Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, cô sẽ cùng các em phân tích và nhận xét về hai hiệp ước quan trọng trong lịch sử Việt Nam thời kỳ Pháp thuộc, đó là Hiệp ước Nhâm Tuất (1862) và Hiệp ước Giáp Tuất (1874). Chúng ta sẽ đi sâu vào từng bước để hiểu rõ bản chất của các hiệp ước này nhé.

Trước hết, để làm rõ yêu cầu của đề bài, cô xin phép diễn đạt lại câu hỏi một cách chính xác hơn dựa trên kiến thức lịch sử lớp 8 theo chương trình mới:

“Nhận xét về Hiệp ước Nhâm Tuất (1862). Dựa vào các thông tin có trong sách giáo khoa (cả ba bộ sách: Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo, Cánh diều), hãy cho biết các tỉnh miền Tây Nam Kỳ và Đông Nam Kỳ được ký các hiệp ước vào thời gian nào, và nhận xét chung về các hiệp ước này.”

Cô sẽ trình bày lời giải theo từng bước như sau:

Bước 1: Phân tích nội dung Hiệp ước Nhâm Tuất (1862)

Các em hãy nhớ lại bài học về quá trình Pháp xâm lược Việt Nam. Sau khi chiếm được ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, thực dân Pháp đã ép triều đình nhà Nguyễn ký kết Hiệp ước Nhâm Tuất vào ngày 5 tháng 6 năm 1862.
Để nhận xét về hiệp ước này, chúng ta cần xem xét những điều khoản chính của nó:

• Nhà Nguyễn thừa nhận sự cai trị của Pháp ở 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Gia Định, Biên Hòa, Định Tường).
• Nhà Nguyễn phải bồi thường một khoản chiến phí lớn cho Pháp.
• Nhà Nguyễn mở cửa 3 cảng biển (Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên) cho thương nhân Pháp ra vào tự do.
• Nhà Nguyễn dành riêng 2 cửa sông Hồng, cửa sông Mê Kông cho thương nhân Pháp.
• Triều đình nhà Nguyễn cam kết không bảo vệ người Pháp.

Bước 2: Nhận xét về Hiệp ước Nhâm Tuất (1862)

Dựa trên các điều khoản đã phân tích ở Bước 1, chúng ta có thể đưa ra những nhận xét sau:

• Hiệp ước Nhâm Tuất là một bản hiệp ước bất bình đẳng, thể hiện sự nhượng bộ nghiêm trọng của triều đình nhà Nguyễn trước sức ép quân sự của Pháp.
• Đây là một bước ngoặt nghiêm trọng trong lịch sử dân tộc, đánh dấu việc nhà Nguyễn chính thức nhượng lại một phần lãnh thổ quan trọng (3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ) cho thực dân Pháp.
• Việc bồi thường chiến phí và mở cửa các cảng biển đã tạo điều kiện thuận lợi cho Pháp khai thác kinh tế và mở rộng ảnh hưởng ở Việt Nam.
• Hiệp ước thể hiện sự yếu kém, sai lầm trong đường lối đối ngoại và khả năng kháng cự của triều đình nhà Nguyễn, làm suy yếu nền độc lập và chủ quyền quốc gia.

Bước 3: Tìm hiểu về Hiệp ước Giáp Tuất (1874) và các tỉnh miền Tây Nam Kỳ, Đông Nam Kỳ

Phần này yêu cầu chúng ta xác định thời gian ký các hiệp ước liên quan đến các tỉnh miền Tây Nam Kỳ và Đông Nam Kỳ.
Sau Hiệp ước Nhâm Tuất, Pháp tiếp tục lấn chiếm, năm 1867, Pháp chiếm nốt 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ là Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên. Như vậy, Pháp đã chiếm trọn 6 tỉnh Nam Kỳ.
Đến năm 1874, sau khi Pháp chiếm đóng và gây rối ở Bắc Kỳ (vụ Jean Dupuis), triều đình nhà Nguyễn đã phải ký với Pháp bản Hiệp ước Giáp Tuất.

Thời gian ký các hiệp ước liên quan đến các tỉnh Nam Kỳ:

• Hiệp ước Nhâm Tuất (1862): Ký ngày 5 tháng 6 năm 1862. Hiệp ước này thừa nhận quyền cai trị của Pháp ở 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ.
• Hiệp ước Giáp Tuất (1874): Ký ngày 15 tháng 3 năm 1874. Hiệp ước này liên quan đến việc Pháp chiếm đóng và các vấn đề phát sinh ở cả Bắc Kỳ và Nam Kỳ, tuy nhiên, nó cũng gián tiếp xác nhận lại quyền kiểm soát của Pháp đối với 6 tỉnh Nam Kỳ đã bị chiếm đóng.

Các tỉnh miền Tây Nam Kỳ (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) và 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Gia Định, Biên Hòa, Định Tường) đã lần lượt rơi vào tay Pháp trước thời điểm ký Hiệp ước Giáp Tuất. Cụ thể:

• 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ: Bị Pháp chiếm từ năm 1861.
• 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ: Bị Pháp chiếm từ năm 1867.

Do đó, Hiệp ước Nhâm Tuất (1862) đã ký với 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Còn Hiệp ước Giáp Tuất (1874), dù không trực tiếp “ký các hiệp ước” cho từng tỉnh như cách diễn đạt ban đầu, nhưng nó là văn bản pháp lý hóa và thừa nhận những gì Pháp đã chiếm đóng, bao gồm cả 6 tỉnh Nam Kỳ.

Bước 4: Nhận xét chung về các hiệp ước (Nhâm Tuất 1862 và Giáp Tuất 1874)

Để đưa ra nhận xét chung, chúng ta cần xem xét mục đích và hệ quả của cả hai hiệp ước này:

• Tính chất bất bình đẳng: Cả hai hiệp ước đều là những bản hiệp ước do Pháp áp đặt, chứa đựng nhiều điều khoản có lợi cho Pháp và gây bất lợi cho Việt Nam.
• Sự nhượng bộ về lãnh thổ và chủ quyền: Hiệp ước Nhâm Tuất là bước đầu tiên Pháp chiếm được 3 tỉnh miền Đông. Hiệp ước Giáp Tuất mặc dù có một số điều khoản có vẻ “khoan nhượng” hơn so với yêu cầu ban đầu của Pháp, nhưng nó vẫn là sự thừa nhận một cách chính thức của triều đình nhà Nguyễn về những gì Pháp đã chiếm đóng, bao gồm cả 6 tỉnh Nam Kỳ.
• Mục đích khai thác của Pháp: Cả hai hiệp ước đều mở đường cho Pháp tăng cường xâm lược, bóc lột kinh tế và thống trị Việt Nam. Hiệp ước Giáp Tuất, đặc biệt, đã kết thúc một giai đoạn xâm lược và chuẩn bị cho giai đoạn thống trị lâu dài hơn.
• Sự yếu kém của triều đình nhà Nguyễn: Cả hai hiệp ước đều phản ánh sự bất lực, sai lầm trong đường lối kháng chiến, giữ nước của triều đình nhà Nguyễn lúc bấy giờ, dẫn đến việc đất nước ngày càng rơi vào lệ thuộc vào thực dân Pháp.

Tóm lại, cả Hiệp ước Nhâm Tuất (1862) và Hiệp ước Giáp Tuất (1874) đều là những minh chứng đau lòng cho sự suy yếu của chế độ phong kiến Việt Nam và bước tiến của quá trình xâm lược của thực dân Pháp. Chúng ta cần ghi nhớ những sự kiện này để hiểu rõ hơn về lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc ta.

Các em có câu hỏi nào không? Nếu không, chúng ta sẽ chuyển sang phần bài tập tiếp theo nhé.