Chào các em học sinh lớp 7! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại một phần rất quan trọng trong chương trình Lịch sử, đó là các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược của các triều đại phong kiến Việt Nam. Các em hãy mở sách giáo khoa Lịch sử lớp 7 trang 65 để cùng thầy/cô đi sâu vào phân tích nhé.

Thầy/cô sẽ hướng dẫn các em từng bước, dựa trên nội dung sách giáo khoa để trả lời câu hỏi: “Nhà Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê Sơ, Mạc, Tây Sơn, Nguyễn, đã có những cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nào?”.

Chúng ta sẽ đi lần lượt theo từng triều đại nhé.

1. Triều đại nhà Ngô (939 – 944)

Sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, Ngô Quyền lên ngôi vua, lập ra nhà Ngô. Mặc dù thời gian tồn tại ngắn ngủi, nhà Ngô cũng đã phải đối mặt với những âm mưu xâm lược.

* Cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán lần thứ hai: Mặc dù đã chiến thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, nhưng nhà Ngô vẫn phải cảnh giác trước âm mưu tái xâm lược của triều đình Nam Hán. Tuy nhiên, trong sách giáo khoa của chúng ta không ghi nhận cụ thể một cuộc kháng chiến quy mô lớn nào diễn ra dưới thời nhà Ngô chống lại quân Nam Hán sau khi Ngô Quyền lên ngôi. Giai đoạn này chủ yếu tập trung vào việc củng cố nền độc lập.

2. Triều đại nhà Đinh (968 – 979)

Sau 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn, thống nhất đất nước, lập ra nhà Đinh.

* Cuộc kháng chiến chống quân Tống (Lần thứ nhất): Năm 979, nhà Tống đưa quân sang xâm lược Đại Cồ Việt. Dưới sự lãnh đạo của vua Đinh Tiên Hoàng và các tướng lĩnh, quân dân nhà Đinh đã anh dũng chiến đấu, giành thắng lợi, bảo vệ vững chắc nền độc lập.

3. Triều đại nhà Tiền Lê (980 – 1009)

Sau khi Đinh Tiên Hoàng và con trai bị ám hại, Lê Hoàn lên ngôi, lập ra nhà Tiền Lê.

* Cuộc kháng chiến chống quân Tống (Lần thứ hai): Năm 981, nhà Tống lại một lần nữa tổ chức cuộc xâm lược Đại Cồ Việt. Dưới sự chỉ huy tài tình của Lê Hoàn, quân dân nhà Tiền Lê đã đánh tan quân Tống trên sông Bạch Đằng và các chiến trường khác, giành thắng lợi vẻ vang.

4. Triều đại nhà Lý (1009 – 1225)

Nhà Lý kế thừa nhà Tiền Lê, tiếp tục xây dựng và phát triển đất nước.

* Cuộc kháng chiến chống quân Tống (Lần thứ ba): Năm 1075, nhà Tống lại có ý đồ xâm lược Đại Việt. Vua Lý Nhân Tông đã chủ động mở cuộc tấn công sang đất Tống để “tiên phát chế nhân”. Sau đó, quân Tống tràn sang xâm lược Đại Việt. Cuộc kháng chiến diễn ra ác liệt, đỉnh cao là trận đánh tại phòng tuyến sông Như Nguyệt (năm 1077). Dưới sự lãnh đạo của Lý Thường Kiệt, quân dân nhà Lý đã giành thắng lợi quyết định, buộc nhà Tống phải giảng hòa.

5. Triều đại nhà Trần (1226 – 1400)

Nhà Trần thay thế nhà Lý, và cũng đối mặt với những thử thách lớn từ ngoại xâm.

* Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (Lần thứ nhất): Năm 1258, quân Nguyên Mông xâm lược Đại Việt. Dưới sự lãnh đạo của vua Trần Thái Tông và các tướng lĩnh, quân dân nhà Trần đã giành thắng lợi, đánh tan quân xâm lược.
* Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (Lần thứ hai): Năm 1285, quân Nguyên Mông lại tổ chức cuộc xâm lược quy mô lớn hơn. Dưới sự lãnh đạo của vua Trần Nhân Tông, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và toàn quân dân, Đại Việt đã giành thắng lợi vang dội, đánh tan đội quân hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ.
* Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (Lần thứ ba): Năm 1288, quân Nguyên – Mông tiếp tục tiến hành cuộc xâm lược lần thứ ba. Quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Trần Hưng Đạo lại một lần nữa lập nên chiến công hiển hách, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông.

6. Triều đại nhà Hồ (1400 – 1407)

Nhà Hồ thay thế nhà Trần, nhưng thời kỳ này gặp phải họa ngoại xâm rất lớn.

* Cuộc kháng chiến chống quân Minh: Năm 1406, nhà Minh lấy cớ “phù Trần diệt Hồ” đã huy động một lực lượng quân sự hùng hậu xâm lược Đại Ngu (tên nước thời nhà Hồ). Mặc dù nhà Hồ đã cố gắng kháng cự, nhưng do nhiều yếu tố, cuộc kháng chiến đã thất bại và Đại Ngu rơi vào ách đô hộ của nhà Minh.

7. Triều đại nhà Lê Sơ (1428 – 1527)

Sau thời gian bị đô hộ, Lê Lợi đã lãnh đạo nhân dân ta đứng lên khởi nghĩa, giành lại độc lập, lập ra nhà Lê Sơ.

* Cuộc kháng chiến chống quân Minh (Giai đoạn khởi nghĩa Lam Sơn): Khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đã chiến đấu chống lại ách đô hộ của quân Minh từ năm 1418 đến năm 1427. Cuộc khởi nghĩa dần lớn mạnh, sau đó phát triển thành cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, cuối cùng giành thắng lợi, đánh đuổi quân Minh xâm lược, giành lại độc lập cho đất nước.

8. Triều đại nhà Mạc (1527 – 1592)

Nhà Mạc lên ngôi sau khi phế truất vua Lê, gây ra tình trạng phân chia Nam Bắc triều, nhưng cũng có những cuộc chống ngoại xâm.

* Cuộc kháng chiến chống quân Minh (Lần thứ hai): Dưới thời nhà Mạc, quân Minh đã hai lần đưa quân sang xâm lược Đại Việt. Lần thứ nhất vào năm 1539, quân Minh đem quân sang với ý đồ đánh chiếm. Tuy nhiên, quân Mạc đã anh dũng chống trả và đẩy lui quân xâm lược. Lần thứ hai vào năm 1541, quân Minh lại tiếp tục xâm lược. Quân dân nhà Mạc lại một lần nữa chiến đấu và giành thắng lợi, giữ vững độc lập.

9. Triều đại nhà Tây Sơn (1778 – 1802)

Nhà Tây Sơn nổi lên trong bối cảnh đất nước chia cắt, và cũng phải đối mặt với giặc ngoại xâm.

* Cuộc kháng chiến chống quân Xiêm: Năm 1785, quân Xiêm (Thái Lan ngày nay) với ý đồ xâm lược đã tấn công Đại Việt. Vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) đã huy động quân đội và chỉ huy trận quyết chiến tại Rạch Gầm – Xoài Mút, giành thắng lợi vang dội, tiêu diệt phần lớn quân Xiêm.
* Cuộc kháng chiến chống quân Thanh: Năm 1788, nhà Thanh (Trung Quốc) lại một lần nữa đưa quân sang xâm lược nước ta với sự hậu thuẫn của Lê Chiêu Thống. Vua Quang Trung đã thần tốc hành quân ra Bắc, chỉ trong vòng 5 ngày đã tiêu diệt quân Thanh, giải phóng Thăng Long, khôi phục lại giang sơn.

10. Triều đại nhà Nguyễn (1802 – 1945)

Nhà Nguyễn là triều đại cuối cùng trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Tuy nhiên, trong thời kỳ này, đất nước ta lại rơi vào ách đô hộ của thực dân Pháp. Vì vậy, không có các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược của triều đình nhà Nguyễn theo đúng nghĩa bảo vệ độc lập quốc gia như các triều đại trước. Thay vào đó, chúng ta có các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp dưới thời nhà Nguyễn, tuy không phải là cuộc kháng chiến của triều đình.

Tuy nhiên, nếu xét theo khía cạnh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ trước các thế lực bên ngoài, chúng ta có thể nhắc đến:

* Các cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân và một số quan lại triều Nguyễn (giai đoạn đầu): Sau khi Pháp xâm lược, có những cuộc kháng cự tuy không thành công nhưng đã thể hiện tinh thần yêu nước. Ví dụ như các cuộc khởi nghĩa của nông dân, hoặc các cuộc kháng cự lẻ tẻ của quân đội triều đình. Nhưng về quy mô và mức độ thành công, không thể so sánh với các triều đại trước.

Vậy là chúng ta đã cùng nhau đi qua các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược của các triều đại phong kiến Việt Nam. Các em thấy đấy, lịch sử dân tộc ta luôn gắn liền với những cuộc đấu tranh kiên cường để bảo vệ nền độc lập. Các em hãy ghi nhớ những nội dung này để chuẩn bị tốt cho bài kiểm tra sắp tới nhé.

Có em nào có câu hỏi gì không?