.

– “Những hạt mưa nhỏ bé, mềm mại, rơi mà nhảy nhót.” – Các em thấy hạt mưa được miêu tả như thế nào? Như đang vui đùa, tung tăng. Vậy, ở đây có sự nhân hóa hạt mưa.
– “Mặt đất kiệt sức bỗng thức dậy, âu yếm đón lấy những giọt mưa ấm áp, trong lành.” – Mặt đất có biết “kiệt sức”, “thức dậy”, “âu yếm” không các em? Không. Đây cũng là một biện pháp nhân hóa, biến mặt đất trở nên gần gũi, có tình cảm như con người.

Bây giờ, chúng ta hãy xem tác dụng của những biện pháp này:
– Nhân hóa:
– Biện pháp nhân hóa “hạt mưa rơi mà nhảy nhót” làm cho hạt mưa trở nên sống động, có sức sống, tinh nghịch, đáng yêu, thể hiện rõ sự tươi mới, tràn đầy sức sống của cơn mưa mùa xuân.
– Biện pháp nhân hóa “mặt đất kiệt sức bỗng thức dậy, âu yếm đón lấy những giọt mưa” làm cho mặt đất như một sinh thể có tình cảm, biết mệt mỏi và khao khát sự sống. Hành động “âu yếm đón lấy” thể hiện sự đón nhận nồng nhiệt, sự gắn kết giữa mưa và đất, làm tăng thêm vẻ đẹp tình tứ, chan hòa của thiên nhiên mùa xuân.

Qua đó, ta thấy các biện pháp nghệ thuật này đã giúp cho đoạn văn trở nên sinh động, giàu hình ảnh, gợi cảm, làm nổi bật vẻ đẹp và ý nghĩa của mưa mùa xuân đối với sự sống.

4. Chỉ ra sự liên kết về hình thức giữa các câu trong đoạn văn. (2,0 điểm)

Sự liên kết về hình thức giúp cho các câu văn trong đoạn văn gắn bó chặt chẽ với nhau, tạo thành một chỉnh thể logic, dễ hiểu. Chúng ta sẽ xem các câu văn liên kết với nhau bằng những yếu tố nào.

– Sự lặp lại từ ngữ:
– Câu đầu tiên có “Mưa mùa xuân”. Câu thứ sáu cũng nhắc lại “Mưa mùa xuân”.
– Câu “Hạt nọ tiếp hạt kia đan xuống mặt đất.” và “Mặt đất kiệt sức…” có sự liên kết về ý nghĩa và hình ảnh.
– “Đất trời lại dịu mềm, lại cần mẫn tiếp nhựa cho cây cỏ.” và “Mưa mùa xuân đã mang lại cho chúng cái sức sống…” cho thấy sự tiếp nối về tác động của mưa.

– Sử dụng từ ngữ nối (mặc dù không rõ rệt nhưng có sự liên kết về mặt ý nghĩa):
– “Và cây trả nghĩa cho mưa…” – từ “và” là từ nối thể hiện sự tiếp nối, kết quả.
– Các câu có sự liên kết chặt chẽ về nội dung, câu sau nối tiếp ý của câu trước một cách tự nhiên, mạch lạc. Ví dụ, sau khi miêu tả hạt mưa rơi xuống đất, câu tiếp theo miêu tả sự thức dậy của mặt đất.

– Thay thế từ ngữ:
– “Những hạt mưa” được nhắc đến rồi thì các câu sau có thể dùng “chúng” để chỉ “hạt mưa” hoặc “cây cỏ” đã được gợi ra.

Tóm lại, sự liên kết về hình thức trong đoạn văn chủ yếu thể hiện qua: sự lặp lại từ ngữ, sự thay thế từ ngữ (với đại từ) và quan trọng hơn là sự liên kết chặt chẽ về nội dung giữa các câu, tạo thành một mạch văn liền mạch, logic.

5. Nêu nội dung đoạn văn trên bằng một câu khái quát. (2,0 điểm)

Sau khi phân tích, các em thấy đoạn văn này muốn nói lên điều gì về mưa mùa xuân?

Đoạn văn miêu tả vẻ đẹp và sức sống mãnh liệt mà mưa mùa xuân mang lại cho thiên nhiên, vạn vật.

Vậy, chúng ta có thể khái quát nội dung bằng một câu như sau:

Đoạn văn ca ngợi vẻ đẹp tươi mới và sức sống mạnh mẽ của thiên nhiên khi đón nhận những cơn mưa mùa xuân.

Các em thấy đó, mỗi câu văn, mỗi hình ảnh đều góp phần tạo nên một bức tranh mùa xuân đầy sức sống. Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu sâu hơn về cách phân tích một đoạn văn nghị luận kết hợp miêu tả và biểu cảm.

Về nhà, các em hãy ôn lại kiến thức về phương thức biểu đạt, từ láy, biện pháp tu từ và cách liên kết câu nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô vào buổi học tiếp theo. Chúc các em học tốt!