a. Tìm 01 biện pháp tu từ có trong bài thơ. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Các em hãy đọc lại bài thơ và tìm xem có những biện pháp tu từ nào nhé. Cô gợi ý này, các em để ý cách nhà thơ miêu tả nhân vật Lượm xem có gì đặc biệt không?

À, có bạn đã tìm ra rồi! Rất tốt! Bài thơ sử dụng rất nhiều biện pháp tu từ, nhưng hôm nay chúng ta sẽ cùng phân tích một biện pháp tiêu biểu nhất, đó là biện pháp so sánh.

Chúng ta thấy biện pháp so sánh xuất hiện ở khổ thơ đầu tiên, khi miêu tả Lượm:

“Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng…”

Ở đây, nhà thơ đã so sánh Lượm với “con chim chích”. Vì sao lại so sánh như vậy nhỉ? Chim chích là loài chim nhỏ bé, nhanh nhẹn, có tiếng hót lảnh lót, luôn vui tươi và hoạt bát. Việc so sánh Lượm với chim chích giúp ta hình dung ra dáng vẻ nhanh nhẹn, hoạt bát, đáng yêu và đầy sức sống của chú bé. Chú bé “loắt choắt”, “xinh xinh”, “thoăn thoắt”, “nghênh nghênh” – tất cả những từ ngữ này kết hợp với hình ảnh “con chim chích” càng làm nổi bật sự hồn nhiên, ngộ nghĩnh và yêu đời của Lượm.

Tác dụng của biện pháp so sánh này là:

* Tạo hình ảnh sinh động, cụ thể: Giúp người đọc dễ dàng hình dung ra ngoại hình và cử chỉ của nhân vật Lượm.
* Nhấn mạnh đặc điểm nổi bật: Làm nổi bật sự nhanh nhẹn, hoạt bát, đáng yêu và tinh thần yêu đời của chú bé.
* Gợi tả tâm trạng: Thể hiện niềm yêu mến, quý trọng của tác giả dành cho Lượm.
* Làm bài thơ thêm hấp dẫn, giàu nhạc điệu: Góp phần tạo nên âm hưởng vui tươi, trong sáng cho bài thơ.

Ngoài ra, còn có biện pháp nhân hóa khi gọi Lượm là “chú”, “đồng chí nhỏ”, hay những từ ngữ miêu tả hành động như “huýt sáo vang”, “nhảy trên đường vàng” cũng mang tính nhân hóa cao, làm cho Lượm trở nên gần gũi, thân thiết hơn với người đọc.

b. Tác giả đã thể hiện tình cảm đối với nhân vật Lượm như thế nào?

Thông qua cách miêu tả, giọng điệu và ngôn ngữ sử dụng, ta có thể thấy rõ tình cảm yêu mến, quý trọng, trìu mến của tác giả Tố Hữu dành cho nhân vật Lượm.

* Sự yêu mến qua cách miêu tả ngoại hình và cử chỉ: Nhà thơ đã dùng những từ ngữ rất sinh động và trìu mến để vẽ nên hình ảnh Lượm: “chú bé loắt choắt”, “cái xắc xinh xinh”, “cái chân thoăn thoắt”, “cái đầu nghênh nghênh”, “ca lô đội lệch”, “mồm huýt sáo vang”. Những chi tiết này cho thấy tác giả nhìn Lượm với ánh mắt đầy trìu mến, yêu thương, thấy chú thật đáng yêu và ngộ nghĩnh.
* Sự ngưỡng mộ qua hình ảnh Lượm làm nhiệm vụ: Khi Lượm đi liên lạc, dù còn nhỏ nhưng chú đã rất dũng cảm, hoàn thành tốt nhiệm vụ: “Bỏ thư vào bao”, “Vụt qua mặt trận”, “Ðạn bay vèo vèo”, “Sợ chi hiểm nghèo?”. Tác giả thể hiện sự khâm phục trước sự dũng cảm, gan dạ của Lượm.
* Sự xót xa, đau lòng trước sự hy sinh của Lượm: Cái chết của Lượm là một mất mát to lớn. Tác giả đã thể hiện nỗi đau xót, bàng hoàng bằng những câu thơ đầy ám ảnh:

“Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ
Một dòng máu tươi!”

Cách gọi “Lượm ơi!” đầy xót xa, tiếng gọi bất lực trước sự ra đi đột ngột của chú bé. Dòng máu tươi trên nền lúa xanh là hình ảnh tương phản đầy bi thương, tô đậm sự hy sinh cao cả.
* Sự tiếc thương và vĩnh biệt: Cuối bài thơ, tác giả vẫn lặp lại hình ảnh Lượm tươi vui, sống động, như một cách để lưu giữ hình ảnh đẹp đẽ của chú bé và cũng thể hiện sự tiếc thương, bịn rịn không muốn chia xa. Câu hỏi “Lượm ơi, còn không?” chất chứa nỗi buồn và sự nuối tiếc khôn nguôi.

Nhìn chung, tác giả đã thể hiện một tình cảm sâu sắc, vừa yêu mến, ngưỡng mộ, vừa xót xa, tiếc thương đối với nhân vật Lượm. Đó là tình cảm của một người lớn dành cho một chú bé anh hùng, một tình cảm đẹp đẽ và cảm động.

c. Điều gì trong bài thơ khiến em xúc động nhất? Vì sao?

Câu hỏi này dành cho cảm nhận cá nhân của mỗi em. Tuy nhiên, cô tin rằng rất nhiều bạn sẽ xúc động nhất ở hình ảnh Lượm hy sinh và sự xót xa của tác giả.

Vì sao lại như vậy?

* Sự hy sinh cao cả của tuổi thơ: Lượm là một chú bé còn rất nhỏ, đang ở lứa tuổi ăn chưa no, lo chưa tới, đáng lẽ phải được vui chơi, được ở bên gia đình. Thế nhưng, chú đã sẵn sàng tham gia kháng chiến, làm nhiệm vụ liên lạc, và cuối cùng là hy sinh anh dũng trên chiến trường. Sự hy sinh của Lượm thật đáng ngưỡng mộ, nó cho thấy một tinh thần yêu nước, sẵn sàng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam dù trong hoàn cảnh khó khăn nhất. Hình ảnh chú bé “Tay nắm chặt bông” trên luống lúa, với “một dòng máu tươi” đã trở thành biểu tượng cho sự hy sinh thầm lặng nhưng vô cùng cao cả.
* Nỗi đau xót, tiếc thương của tác giả: Cách nhà thơ cất tiếng gọi “Thôi rồi, Lượm ơi!” thật sự day dứt, ám ảnh. Nó không chỉ là sự tiếc thương cho một mạng người mà còn là sự tiếc nuối cho một tương lai tươi sáng đã bị cướp đi. Sự đối lập giữa hình ảnh Lượm hồn nhiên, vui tươi “như con chim chích nhảy trên đường vàng” với cái chết đột ngột, bi tráng đã khiến lòng người nghẹn lại.
* Sự mất mát cho cả gia đình và đất nước: Cái chết của Lượm không chỉ là mất mát của riêng chú, mà còn là nỗi đau của gia đình, của quê hương, của đất nước. Chú bé ra đi khi còn quá trẻ, để lại bao nỗi nhớ thương cho những người ở lại.

Khi đọc đến đoạn này, chúng ta không chỉ thấy hình ảnh Lượm mà còn cảm nhận được sự mất mát, đau thương của chiến tranh. Nó nhắc nhở chúng ta về những hy sinh to lớn của thế hệ cha ông để có được nền hòa bình ngày hôm nay. Chính vì vậy, hình ảnh này đã chạm đến trái tim của nhiều người đọc nhất.

Các em thấy đó, bài thơ “Lượm” không chỉ là một bài thơ ca ngợi người chiến sĩ nhỏ tuổi mà còn là lời nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình, về sự hy sinh của những người đi trước. Các em hãy ghi nhớ bài học hôm nay nhé! Nếu có câu hỏi gì thêm, các em cứ mạnh dạn hỏi cô.

Chúc các em ôn bài tốt và đạt kết quả cao trong bài kiểm tra sắp tới!