Phần I: ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Câu 1: Xác định nhân vật trữ tình trong đoạn trích?

Để xác định nhân vật trữ tình, chúng ta cần tìm xem ai là người đang bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ, tâm tư trong bài. Trong đoạn trích, tác giả sử dụng các ngôi xưng “người ta”, “mình”. Cách diễn đạt như “Mình từng thấy…”, “Có lúc mình đã nghĩ…” cho thấy đây là lời của một người có suy nghĩ, cảm nhận riêng về sự vật, hiện tượng được miêu tả.

Vậy, nhân vật trữ tình trong đoạn trích chính là tác giả (người viết ra đoạn trích).

Câu 2: Xác định thể loại của văn bản?

Dựa vào cách diễn đạt giàu hình ảnh, cảm xúc, sử dụng ngôn ngữ mang tính biểu cảm cao, thể hiện suy nghĩ, tâm tư của tác giả về một đối tượng (hoa bằng lăng), chúng ta có thể nhận định đây là một bài văn thuộc thể loại văn xuôi, mang tính chất trữ tình, có thể coi là một dạng tản văn hoặc tùy bút.

Câu 3: Loài hoa nào được nhắc đến trong văn bản?

Câu này rất dễ nhận biết qua việc lặp đi lặp lại tên gọi của loài hoa trong toàn bộ đoạn trích.

Loài hoa được nhắc đến trong văn bản là hoa bằng lăng.

Câu 4: Tình cảm của tác giả dành cho bằng lăng như thế nào?

Chúng ta cần đọc kỹ để cảm nhận thái độ, tình cảm mà tác giả gửi gắm vào từng câu chữ. Tác giả đã dùng nhiều hình ảnh đẹp để miêu tả hoa bằng lăng: “khát tím”, “những giọt tím nhú”, “cánh mỏng tựa con ve sầu non”, “đôi cánh tím rung rinh”, “caravan tím tưng bừng”, “vũ nữ tím khỏa sắc xiêm y”, “lễ hội bằng lăng”. Điều này cho thấy tác giả có sự yêu mến, trân trọng vẻ đẹp của hoa.

Tuy nhiên, tác giả còn có những suy ngẫm sâu sắc hơn: “vừa được mong chờ vừa bị rẻ rúng, vừa được nâng niu vừa bị lãng quên nhanh”, “do quá hào phóng với đời mà đã tự làm rẻ mình đi chăng?”, “giá chỉ bằng lăng cứ mất mùa đi vài năm…”. Những suy tư này bộc lộ một tình cảm phức tạp hơn: vừa yêu quý, ngưỡng mộ vẻ đẹp rực rỡ, sự hào phóng của hoa, vừa có chút tiếc nuối, xót xa khi thấy vẻ đẹp ấy dễ dàng bị lãng quên vì sự xuất hiện quá nhiều, quá phổ biến. Tác giả mong muốn hoa bằng lăng được trân trọng hơn, giữ được giá trị của mình.

Tóm lại, tình cảm của tác giả dành cho bằng lăng là sự yêu mến, ngưỡng mộ xen lẫn sự trăn trở, tiếc nuối, mong muốn con người biết trân trọng hơn vẻ đẹp thiên nhiên.

Câu 5: Anh/Chị hiểu gì về vẻ đẹp của hoa bằng lăng qua những câu văn: Cứ thế, bằng lăng đã dâng những mùa tím nguyên vẹn mỗi độ hè về để đem tặng cho nhân gian. Nhưng rồi sắc tím hoen nhanh ?

Hai câu văn này thể hiện một sự đối lập thú vị về vẻ đẹp và sự tồn tại của hoa bằng lăng.

* “Cứ thế, bằng lăng đã dâng những mùa tím nguyên vẹn mỗi độ hè về để đem tặng cho nhân gian”: Câu này nhấn mạnh sự hào phóng, rực rỡ, trọn vẹn của vẻ đẹp hoa bằng lăng. Cứ mỗi mùa hè đến, hoa lại nở rộ, tô điểm cho cuộc sống, mang đến một món quà tinh thần vô giá cho con người. Vẻ đẹp này không vụ lợi, chỉ đơn giản là dâng hiến.
* “Nhưng rồi sắc tím hoen nhanh”: Câu này lại gợi lên sự ngắn ngủi, phù du của vẻ đẹp ấy. “Hoen nhanh” có thể hiểu là sắc tím nhanh chóng phai tàn, nhanh chóng bị lu mờ, hoặc quan trọng hơn, vẻ đẹp ấy nhanh chóng bị xem là bình thường, không còn gây ấn tượng mạnh nữa bởi sự xuất hiện quá đỗi quen thuộc.

Qua hai câu này, ta hiểu rằng vẻ đẹp của hoa bằng lăng vừa rực rỡ, hào phóng, mang tính lễ hội, nhưng đồng thời cũng rất mong manh, dễ phai nhạt và dễ bị lãng quên. Đó là một vẻ đẹp đầy nghịch lý, vừa hiện hữu trọn vẹn, vừa thoáng qua nhanh chóng trong tâm thức con người.

Câu 6: Anh/Chị hãy nhận xét về nhân vật trữ tình trong đoạn văn trên?

Nhân vật trữ tình ở đây chính là tác giả. Qua cách diễn đạt, ta thấy tác giả là người:

* Nhạy bén, tinh tế trong quan sát và cảm nhận: Tác giả không chỉ nhìn thấy màu tím của hoa mà còn cảm nhận được sự “khát tím” của con người, nghe được “âm thanh tím”, “tiếng líu lo tím”.
* Giàu tình cảm, đa cảm: Tác giả có sự đồng cảm sâu sắc với hoa bằng lăng, thể hiện qua những lời miêu tả sinh động, giàu sức gợi và những suy tư day dứt.
* Có suy tư sâu sắc, giàu triết lý: Tác giả không chỉ dừng lại ở việc miêu tả vẻ đẹp mà còn suy ngẫm về quy luật của sự vật, về thái độ của con người đối với cái đẹp, về giá trị của sự trân quý. Tác giả đặt ra những câu hỏi mang tính phản biện, gợi mở.
* Có cái nhìn nhân văn: Tác giả luôn đặt mình vào vị trí của hoa để suy ngẫm, và đặt con người vào mối quan hệ với thiên nhiên để đưa ra bài học.

Tóm lại, nhân vật trữ tình là một người có tâm hồn tinh tế, giàu cảm xúc, có khả năng quan sát sâu sắc và có những suy tư ý nghĩa về cuộc sống, về con người và thiên nhiên.

Câu 7: Nhận xét về yếu tố tự sự và yếu tố trữ tình trong văn bản?

* Yếu tố tự sự: Yếu tố tự sự trong đoạn trích không rõ nét, không có cốt truyện hay diễn biến sự kiện cụ thể. Tuy nhiên, chúng ta vẫn nhận thấy có những yếu tố gợi về một “câu chuyện” về vòng đời và sự đón nhận của con người đối với hoa bằng lăng:
* Sự chờ mong “khát tím” cuối xuân.
* Cảnh hoa nở rộ, con người chụp ảnh.
* Cảnh hoa nở khắp phố phường, tạo nên “lễ hội”.
* Hành động “vin hái” hoa của con người.
* Sự phai tàn nhanh chóng của sắc tím.
* Những suy ngẫm về sự “rẻ rúng”, “lãng quên” hay mong muốn thay đổi “chu kì hoa”.
Đây là những yếu tố mang tính kể lại, miêu tả lại một quy trình, một chuỗi sự kiện diễn ra.

* Yếu tố trữ tình: Yếu tố trữ tình đóng vai trò chủ đạo và nổi bật. Nó thể hiện qua:
* Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu sức gợi cảm: “khát tím”, “giọt tím nhú”, “cánh mỏng tựa con ve sầu non”, “vũ nữ tím khỏa sắc xiêm y”, “âm thanh tím”, “tiếng líu lo tím”, “râm ran tím”.
* Từ ngữ giàu cảm xúc: “mong chờ”, “rẻ rúng”, “nâng niu”, “lãng quên”, “thỏm”, “trầm trồ”, “háohức”, “tưng bừng”, “mơ mộng”, “nguyên vẹn”, “hoen nhanh”, “hào phóng”, “rẻ mình”, “thòm thèm”, “ngóng đợi”, “oái oăm”, “thấm cái trống vắng thiếu hụt”, “dài cổ ngóng đợi”, “sốt ruột chờ trông”, “hân hoan chào đón”, “ngậm ngùi tiễn đưa”, “chi chút”, “nâng niu”.
* Các biện pháp tu từ: So sánh (“cánh mỏng tựa con ve sầu non”, “như sắp sửa bay lên”, “như một vũ nữ tím khỏa sắc xiêm y”, “như hai từng tháp hoa tím”, “như thể đã hái được đóa mộng”), ẩn dụ (màu tím, lễ hội bằng lăng), nhân hóa (bằng lăng “khai hội”, “dâng mùa”, “hào phóng”).
* Giọng điệu tâm tình, suy tư, bộc bạch cảm xúc cá nhân của người viết.

Nhận xét chung: Yếu tố trữ tình là yếu tố xuyên suốt, chi phối và làm nên giá trị nghệ thuật của đoạn trích. Yếu tố tự sự tuy không rõ nét nhưng đóng vai trò làm nền, làm chất liệu để yếu tố trữ tình được bộc lộ một cách sinh động và sâu sắc.

Câu 8: Từ nội dung văn bản gợi cho em suy nghĩ gì về vai trò của thiên nhiên đối với con người (3 đến 5 dòng)?

Đoạn trích này gợi cho em suy nghĩ sâu sắc về vai trò không thể thiếu của thiên nhiên đối với con người. Thiên nhiên, với vẻ đẹp giản dị mà rực rỡ như hoa bằng lăng, mang đến cho cuộc sống con người sự tươi mới, niềm vui và cả những bài học quý giá về sự trân trọng. Khi thiên nhiên vắng bóng, con người mới cảm nhận được sự trống vắng, thiếu hụt, từ đó biết nâng niu, gìn giữ những gì đang có. Thiên nhiên là nguồn cảm hứng, là món quà vô giá, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và làm phong phú thêm đời sống tinh thần của con người.

Các em xem lại bài và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé. Nếu có gì chưa rõ, cứ mạnh dạn hỏi cô.