Phát biểu a) Este là sản phẩm của phản ứng giữa axit và ancol.

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhớ lại định nghĩa về phản ứng este hóa. Phản ứng este hóa là phản ứng giữa axit cacboxylic và ancol, dưới tác dụng của xúc tác axit (thường là H2SO4 đặc, nóng), tạo ra este và nước.

Ví dụ: CH3COOH (axit axetic) + C2H5OH (etanol) <=> CH3COOC2H5 (etyl axetat) + H2O

Như vậy, phát biểu này là đúng.

Phát biểu b) Este là hợp chất hữu cơ trong phân tử có nhóm COO-

Nhóm chức đặc trưng của este là nhóm cacboxylat. Công thức chung của nhóm này là -COO-. Khi este hình thành, nguyên tử hiđro trong nhóm cacboxyl (-COOH) của axit cacboxylic được thay thế bằng gốc hiđrocacbon của ancol. Vì vậy, trong phân tử este luôn có nhóm chức -COO-.

Ví dụ: Etyl axetat có công thức là CH3COOC2H5, trong đó có nhóm -COO-.

Do đó, phát biểu này là đúng.

Phát biểu c) Este no, đơn chức, mạch hở có công thức phân tử CnH2nO2, với n ≥ 2.

Chúng ta hãy cùng xem xét công thức tổng quát của este no, đơn chức, mạch hở.
Một este no, đơn chức, mạch hở có dạng RCOOR’, trong đó R và R’ là các gốc hiđrocacbon no.
Nếu R là gốc ankyl, R = CkH2k+1 (k ≥ 0).
Nếu R’ là gốc ankyl, R’ = CmH2m+1 (m ≥ 1).

Khi đó, công thức của este sẽ là CkH2k+1COOCmH2m+1.
Tổng số nguyên tử cacbon n = k + 1 + m.
Tổng số nguyên tử hiđro 2n = (2k+1) + (2m+1) = 2k + 2m + 2.
Chia cho 2 ta được n = k + m + 1.
Vậy công thức phân tử là C(k+m+1)H(2(k+m+1))O2.
Đặt n = k + m + 1, ta có công thức phân tử là CnH2nO2.

Bây giờ, chúng ta xem xét điều kiện của n.
Trường hợp đơn giản nhất là este tạo bởi axit fomic (HCOOH) và metanol (CH3OH).
HCOOH (k=0) và CH3OH (m=1).
n = 0 + 1 + 1 = 2. Công thức phân tử là C2H4O2. HCOO-CH3.

Trường hợp tiếp theo là este tạo bởi axit axetic (CH3COOH) và metanol (CH3OH).
CH3COOH (k=1) và CH3OH (m=1).
n = 1 + 1 + 1 = 3. Công thức phân tử là C3H6O2. CH3COO-CH3.

Nếu R là H (k=0) và R’ là C2H5 (m=2), ta có este HCOOC2H5.
n = 0 + 2 + 1 = 3. Công thức phân tử là C3H6O2.

Như vậy, giá trị nhỏ nhất của n là 2 (este metyl fomat). Do đó, điều kiện n ≥ 2 là chính xác.

Phát biểu này là đúng.

Phát biểu d) Hợp chất CH3COOC2H5 thuộc loại este.

Chúng ta đã xem xét công thức của este ở phát biểu b). Hợp chất CH3COOC2H5 có nhóm chức -COO- nối giữa gốc CH3 và gốc C2H5. Gốc CH3 là gốc axetat, gốc C2H5 là gốc etyl. Đây là một este đơn chức, no, mạch hở.

Vì vậy, phát biểu này là đúng.

Phát biểu e) Sản phẩm của phản ứng giữa axit và ancol là este.

Như đã phân tích ở phát biểu a), phản ứng giữa axit cacboxylic và ancol tạo ra este và nước. Tuy nhiên, phản ứng này là phản ứng thuận nghịch. Tức là, este cũng có thể bị thủy phân trong môi trường axit để tạo lại axit và ancol.

Do đó, nói “sản phẩm của phản ứng giữa axit và ancol là este” là chưa hoàn toàn đầy đủ và chính xác trong mọi trường hợp. Cần nhấn mạnh thêm là “este là một trong các sản phẩm chính” hoặc “este được tạo thành”.

Tuy nhiên, theo cách diễn đạt thông thường trong chương trình Hóa học lớp 12, khi nói đến phản ứng este hóa, người ta thường xem este là sản phẩm chính được tạo ra. Nhưng nếu xét một cách chặt chẽ theo cân bằng hóa học, đây không phải là một phát biểu tuyệt đối đúng.

Trong khuôn khổ của sách giáo khoa và các bài tập trắc nghiệm cơ bản, phát biểu này thường được coi là đúng với ý nghĩa là este là sản phẩm mong muốn của phản ứng este hóa. Nhưng nếu xét tính chất thuận nghịch của phản ứng, thì phát biểu này có thể bị xem là chưa đầy đủ.

Để làm rõ hơn, chúng ta hãy xem lại cách diễn đạt trong sách giáo khoa. Sách giáo khoa thường giới thiệu phản ứng este hóa như là phản ứng tạo ra este.
Tuy nhiên, để chính xác nhất, chúng ta có thể diễn đạt là “este và nước là sản phẩm của phản ứng giữa axit cacboxylic và ancol”.

Với cách phát biểu như hiện tại, phát biểu này có thể gây tranh cãi, nhưng trong đa số trường hợp, nó được chấp nhận là đúng với ý nghĩa là este được tạo ra.

Tuy nhiên, nếu yêu cầu là “chính xác tuyệt đối”, thì phát biểu này nên được xem xét lại. Cô sẽ tạm thời đánh dấu là đúng dựa trên cách hiểu thông thường trong chương trình, nhưng các em hãy nhớ tính chất thuận nghịch của phản ứng este hóa nhé.

Bây giờ, cô tóm tắt lại:
a) Đúng
b) Đúng
c) Đúng
d) Đúng
e) Đúng (với lưu ý về tính thuận nghịch)

Các em có câu hỏi nào không? Nếu có, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!