Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và giải đáp các câu hỏi trong phần Đọc hiểu của văn bản “KHÔNG CÓ GÌ TỰ ĐẾN ĐÂU CON” của nhà thơ Nguyễn Đăng Tấn. Đây là một bài thơ rất ý nghĩa, chứa đựng những lời răn dạy sâu sắc của cha mẹ dành cho con cái, cũng như những triết lí về cuộc sống mà chúng ta cần ghi nhớ. Nào, chúng ta hãy cùng bắt đầu nhé!

PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1 (0,5 điểm). Chỉ ra dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ của văn bản.

Hướng dẫn trả lời:

Để xác định thể thơ của một văn bản, chúng ta thường dựa vào các yếu tố hình thức như số tiếng (âm tiết) trong mỗi dòng thơ, số dòng trong mỗi khổ thơ, và cách gieo vần. Quan sát bài thơ “Không có gì tự đến đâu con”, ta thấy:

• Mỗi dòng thơ đều có 8 tiếng (âm tiết). Ví dụ: “Không có gì tự đến đâu con” (8 tiếng), “Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa” (8 tiếng).
• Số dòng trong các khổ thơ chủ yếu là 4 dòng (khổ thơ bốn câu), ngoại trừ câu kết độc lập.

Với đặc điểm nổi bật là số tiếng trong mỗi dòng thơ cố định là 8 tiếng, ta có thể xác định đây là thể thơ tám chữ.

Câu 2 (1,0 điểm). Việc tác giả sử dụng hình thức lời tâm sự của người cha với con trong văn bản có hiệu quả gì?

Hướng dẫn trả lời:

Việc tác giả Nguyễn Đăng Tấn sử dụng hình thức lời tâm sự, thủ thỉ của người cha (người lớn tuổi, giàu kinh nghiệm) với con (người trẻ, đang trên đường trưởng thành) mang lại nhiều hiệu quả sâu sắc:

• Tạo không khí thân mật, gần gũi: Lời tâm tình của cha với con giúp bài thơ trở nên ấm áp, chân thành, dễ đi vào lòng người đọc. Nó xóa đi khoảng cách giữa người truyền đạt và người tiếp nhận, khiến những lời khuyên không còn khô khan mà trở nên mềm mại, thấm thía.
• Tăng tính thuyết phục và đáng tin cậy: Lời của người cha luôn chứa đựng sự trải nghiệm, trí tuệ và tình yêu thương vô bờ bến. Do đó, những lời nhắn nhủ, dặn dò trong bài thơ trở nên có trọng lượng, có sức thuyết phục cao, khiến người con (và cả độc giả) dễ dàng tiếp nhận và suy ngẫm.
• Thể hiện tình yêu thương, trách nhiệm của đấng sinh thành: Hình thức này làm nổi bật tình phụ tử sâu nặng. Qua đó, người cha thể hiện sự quan tâm, lo lắng và mong muốn con mình trưởng thành một cách đúng đắn, vững vàng trong cuộc sống. Đây không chỉ là lời khuyên mà còn là tấm lòng của người cha muốn con mình hiểu rõ giá trị của sự nỗ lực.

Câu 3 (0,5 điểm). Tìm và giải nghĩa một thành ngữ được sử dụng trong văn bản.

Hướng dẫn trả lời:

Trong văn bản, ta có thể tìm thấy thành ngữ sau:

• Thành ngữ: “một nắng hai sương”
• Giải nghĩa: Thành ngữ này thường dùng để chỉ sự vất vả, cực nhọc, chịu đựng mưa nắng, sương gió của người lao động, đặc biệt là người nông dân. Nó diễn tả sự cần cù, lam lũ, không quản ngại khó khăn để làm việc, để gặt hái thành quả.

Câu 4 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng ở hai khổ thơ đầu của văn bản.

Hướng dẫn trả lời:

Ở hai khổ thơ đầu của văn bản, tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ qua cụm từ:

• “Không có gì tự đến đâu con” (Khổ 1)
• “Không có gì tự đến dẫu bình thường” (Khổ 2)

Tác dụng của biện pháp điệp ngữ này là:

• Nhấn mạnh tư tưởng chủ đạo: Cụm từ “Không có gì tự đến” được lặp lại ở đầu mỗi khổ thơ có tác dụng nhấn mạnh, khắc sâu tư tưởng cốt lõi của bài thơ: mọi thành quả trong cuộc sống, dù là nhỏ nhất, đều đòi hỏi sự nỗ lực, cố gắng, không có điều gì tự nhiên mà có được.
• Tạo ấn tượng mạnh mẽ: Sự lặp lại khiến lời nhắn nhủ của người cha trở nên kiên định, dứt khoát và dễ đi vào tâm trí người đọc, người nghe. Nó như một lời khẳng định, một chân lý không thể phủ nhận.
• Tạo nhịp điệu và sự liên kết: Điệp ngữ giúp tạo nhịp điệu cho bài thơ, đồng thời tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các khổ thơ, giúp các ý tưởng được triển khai một cách nhất quán xoay quanh thông điệp chính.

Câu 5 (1,0 điểm). Em có suy nghĩ gì về lời nhắn nhủ của người cha trong hai câu thơ:

“Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa

Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa.”

Hướng dẫn trả lời:

Hai câu thơ trên chứa đựng một lời nhắn nhủ vô cùng sâu sắc và thấm thía của người cha dành cho con, mang tính chất triết lí về sự nỗ lực và thành quả trong cuộc sống. Em có thể suy nghĩ và trình bày theo các ý sau:

• Về hình ảnh “Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa”:
  • Hình ảnh quả ngọt tượng trưng cho thành quả tốt đẹp, sự thành công, những điều viên mãn mà chúng ta mong muốn đạt được trong cuộc sống.
  • “Tháng ngày tích nhựa” là quá trình lâu dài, bền bỉ, không ngừng nghỉ của cây để hấp thụ dưỡng chất, lớn lên và nuôi dưỡng quả. Điều này gợi nhắc đến sự kiên trì, tích lũy kiến thức, rèn luyện kỹ năng, nỗ lực không ngừng nghỉ theo thời gian.
  • Suy nghĩ: Để đạt được thành công, chúng ta không thể nóng vội mà cần có sự đầu tư thời gian, công sức, sự kiên nhẫn. Mọi thành quả đều là kết quả của một quá trình dài cố gắng và tích lũy. Ví dụ như việc học tập, để đạt điểm cao, cần phải học bài, làm bài, tích lũy kiến thức qua từng ngày, từng tháng.
• Về hình ảnh “Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa.”:
  • Hình ảnh hoa thơm tượng trưng cho vẻ đẹp tinh túy, giá trị đích thực, sự tỏa sáng và sức hấp dẫn của một người hay một thành tựu.
  • “Trải qua nắng lửa” lại là hình ảnh ẩn dụ cho những khó khăn, thử thách, gian khổ mà con người phải đối mặt và vượt qua trong cuộc đời. Nắng lửa không phải là yếu tố tiêu cực mà đôi khi là yếu tố cần thiết để tôi luyện, giúp cây hoa cứng cáp hơn, rực rỡ hơn.
  • Suy nghĩ: Để có được giá trị đích thực, để tỏa sáng và khẳng định bản thân, con người cần phải trải qua những thử thách, đối mặt với khó khăn. Chính những áp lực, gian khổ đó sẽ giúp chúng ta trưởng thành, kiên cường hơn, và từ đó mới tạo ra được những giá trị bền vững, tốt đẹp. Ví dụ, để thành thạo một môn thể thao, vận động viên phải trải qua những buổi tập luyện vất vả dưới nắng, dưới mưa.
• Liên hệ chung:

  Hai câu thơ này đã tổng hòa một triết lí sống sâu sắc: Không có thành công nào đến dễ dàng, không có giá trị nào tự nhiên mà có. Mọi điều tốt đẹp đều phải được đổi bằng sự nỗ lực bền bỉ, kiên trì và tinh thần vượt khó. Đây là lời nhắc nhở quý giá cho mỗi chúng ta, đặc biệt là lứa tuổi học sinh, để biết trân trọng quá trình, không ngại khó khăn và luôn cố gắng vươn lên trong học tập cũng như trong cuộc sống.

Cô hy vọng với phần hướng dẫn chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về bài thơ và các câu hỏi đọc hiểu. Hãy luôn ghi nhớ những lời dặn dò ý nghĩa mà bài thơ mang lại nhé!