I. ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)

Câu 1. Văn bản trên được viết theo thể thơ nào?

Dựa vào đặc điểm hình thức của văn bản, chúng ta thấy bài thơ có các câu thơ không bị giới hạn về số tiếng, có sự biến đổi về nhịp điệu, vần, chủ yếu là vần chân và có sự lặp lại của một số từ ngữ, hình ảnh tạo nên nhạc điệu riêng. Đây là những dấu hiệu đặc trưng của thể thơ thơ tự do.

Câu 2. Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Nhân vật trữ tình trong bài thơ chính là người lính biển. Điều này được thể hiện qua các chi tiết: “Anh ra khơi”, “anh dạo trên bến cảng”, “Anh như con tàu”, “Tàu anh buông neo”, “Anh đứng gác”.

Câu 3. Chỉ ra biện pháp nghệ thuật tu từ tiêu biểu nhất của bài thơ.

Biện pháp nghệ thuật tu từ tiêu biểu nhất của bài thơ chính là điệp cấu trúc với câu thơ “Biển một bên và em một bên”. Biện pháp này được lặp đi lặp lại xuyên suốt bài thơ, tạo nên một nét độc đáo và mang nhiều tầng nghĩa sâu sắc.

Câu 4. Dấu chấm (.) trong câu thơ “ Anh đứng gác. Trời khuya. Đảo vắng” thể hiện tư thế, thái độ nào của nhân vật trữ tình?

Dấu chấm (.) trong câu thơ “ Anh đứng gác. Trời khuya. Đảo vắng” thể hiện sự dứt khoát, chắc chắn trong tư thế, thái độ của người lính biển. Nó nhấn mạnh sự đơn độc, tĩnh lặng nhưng cũng đầy kiên cường, vững vàng của người lính đang làm nhiệm vụ nơi đảo xa, giữa đêm khuya khoắt.

Câu 5. Anh/chị hiểu như thế nào về nội dung của câu thơ sau:

“Đất nước gian lao chưa bao giờ bình yên
Bão thổi chưa ngừng trong những vành tang trắng?”

Hai câu thơ này cho thấy một hiện thực đầy khắc nghiệt và gian khó của đất nước ta trong giai đoạn viết bài thơ.
“Đất nước gian lao chưa bao giờ bình yên”: Khẳng định đất nước luôn phải đối mặt với những thử thách, hiểm nguy, không có khoảnh khắc nào hoàn toàn thanh bình. Đó có thể là chiến tranh, thiên tai, hay những khó khăn trong xây dựng đất nước.
“Bão thổi chưa ngừng trong những vành tang trắng”: Hình ảnh “bão thổi” ẩn dụ cho những biến động, khó khăn, sóng gió. “Vành tang trắng” là hình ảnh đầy ám ảnh, gợi lên sự mất mát, đau thương, có thể là sự hy sinh của những người con đã ngã xuống vì Tổ quốc. Câu thơ diễn tả sự mất mát, đau thương chưa nguôi ngoai, những hậu quả nặng nề của chiến tranh, của giặc ngoại xâm vẫn còn hiện hữu.

Câu 6. Nêu hiệu quả của phép tu từ so sánh trong khổ thơ sau:

“Biển ồn ào, em lại dịu êm
Em vừa nói câu chi rồi mỉm cười lặng lẽ
Anh như con tàu lắng sóng từ hai phía
Biển một bên và em một bên”

Phép tu từ so sánh “Anh như con tàu lắng sóng từ hai phía” đã mang lại hiệu quả lớn trong việc khắc họa tâm trạng và tình cảm của người lính.
Thứ nhất, nó làm nổi bật sự trọng lượng, tình cảm của người lính dành cho người yêu. Biển cả ồn ào, dữ dội, còn người yêu lại dịu êm, nhỏ nhẹ. Dù đứng giữa hai thế giới khác biệt, người lính vẫn cảm nhận và tiếp nhận cả hai một cách trọn vẹn.
Thứ hai, phép so sánh thể hiện sự vững chãi, kiên cường của người lính. Giống như con tàu có khả năng đương đầu với mọi sóng gió, người lính cũng đủ bản lĩnh để cân bằng, dung hòa và đón nhận những rung động từ cả tình yêu đôi lứa lẫn trách nhiệm với Tổ quốc.
Cuối cùng, nó nhấn mạnh sự lựa chọn và tình yêu của người lính. Dù đối diện với biển cả bao la, đầy thử thách, anh vẫn luôn hướng về hình bóng người yêu, cảm nhận sự dịu êm từ em, cho thấy tình yêu là điểm tựa tinh thần vững chắc cho anh giữa cuộc đời đầy sóng gió.

Câu 7. Anh/chị hãy nhận xét về tình cảm của nhân vật trữ tình trong bài thơ trên.

Tình cảm của nhân vật trữ tình trong bài thơ là một tình cảm cao đẹp, đa chiều và vô cùng ý nghĩa. Đó là sự hòa quyện giữa:
– Tình yêu đôi lứa nồng nàn, sâu sắc: Dù xa cách, người lính vẫn luôn khắc khoải nhớ về người yêu, trân trọng từng lời nói, nụ cười của em. Hình ảnh “em” như một điểm tựa tinh thần, mang đến sự dịu êm, xoa dịu những căng thẳng từ cuộc đời.
– Tình yêu quê hương, đất nước mãnh liệt: Người lính ý thức sâu sắc về trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc “Đất nước gian lao chưa bao giờ bình yên”, “Anh đứng gác”. Anh sẵn sàng hy sinh, đối mặt với hiểm nguy để bảo vệ đất nước.
– Sự cân bằng, hài hòa giữa tình riêng và nghĩa lớn: Nhân vật trữ tình không đánh mất tình yêu đôi lứa vì trách nhiệm với Tổ quốc, ngược lại, anh có thể dung hòa cả hai. Tình yêu đôi lứa trở thành động lực, là nơi tìm về sau những giờ phút chiến đấu gian khổ, còn trách nhiệm với đất nước lại làm cho tình yêu thêm phần cao cả và ý nghĩa.

Câu 8. Theo anh/chị, nếu một công dân chỉ coi trọng tình yêu lứa đôi của riêng mình thì tình yêu ấy có trường cửu không? Vì sao?

Theo tôi, nếu một công dân chỉ coi trọng tình yêu lứa đôi của riêng mình mà không đặt nó trong bối cảnh rộng lớn hơn của gia đình, xã hội và đất nước thì tình yêu ấy khó có thể trường cửu.

Lý do là:
– Tình yêu cần sự sẻ chia và đồng cảm: Tình yêu chỉ riêng cho hai người sẽ trở nên ích kỷ và thiếu chiều sâu. Một tình yêu bền vững cần sự sẻ chia, đồng cảm với những khó khăn, mất mát không chỉ của bản thân mà còn của cộng đồng, đất nước.
– Tình yêu gắn liền với trách nhiệm: Tình yêu lứa đôi không chỉ là cảm xúc nhất thời mà còn là sự gắn kết, trách nhiệm với nhau và với tương lai chung. Trách nhiệm đó mở rộng ra cả trách nhiệm với gia đình, xã hội và Tổ quốc. Khi một cá nhân chỉ biết đến tình yêu của riêng mình, họ sẽ thiếu đi ý thức về vai trò của mình trong cộng đồng, dễ dàng bỏ qua những giá trị lớn lao hơn.
– Đất nước là nền tảng cho hạnh phúc cá nhân: Hạnh phúc của mỗi cá nhân, bao gồm cả hạnh phúc lứa đôi, đều được xây dựng trên nền tảng hòa bình, ổn định của đất nước. Nếu không có sự cống hiến, hy sinh cho đất nước, cho cộng đồng, thì chính tình yêu lứa đôi cũng có thể bị đe dọa bởi những bất ổn của xã hội.
– Tình yêu cao đẹp cần được nuôi dưỡng từ những giá trị lớn lao: Tình yêu được nuôi dưỡng từ tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu thương con người sẽ trở nên cao đẹp, ý nghĩa và có sức sống mãnh liệt hơn. Như người lính trong bài thơ, tình yêu của anh dành cho người yêu được hòa quyện với tình yêu Tổ quốc, làm cho tình yêu ấy càng thêm vững bền và cao cả.

Vì vậy, một tình yêu chỉ biết đến bản thân mình sẽ giống như một cái cây không có rễ sâu, dễ dàng bị bật gốc bởi phong ba bão táp của cuộc đời.

II. VIẾT (4.0 điểm)

Viết một bài luận về trách nhiệm của học sinh đối với việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Các em thân mến, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc là nhiệm vụ cao cả, là trách nhiệm của mỗi công dân Việt Nam, trong đó có thế hệ học sinh chúng ta. Dù ở lứa tuổi nào, chúng ta đều có những cách riêng để góp phần gìn giữ và bảo vệ non sông gấm vóc.

Đầu tiên, trách nhiệm quan trọng nhất của học sinh đối với việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ là nâng cao nhận thức. Nhận thức về lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, về tầm quan trọng của độc lập, chủ quyền quốc gia. Chúng ta cần tích cực tìm hiểu, học tập về các vấn đề liên quan đến biên giới, biển đảo, cũng như những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch nhằm xâm phạm chủ quyền của đất nước. Việc tham gia các buổi nói chuyện chuyên đề, đọc sách báo, tìm hiểu qua các kênh thông tin chính thống sẽ giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn.

Tiếp theo, trách nhiệm của học sinh còn thể hiện qua việc học tập tốt, rèn luyện bản thân. Một đất nước vững mạnh cần có những công dân có tri thức, có kỹ năng. Trong thời đại hội nhập, việc trang bị cho mình kiến thức vững vàng, trau dồi ngoại ngữ, kỹ năng mềm là vô cùng cần thiết. Khi có đủ năng lực, chúng ta mới có thể đóng góp hiệu quả vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, dù là trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật, kinh tế, văn hóa hay quốc phòng. Mỗi điểm 10, mỗi thành tích học tập tốt chính là một viên gạch xây dựng nên sức mạnh nội lực của đất nước.

Đồng thời, học sinh cần có thái độ sống yêu nước, tự hào dân tộc. Sự tự hào về truyền thống lịch sử hào hùng, về văn hóa, con người Việt Nam sẽ là động lực mạnh mẽ để chúng ta bảo vệ những gì cha ông đã gây dựng. Chúng ta cần phê phán những quan điểm sai trái, lệch lạc, những hành vi bôi nhọ lịch sử hay xuyên tạc về chủ quyền quốc gia. Bên cạnh đó, cần lên án, phản đối các hành động xâm phạm chủ quyền dưới mọi hình thức.

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có thể thể hiện trách nhiệm của mình thông qua những hành động nhỏ bé nhưng thiết thực. Đó là tuân thủ pháp luật, đặc biệt là các quy định về biên giới, hải đảo. Là lên án, tố giác những hành vi vi phạm pháp luật, những thông tin sai lệch, xuyên tạc về chủ quyền lãnh thổ. Nếu có điều kiện, tham gia các hoạt động tình nguyện, các chương trình hướng về biên giới, hải đảo cũng là một cách thiết thực để thể hiện lòng yêu nước và trách nhiệm của mình.

Cuối cùng, là một thế hệ trẻ, chúng ta cần chuẩn bị sẵn sàng tinh thần cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc khi đất nước cần. Dù không trực tiếp cầm súng ra chiến trường, nhưng mỗi chúng ta đều có thể đóng góp theo cách của mình. Việc rèn luyện sức khỏe, sẵn sàng tham gia các hoạt động dân quân tự vệ, hoặc trở thành những công dân tốt, đóng góp cho sự phát triển của đất nước đều là những cách thiết thực để thể hiện tinh thần sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc.

Tóm lại, trách nhiệm bảo vệ chủ quyền lãnh thổ đối với học sinh không phải là điều gì quá xa vời. Nó bắt đầu từ việc nhận thức đúng đắn, học tập chăm chỉ, rèn luyện bản thân, có lòng yêu nước sâu sắc và thể hiện qua những hành động cụ thể trong cuộc sống. Chúng ta hãy cùng nhau chung tay, góp sức để giữ gìn và bảo vệ mãi mãi giang sơn Việt Nam tươi đẹp.

—

Vậy là chúng ta đã hoàn thành bài tập này rồi. Các em về nhà ôn tập kỹ bài học và chuẩn bị cho những bài tập tiếp theo nhé. Cô tin rằng với sự cố gắng của mình, các em sẽ ngày càng tiến bộ hơn trong môn Ngữ Văn. Chúc các em học tốt!