Câu 1: PTBĐ và thể thơ được sử dụng trong đoạn thơ trên?

Bước 1: Xác định Phương thức biểu đạt chính.
Để xác định phương thức biểu đạt, chúng ta cần xem đoạn thơ này chủ yếu dùng để làm gì: kể chuyện, tả cảnh, biểu lộ cảm xúc, hay trình bày quan điểm?
Quan sát đoạn thơ, ta thấy nó đang miêu tả về một “nhà gác”, “góc vườn”, “giường mây, chiếu cói”, “tủ nhỏ”…
Vậy, phương thức biểu đạt chính ở đây là miêu tả.

Bước 2: Xác định thể thơ.
Chúng ta sẽ đếm số tiếng trong mỗi câu và số câu trong khổ thơ.
– Câu 1: “Nhà gác đơn sơ một góc vườn” (7 tiếng)
– Câu 2: “Gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn” (7 tiếng)
– Câu 3: “Giường Mây, chiếu cói, đơn chăn gối” (8 tiếng, nhưng có vần “ôi” ở cuối “gối” và “sơn” ở câu 2, “vườn” ở câu 1, “sờn” ở câu 4, ta thấy có sự hiệp vần…)
– Câu 4: “Tủ nhỏ vừa treo mấy áo sờn” (7 tiếng)
Tuy số tiếng có dao động nhẹ (7-8 tiếng), nhưng ta nhận thấy có sự liền mạch, có vần chân (vườn – sơn – gối – sờn – mặc dù không hoàn toàn nhất quán ở câu 3 nhưng ta có thể thấy mối liên hệ). Hơn nữa, đây là một khổ thơ có 4 câu, mỗi câu có số tiếng tương đối đồng đều và có sự vần điệu.
Thể thơ này có đặc điểm tương tự với thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật hoặc thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, nhưng có sự biến tấu về số tiếng hoặc vần.
Tuy nhiên, với nội dung và cách gieo vần thoáng hơn, ta có thể xác định đây là một thể thơ tự do hoặc thơ lục bát biến thể hoặc thơ thất ngôn có biến thể. Trong bối cảnh chương trình lớp 8, với những câu thơ có 7-8 tiếng, ta có thể nghiêng về thơ thất ngôn có biến thể hoặc gần gũi với thơ tự do vì không tuân thủ chặt chẽ luật thơ Đường.
Để chính xác nhất theo chương trình, nếu đây là trích đoạn trong sách giáo khoa, ta cần xem chú thích hoặc phần giới thiệu về bài thơ. Tuy nhiên, dựa vào cấu trúc 7 tiếng là chủ yếu, ta có thể xác định đây là thơ thất ngôn, có thể có chút biến thể về vần hoặc nhịp.
(Lưu ý: Trong chương trình THCS, đôi khi bài tập sẽ không yêu cầu quá khắt khe về tên gọi chính xác của thể thơ nếu nó có biến thể. Tuy nhiên, dựa vào số chữ và vần, ta có thể nhận định)
=> Vậy, PTBĐ chính là miêu tả. Thể thơ nghiêng về thất ngôn có biến thể hoặc thơ tự do.

Câu 2: Nội dung chính của đoạn thơ trên?

Bước 1: Đọc kỹ từng câu thơ và hình dung.
– “Nhà gác đơn sơ một góc vườn”: Hình ảnh một căn gác nhỏ, giản dị, nép mình trong vườn.
– “Gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn”: Vật liệu làm nhà là gỗ thông thường, không sơn phết, càng nhấn mạnh sự mộc mạc, tự nhiên.
– “Giường Mây, chiếu cói, đơn chăn gối”: Nội thất bên trong cũng rất đơn giản, mộc mạc (giường mây, chiếu cói).
– “Tủ nhỏ vừa treo mấy áo sờn”: Chiếc tủ bé, chỉ đủ để treo vài chiếc áo đã cũ.

Bước 2: Tóm tắt lại ý nghĩa chung của các câu thơ.
Tất cả những chi tiết trên đều vẽ nên một bức tranh về một không gian sống vô cùng giản dị, thanh đạm, nghèo khó nhưng không hề u ám.
=> Nội dung chính của đoạn thơ là vẽ nên bức tranh về một không gian sống giản dị, mộc mạc, có phần thiếu thốn vật chất.

Câu 3: Thông điệp của đoạn thơ trên muốn gửi tới người đọc là gì?

Bước 1: Liên hệ nội dung với cuộc sống.
Đoạn thơ miêu tả một cuộc sống vật chất không dư dả, nhưng lại không hề than thân trách phận, không hề bi lụy.

Bước 2: Suy ngẫm về thái độ của nhân vật trữ tình hoặc tác giả.
Sự “đơn sơ”, “mộc mạc”, “chẳng mùi sơn”, “áo sờn” cho thấy hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, tác giả lại chọn cách miêu tả chân thực, có thể ngầm thể hiện sự chấp nhận, an nhiên hoặc thậm chí là trân trọng những giá trị tinh thần.

Bước 3: Rút ra thông điệp.
Thông điệp mà đoạn thơ muốn gửi gắm có thể là:
– Giá trị của cuộc sống không nằm ở sự giàu sang, vật chất mà ở sự thanh cao, an nhiên trong tâm hồn.
– Khuyên con người biết trân trọng những gì mình đang có, sống biết đủ và tìm thấy hạnh phúc trong sự giản dị.
– Đề cao lối sống biết ơn, không chạy theo những phù phiếm bên ngoài.
=> Thông điệp chính là khuyên con người hướng tới một lối sống giản dị, coi trọng những giá trị tinh thần hơn vật chất, biết đủ và tìm thấy sự an yên trong tâm hồn.

Câu 4: Tìm và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật trong 2 câu thơ cuối?

Bước 1: Đọc kỹ 2 câu thơ cuối.
“Giường Mây, chiếu cói, đơn chăn gối “
“Tủ nhỏ vừa treo mấy áo sờn “

Bước 2: Tìm biện pháp nghệ thuật.
– Trong câu “Giường Mây, chiếu cói, đơn chăn gối”: Các từ ngữ “Giường Mây”, “chiếu cói”, “đơn chăn gối” là những hình ảnh quen thuộc của đời sống giản dị, mộc mạc. Sự liệt kê này tạo ra một chuỗi hình ảnh cụ thể, gợi tả.
– Trong câu “Tủ nhỏ vừa treo mấy áo sờn”: Từ “sờn” chỉ tình trạng cũ kỹ của chiếc áo. Việc dùng từ này mang tính gợi tả cao, vừa cho thấy sự khó khăn, vừa gợi một cảm giác thân thuộc, bình dị.

Bước 3: Xác định biện pháp nghệ thuật chính.
Ở đây, ta thấy rõ nhất biện pháp liệt kê (các đồ vật) và sử dụng từ ngữ gợi hình, gợi tả (mây, cói, sờn).
Tuy nhiên, để nói về tác dụng chung của cả hai câu, ta có thể nhấn mạnh vào việc sử dụng các chi tiết cụ thể, đời thường để vẽ nên bức tranh cuộc sống.
=> Biện pháp nghệ thuật nổi bật là liệt kê các đồ vật sinh hoạt giản dị, mộc mạc và sử dụng từ ngữ gợi tả tình trạng cũ kỹ.

Bước 4: Nêu tác dụng.
– Tác dụng của việc liệt kê các đồ vật “Giường Mây, chiếu cói”: Gợi lên một không gian sống giản dị, gần gũi với thiên nhiên, mang đậm nét truyền thống.
– Tác dụng của việc miêu tả “áo sờn”: Cho thấy sự thiếu thốn vật chất, sự nhọc nhằn, vất vả của chủ nhân căn nhà. Đồng thời, nó cũng có thể hàm chứa một ý nghĩa khác, đó là sự chấp nhận, không phô trương, không chạy theo vật chất.
– Tác dụng chung: Những chi tiết này kết hợp lại làm cho hình ảnh căn nhà và cuộc sống của người ở trở nên cụ thể, chân thực và sống động hơn.
=> Tác dụng: Nhấn mạnh và khắc họa rõ nét hơn hoàn cảnh sống giản dị, có phần thiếu thốn của nhân vật trữ tình. Đồng thời, làm cho hình ảnh trở nên cụ thể, chân thực và giàu sức gợi.

Các em xem lại bài giải và ghi chép lại nhé. Có chỗ nào chưa hiểu thì hỏi ngay cô.