Để làm tốt bài tập này, cô sẽ hướng dẫn các em từng bước một, bám sát vào nội dung và cách khai thác trong Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 11 của chúng ta nhé.

Bước 1: Đọc kỹ bài thơ và tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm.

Đầu tiên, các em hãy đọc thật chậm rãi, nhiều lần bài thơ “Cửa Sông”. Chú ý đến từng câu chữ, hình ảnh, vần điệu. Các em có thể tự hỏi: Bài thơ vẽ ra bức tranh gì? Tâm trạng chung của bài thơ là gì?

Sau đó, chúng ta cần nhớ lại một chút kiến thức về nhà thơ Huy Cận. Ông là một gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ mới, nổi tiếng với những bài thơ mang đậm màu sắc trí tuệ, suy tư về cuộc đời, về con người, và cả những cảnh vật thiên nhiên được nhìn qua lăng kính tâm trạng của mình.

“Cửa Sông” là một bài thơ được viết trong giai đoạn nào? Nó nằm trong tập thơ nào? (Nếu Sách giáo khoa có đề cập). Việc nắm được bối cảnh sáng tác sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn ý đồ của tác giả.

Bước 2: Phân tích từng khổ thơ, từng hình ảnh, và các biện pháp nghệ thuật.

Chúng ta sẽ đi vào chi tiết từng câu, từng hình ảnh để cảm nhận:

Khổ thơ thứ nhất:
“Mặt trời là trái chín cây
Cột buồm san sát, lưới đầy cửa sông”

* “Mặt trời là trái chín cây”: Đây là một phép so sánh rất độc đáo. Mặt trời không còn là một khối lửa khổng lồ mà được ví như một “trái chín cây”. Hình ảnh này gợi lên sự ấm áp, chín muồi, rực rỡ của ánh nắng ban mai chiếu xuống cửa sông. Nó mang đến một cảm giác thật quen thuộc, gần gũi, như một món quà từ thiên nhiên.
* “Cột buồm san sát, lưới đầy cửa sông”: Hình ảnh này cho thấy sự tấp nập, nhộn nhịp của cuộc sống nơi cửa sông. Hàng loạt cột buồm vươn cao như những ngọn giáo, những tấm lưới được phơi đầy, quăng chài, tất cả tạo nên một bức tranh lao động đầy sức sống.

“Bão xa chưa tạnh, mây đùn
Thuyền quây đánh lộng, mai hừng ra khơi.”

* “Bão xa chưa tạnh, mây đùn”: Câu thơ mang đến một chút dư âm của sự dữ dội, của những thử thách. “Bão xa chưa tạnh” cho thấy sự biến động của thiên nhiên, còn “mây đùn” gợi lên sự bất ổn, nhưng nó đã ở phía xa. Điều này có thể hiểu là cuộc sống nơi đây tuy có những khó khăn, thử thách nhưng con người đã quen thuộc, đã có cách đối mặt.
* “Thuyền quây đánh lộng, mai hừng ra khơi”: Phép nhân hóa “mai hừng” làm cho cánh buồm trở nên sống động, như đang khát khao vươn ra biển lớn. “Đánh lộng” là một từ ngữ địa phương, gợi tả cách đánh cá trên biển. Cả câu thơ vẽ nên hình ảnh những con thuyền đầy quyết tâm, sẵn sàng ra khơi, vượt qua sóng gió để mưu sinh.

Khổ thơ thứ hai:
“Buồm về rộng mở cánh dơi
Gió chênh khoang cá lườn phơi nắng vàng”

* “Buồm về rộng mở cánh dơi”: Cánh buồm khi trở về được ví như “cánh dơi”. Đây là một phép so sánh khác, gợi lên sự nhẹ nhàng, uyển chuyển, và có lẽ cả sự an toàn khi cập bến. “Rộng mở” cho thấy sự no đủ, thành quả sau chuyến đi.
* “Gió chênh khoang cá lườn phơi nắng vàng”: “Gió chênh” là cách gió thổi mang theo hơi mặn của biển, luồn vào những khoang thuyền đầy cá. Hình ảnh “lườn cá phơi nắng vàng” thật giàu sức gợi. Nó không chỉ là hình ảnh thực tế về sản vật, mà còn là vẻ đẹp của sự ấm no, của thành quả lao động được làm đẹp thêm bởi ánh nắng vàng rực rỡ.

“Cửa sông nửa cảng, nửa làng
Nửa cồn nửa biển dịu dàng mắt ai”

* Đây là một khổ thơ mang tính khái quát cao, định nghĩa về “cửa sông”. “Nửa cảng, nửa làng” cho thấy sự giao thoa giữa hai không gian: không gian của thương mại, giao thương (cảng) và không gian của đời sống dân dã, gắn bó (làng).
* “Nửa cồn nửa biển”: Sự tiếp nối giữa đất liền (cồn cát) và biển cả bao la. Điều này cho thấy cửa sông là nơi thiên nhiên ưu đãi, nơi đất liền và biển gặp gỡ.
* “Dịu dàng mắt ai”: Đây là một câu thơ mang tính biểu cảm sâu sắc. Vẻ đẹp của cửa sông không chỉ là vẻ đẹp ngoại tại mà còn là vẻ đẹp được cảm nhận qua “mắt ai”. “Dịu dàng” là nét tính cách, là tâm hồn của con người gắn bó với nơi đây, hay là sự yêu mến, nâng niu của chính tác giả đối với cửa sông. Vẻ đẹp thiên nhiên hòa quyện với vẻ đẹp tâm hồn con người.

Khổ thơ thứ ba:
“Mênh mông cát mịn bãi dài
Tay người đan lưới nhẹ cài hoàng hôn.”

* “Mênh mông cát mịn bãi dài”: Hình ảnh không gian bao la, trải dài, gợi lên sự tĩnh lặng, bình yên của những bãi cát ven sông, ven biển. “Mênh mông” cho thấy sự rộng lớn, khoáng đạt.
* “Tay người đan lưới nhẹ cài hoàng hôn”: Đây là một hình ảnh kết thúc bài thơ đầy ấn tượng. “Tay người đan lưới” là hình ảnh lao động quen thuộc, cần mẫn. Tuy nhiên, cách “nhẹ cài hoàng hôn” lại làm cho hành động đó trở nên thật thơ mộng. Chiếc lưới như một dải lụa mềm mại, được đặt lên khung cảnh hoàng hôn đang dần buông xuống. Nó gợi lên sự hài hòa giữa lao động và thiên nhiên, giữa con người và thời gian. Sự bình dị nhưng ấm áp, yên ả. Hoàng hôn làm cho cảnh lao động càng thêm phần dịu dàng, lãng mạn.

Bước 3: Khái quát cảm xúc, suy nghĩ về bài thơ.

Sau khi đã phân tích chi tiết, chúng ta sẽ tổng hợp lại cảm xúc và suy nghĩ của mình về bài thơ.

* Bài thơ đã khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên và cuộc sống nơi cửa sông. Đó là một bức tranh vừa khỏe khoắn, đầy sức sống của hoạt động lao động trên biển, vừa thơ mộng, yên bình với những cảnh vật thiên nhiên.
* Tác giả đã sử dụng những hình ảnh so sánh, nhân hóa, ẩn dụ rất độc đáo và giàu sức gợi: “mặt trời là trái chín cây”, “buồm rộng mở cánh dơi”, “mai hừng ra khơi”.
* Bài thơ không chỉ miêu tả cảnh vật mà còn gợi lên tình yêu quê hương, yêu cuộc sống lao động bình dị của con người. Vẻ đẹp của cửa sông gắn liền với vẻ đẹp tâm hồn của con người nơi đây, “dịu dàng mắt ai”.
* Chúng ta cảm nhận được sự hài hòa, yên ả, thậm chí là một chút gì đó hoài niệm, trữ tình trong từng câu chữ. Bài thơ mang đến cho người đọc một cảm giác thư thái, bình yên, và trân trọng những giá trị giản dị của cuộc sống.

Bước 4: Viết bài cảm nhận theo cấu trúc.

Dựa trên những phân tích ở trên, các em có thể viết bài cảm nhận của mình theo một cấu trúc hợp lý, ví dụ như:

Mở bài: Giới thiệu chung về tác giả, tác phẩm và cảm xúc ban đầu khi đọc bài thơ. Nêu ý nghĩa chung của bài thơ.

Thân bài:
* Phân tích khổ thơ thứ nhất: Cảnh thiên nhiên buổi sớm, cuộc sống nhộn nhịp nơi cửa sông, tâm thế ra khơi của người lao động.
* Phân tích khổ thơ thứ hai: Cảnh đoàn thuyền trở về, thành quả lao động, và định nghĩa về cửa sông mang tính khái quát, hòa quyện giữa thiên nhiên và con người.
* Phân tích khổ thơ thứ ba: Cảnh không gian bao la và hình ảnh lao động bình dị, thơ mộng trong khung cảnh hoàng hôn.
* Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật đặc sắc mà tác giả đã sử dụng và hiệu quả của chúng.

Kết bài: Khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ. Nêu cảm xúc, suy nghĩ, bài học rút ra từ bài thơ.

Cô lưu ý các em, khi viết bài cảm nhận, chúng ta cần diễn đạt bằng lời văn của mình, không chỉ chép lại ý của cô hay của sách giáo khoa. Hãy thể hiện được sự rung động, suy tư cá nhân của mình trước vẻ đẹp của bài thơ.

Chúc các em có những giờ học thật hiệu quả và cảm nhận sâu sắc về bài thơ “Cửa Sông” nhé!