Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm hiểu một bài thơ rất hay và ý nghĩa trong chương trình Ngữ Văn lớp 7, đó là bài “Mặt trời xanh của tôi” của nhà thơ Nguyễn Viết Bình.

Để nắm bắt được nội dung của bài thơ, trước hết chúng ta cần xác định được chủ đề và đề tài của nó. Đây là hai khái niệm quan trọng giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.

Bây giờ, cô sẽ hướng dẫn các em từng bước một để xác định chủ đề và đề tài của bài thơ này, dựa trên kiến thức đã học trong Sách giáo khoa.

Bước 1: Đọc kỹ và cảm nhận bài thơ

Trước hết, các em hãy đọc đi đọc lại bài thơ “Mặt trời xanh của tôi” vài lần. Trong quá trình đọc, các em hãy cố gắng cảm nhận những hình ảnh, âm thanh, cảm xúc mà bài thơ mang lại. Hãy gạch chân dưới những từ ngữ, câu thơ mà các em thấy tâm đắc hoặc gợi cho các em nhiều suy nghĩ nhất.

Bước 2: Tìm hiểu khái niệm “đề tài” trong văn học

Các em còn nhớ, “đề tài” là gì không? Đề tài là phạm vi, giới hạn về nội dung, là những gì được miêu tả, nói đến trong tác phẩm văn học. Nó thường là những hiện tượng, sự vật, sự việc, con người, vấn đề trong cuộc sống mà nhà văn lựa chọn để phản ánh.

Bước 3: Xác định đề tài của bài thơ “Mặt trời xanh của tôi”

Dựa vào những gì các em đọc và cảm nhận ở Bước 1, hãy thử trả lời câu hỏi: Bài thơ này nói về cái gì? Nó miêu tả cảnh vật gì? Hoạt động của ai? Những hình ảnh quen thuộc nào xuất hiện?

Khi đọc bài thơ, chúng ta thấy xuất hiện hình ảnh “mặt trời xanh”. Vậy “mặt trời xanh” ở đây là ẩn dụ cho điều gì? Nó gợi lên hình ảnh gì? Các em có thấy những hình ảnh như “ruộng”, “làng”, “chiều”, “gió”… không? Đó là những hình ảnh rất đỗi thân quen của làng quê Việt Nam. Bài thơ còn nói về ai? Đó là những người nông dân, những con người lao động trên đồng ruộng.

Vậy, dựa vào những yếu tố đó, chúng ta có thể khẳng định: Đề tài của bài thơ “Mặt trời xanh của tôi” là cảnh vật và con người lao động ở làng quê Việt Nam, đặc biệt là những hình ảnh gắn liền với hoạt động nông nghiệp.

Bước 4: Tìm hiểu khái niệm “chủ đề” trong văn học

Tiếp theo, chúng ta cần hiểu rõ “chủ đề” là gì. Chủ đề là ý nghĩa tư tưởng, là tư tưởng chủ đạo, là điều mà tác giả muốn gửi gắm, khẳng định hoặc phê phán qua tác phẩm của mình. Nếu đề tài là “cái gì được nói đến” thì chủ đề là “tác giả muốn nói điều gì”.

Bước 5: Xác định chủ đề của bài thơ “Mặt trời xanh của tôi”

Sau khi đã xác định được đề tài, bây giờ chúng ta hãy suy nghĩ xem tác giả Nguyễn Viết Bình muốn thể hiện điều gì qua bức tranh về làng quê và con người lao động ấy?

Các em hãy chú ý đến cách tác giả miêu tả “mặt trời xanh”. Nó không chỉ đơn thuần là một hiện tượng thiên nhiên mà còn mang một ý nghĩa sâu xa. “Mặt trời xanh” ở đây có thể là ẩn dụ cho sức sống mãnh liệt, cho vẻ đẹp trong lành, thanh bình của quê hương, hoặc cũng có thể là sự hy vọng, niềm tin vào một tương lai tươi sáng.

Tác giả vẽ nên những hình ảnh lao động của người nông dân, sự gắn bó của họ với mảnh đất quê hương. Qua đó, bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của lao động, ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, ca ngợi sự trong sáng, giản dị của con người Việt Nam. Đồng thời, bài thơ cũng gợi lên một nỗi niềm, một ước mong về một cuộc sống tốt đẹp, một bầu trời luôn xanh trong, bình yên.

Vậy, có thể chốt lại: Chủ đề của bài thơ “Mặt trời xanh của tôi” là vẻ đẹp của quê hương, đất nước, ca ngợi tình yêu thiên nhiên, yêu lao động và khát vọng về một cuộc sống thanh bình, tốt đẹp.

Tóm lại:

* Đề tài: Cảnh vật và con người lao động ở làng quê Việt Nam.
* Chủ đề: Vẻ đẹp của quê hương, đất nước; tình yêu thiên nhiên, lao động và khát vọng về một cuộc sống thanh bình, tốt đẹp.

Các em thấy không, việc xác định chủ đề và đề tài giúp chúng ta hiểu bài thơ một cách có hệ thống và sâu sắc hơn rất nhiều. Các em về nhà đọc lại bài thơ và suy ngẫm thêm nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô.