Chào các em, cô rất vui được cùng các em giải đáp một bài tập rất hay và ý nghĩa. “Sống tỏa sáng” là một lẽ sống cao đẹp mà văn học luôn hướng tới ngợi ca. Trong chương trình Ngữ văn lớp 9, chúng ta đã được học rất nhiều tác phẩm có những hình tượng nhân vật như vậy. Bây giờ, cô trò mình sẽ cùng nhau đi tìm những dẫn chứng tiêu biểu nhất nhé.

Để làm bài này thật tốt, chúng ta sẽ thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Hiểu đúng khái niệm “Sống tỏa sáng”

Trước hết, các em cần hiểu “sống tỏa sáng” là gì.

Sống tỏa sáng không nhất thiết phải là làm những điều vĩ đại, phi thường hay trở thành người nổi tiếng. Sống tỏa sáng là sống có mục đích, có lý tưởng, có ích cho cộng đồng, cho đất nước. Đó là vẻ đẹp của tâm hồn, của nhân cách, của hành động, biết hi sinh cái riêng vì cái chung. Ánh sáng ấy có thể thầm lặng, bình dị nhưng lại có sức lay động và lan tỏa mạnh mẽ.

Bước 2: Tìm dẫn chứng trong các tác phẩm văn học đã học

Dựa vào khái niệm trên, chúng ta có thể tìm thấy rất nhiều dẫn chứng trong các tác phẩm thuộc chương trình Ngữ văn 9. Cô sẽ gợi ý một vài dẫn chứng tiêu biểu nhất.

Dẫn chứng 1: Anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long

Đây là hình ảnh tiêu biểu nhất cho lẽ sống cống hiến thầm lặng, một kiểu “tỏa sáng” rất riêng.

– Hoàn cảnh sống và làm việc: Anh thanh niên hai mươi bảy tuổi, sống một mình trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 mét, quanh năm mây mù bao phủ. Công việc của anh là làm khí tượng kiêm vật lí địa cầu, đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và tinh thần trách nhiệm cao.

– Vẻ đẹp tỏa sáng:

+ Anh có ý thức sâu sắc về công việc của mình, coi nó là một phần của cuộc chiến đấu bảo vệ và xây dựng đất nước. Anh nói: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?”.

+ Anh tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong công việc thầm lặng: niềm vui khi giúp các chú không quân hạ cánh an toàn, giúp bà con nông dân có một mùa bội thu.

+ Dù sống một mình, anh không hề cô độc. Anh tự tạo ra một cuộc sống ngăn nắp, phong phú về tinh thần: đọc sách, trồng hoa, nuôi gà… Anh còn là một người rất cởi mở, chân thành và hiếu khách.

=> Ánh sáng của anh thanh niên là ánh sáng của tinh thần trách nhiệm, của tình yêu cuộc sống và lòng yêu nghề, là sự cống hiến thầm lặng nhưng vô cùng đáng quý.

Dẫn chứng 2: Các cô gái thanh niên xung phong trong truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê

Phương Định, Nho và Thao là những “ngôi sao xa xôi” tỏa sáng trên tuyến đường Trường Sơn ác liệt.

– Hoàn cảnh sống và chiến đấu: Họ sống trong một cái hang dưới chân cao điểm, hằng ngày phải đối mặt với bom đạn, hiểm nguy và cái chết cận kề. Công việc của họ là quan sát máy bay địch, đo khối lượng đất đá, đếm bom chưa nổ và phá bom.

– Vẻ đẹp tỏa sáng:

+ Họ là những cô gái trẻ có tâm hồn trong sáng, mơ mộng và nhạy cảm. Phương Định thích ngắm mình trong gương, thích hát. Nho thích ăn kẹo. Chị Thao lớn tuổi hơn nhưng cũng rất sợ máu và vắt.

+ Nhưng khi vào việc, họ lại vô cùng dũng cảm, gan dạ, có tinh thần trách nhiệm cao. Họ bình tĩnh tiến đến quả bom, thực hiện các thao tác một cách chính xác dù biết rằng thần chết luôn rình rập.

+ Họ có tình đồng đội keo sơn, gắn bó. Họ lo lắng, chăm sóc cho nhau khi bị thương, chia sẻ với nhau từng niềm vui, nỗi buồn.

=> Ánh sáng của họ là ánh sáng của lòng dũng cảm, của tinh thần lạc quan, của tình đồng đội và sự hi sinh cao cả cho Tổ quốc. Họ chính là những ngôi sao lấp lánh giữa khói lửa chiến tranh.

Dẫn chứng 3: Nhân vật trữ tình trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải

Đây là dẫn chứng cho khát vọng được “tỏa sáng”, được cống hiến đến trọn đời.

– Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được viết vào tháng 11 năm 1980, khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh và không lâu sau thì qua đời.

– Vẻ đẹp tỏa sáng:

+ Tác giả bày tỏ một ước nguyện chân thành, tha thiết: được làm “con chim hót”, “một cành hoa”, “một nốt trầm xao xuyến” để hòa vào bản hòa ca của cuộc đời.

+ Ước nguyện ấy vô cùng khiêm tốn, giản dị: “Ta làm con chim hót / Ta làm một cành hoa / Ta nhập vào hòa ca / Một nốt trầm xao xuyến”.

+ Đó là khát vọng được cống hiến không kể tuổi tác, hoàn cảnh, là một lẽ sống đẹp: “Một mùa xuân nho nhỏ / Lặng lẽ dâng cho đời / Dù là tuổi hai mươi / Dù là khi tóc bạc”.

=> “Mùa xuân nho nhỏ” là ánh sáng của một lẽ sống cao đẹp: sống là để cống hiến, để hòa nhập vào cái chung, lặng lẽ dâng hiến phần tốt đẹp nhất của mình cho cuộc đời.

Bước 3: Tổng kết

Các em thân mến,

Như vậy, qua ba dẫn chứng trên, chúng ta có thể thấy “sống tỏa sáng” là một vẻ đẹp hiện hữu trong văn học và trong chính cuộc đời. Đó là anh thanh niên ở Sa Pa, là các cô gái thanh niên xung phong, là nhà thơ Thanh Hải… Mỗi người một hoàn cảnh, một công việc nhưng họ đều tỏa sáng theo cách riêng bằng nhân cách và lẽ sống cao đẹp của mình. Cô hy vọng qua bài tập này, mỗi em cũng sẽ tìm thấy cho mình một cách “tỏa sáng” riêng, để sống thật ý nghĩa nhé.