Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn trích rất ý nghĩa trong bài hát “Bông hoa duy nhất trên thế giới” của Noriyuki Makihara. Đây là một bài tập đọc hiểu thú vị, giúp chúng ta suy ngẫm về giá trị của bản thân và vị trí của mình trong cuộc sống. Cô tin rằng với sự hướng dẫn chi tiết, các em sẽ nắm vững kiến thức và hoàn thành tốt bài tập này.

Chúng ta cùng bắt đầu nhé!

PHẦN I: ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đoạn thơ:
Bạn không cần phải trở thành người số một
Vì bạn vốn đã là một người đặc biệt duy nhất
Tôi ngắm nhìn vô vàn những bông hoa xếp trước cửa hàng
Mỗi người đều có một loài hoa mình thích
Nhưng bông hoa nào cũng rất đẹp
Không có bông nào tranh giành ngôi số một
Chúng chỉ đứng kiêu hãnh trong bình
Vậy tại sao con người chúng ta lại phải so bì với nhau như thế?
Tại sao chúng ta muốn trở thành người số một, khi tất cả chúng ta đều khác biệt?
Đúng vậy, mỗi chúng ta đều là bông hoa duy nhất trên thế giới này
Chúng ta đều có hạt giống của riêng mình
Và chỉ cần cố hết sức để hạt giống ấy nở hoa.
(Lời bài hát Bông hoa duy nhất trên thế giới, Noriyuki Makihara)

Chúng ta sẽ lần lượt giải quyết từng câu hỏi.

Câu 1 (0,5 điểm): Xác định phong cách ngôn ngữ của đoạn thơ trên?

Bước 1: Nhận diện đặc điểm của đoạn trích.
Các em hãy đọc kỹ lại đoạn thơ. Chúng ta thấy gì trong ngôn ngữ của đoạn trích này?
– Ngôn ngữ giàu hình ảnh (bông hoa, hạt giống, nở hoa).
– Có sự bộc lộ cảm xúc, suy tư, quan điểm cá nhân.
– Sử dụng các câu hỏi tu từ để gợi suy nghĩ.
– Cách diễn đạt gần gũi, có tính chất trò chuyện, chia sẻ.

Bước 2: Đối chiếu với các phong cách ngôn ngữ đã học.
Trong chương trình Ngữ Văn lớp 11, chúng ta đã học các phong cách ngôn ngữ:
– Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt: Giao tiếp hàng ngày, thân mật.
– Phong cách ngôn ngữ khoa học: Chính xác, khách quan, logic.
– Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật: Sáng tạo, giàu hình ảnh, cảm xúc.
– Phong cách ngôn ngữ chính luận: Biểu đạt quan điểm, lập luận chặt chẽ.
– Phong cách ngôn ngữ báo chí: Thông tin nhanh, ngắn gọn, hấp dẫn.

Bước 3: Kết luận.
Dựa vào những đặc điểm đã nhận diện ở Bước 1, đoạn thơ này có những yếu tố nào nổi bật?
– Tính giàu hình ảnh, cảm xúc, sáng tạo => Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.
– Đồng thời, cách diễn đạt có sự chia sẻ, bộc lộ quan điểm cá nhân một cách nhẹ nhàng, mang tính suy ngẫm => Có yếu tố của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt (trong cách diễn đạt, giọng điệu) và phong cách ngôn ngữ chính luận (bộc lộ quan điểm). Tuy nhiên, yếu tố nổi bật và bao trùm nhất là sự sáng tạo trong ngôn ngữ, sử dụng hình ảnh để truyền tải thông điệp.

Đáp án: Phong cách ngôn ngữ của đoạn thơ trên là phong cách ngôn ngữ nghệ thuật. (Chúng ta có thể thêm giải thích ngắn gọn: vì ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, sử dụng các biện pháp tu từ để thể hiện suy nghĩ, quan điểm cá nhân một cách tinh tế).

Câu 2 (1,0 điểm): Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong các câu thơ sau:
“Vậy tại sao con người chúng ta lại phải so bì với nhau như thế?
Tại sao chúng ta muốn trở thành người số một, khi tất cả chúng ta đều khác biệt?”

Bước 1: Đọc kỹ các câu thơ được trích dẫn.
Chúng ta cần tìm các biện pháp tu từ trong hai câu thơ này.

Bước 2: Nhận diện biện pháp tu từ.
Các em chú ý vào cấu trúc và cách đặt câu. Hai câu thơ đều bắt đầu bằng từ “Tại sao” và kết thúc bằng dấu chấm hỏi, đặt ra những câu hỏi tu từ. Đây là dấu hiệu rõ ràng của biện pháp tu từ nào?

Bước 3: Gọi tên biện pháp tu từ.
Đó chính là biện pháp câu hỏi tu từ.

Bước 4: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ.
Khi sử dụng câu hỏi tu từ, tác giả không mong đợi một câu trả lời trực tiếp mà muốn:
– Gợi suy nghĩ, suy ngẫm cho người đọc về vấn đề được đặt ra.
– Nhấn mạnh, làm nổi bật suy nghĩ, trăn trở của bản thân tác giả.
– Tạo ra giọng điệu tâm tình, trò chuyện, thu hút người đọc đồng cảm.

Cụ thể trong hai câu này:
– Câu hỏi “Vậy tại sao con người chúng ta lại phải so bì với nhau như thế?” đặt ra sự băn khoăn, thắc mắc về thói quen so sánh, đố kỵ lẫn nhau ở con người.
– Câu hỏi “Tại sao chúng ta muốn trở thành người số một, khi tất cả chúng ta đều khác biệt?” nhấn mạnh sự vô lý của việc cố gắng trở thành “số một” khi mỗi cá nhân vốn dĩ đã độc đáo và khác biệt.

Đáp án:
– Biện pháp tu từ được sử dụng là câu hỏi tu từ.
– Tác dụng: Biện pháp câu hỏi tu từ được sử dụng nhằm gợi suy ngẫm, trăn trở về hành vi so bì, ganh đua vô nghĩa của con người. Đồng thời, nó nhấn mạnh sự khác biệt, độc đáo vốn có của mỗi cá nhân và đặt ra câu hỏi về lý do con người lại muốn chạy theo cái “số một” khi điều đó mâu thuẫn với bản chất của mình. Câu hỏi tu từ tạo nên giọng điệu suy tư, thân mật, lôi cuốn người đọc cùng suy tư với tác giả.

Câu 3 (0,5 điểm): Giải thích ý nghĩa câu thơ “Đúng vậy, mỗi chúng ta đều là bông hoa duy nhất trên thế giới này” trong đoạn thơ trên?

Bước 1: Xác định nội dung chính của câu thơ.
Câu thơ khẳng định điều gì về mỗi con người?

Bước 2: Liên hệ với hình ảnh ẩn dụ trong đoạn trích.
Đoạn thơ sử dụng hình ảnh ẩn dụ “bông hoa” để nói về con người. Tác giả so sánh con người với bông hoa.

Bước 3: Giải thích ý nghĩa của sự “duy nhất”.
– “Duy nhất” có nghĩa là chỉ có một, không có cái thứ hai giống hệt.
– Khi nói “mỗi chúng ta đều là bông hoa duy nhất”, tác giả muốn nhấn mạnh sự độc đáo, không ai giống ai của mỗi con người.

Bước 4: Kết hợp ý nghĩa ẩn dụ và ý nghĩa của sự “duy nhất”.
Mỗi con người, giống như mỗi bông hoa, đều có vẻ đẹp, đặc điểm, giá trị riêng biệt, không thể thay thế. Không có ai hoàn toàn giống ai, và chính sự khác biệt đó làm nên giá trị của mỗi cá nhân. Câu thơ khẳng định giá trị nội tại, sự đặc biệt không cần phải so sánh hay tranh giành với người khác.

Đáp án: Câu thơ “Đúng vậy, mỗi chúng ta đều là bông hoa duy nhất trên thế giới này” có ý nghĩa khẳng định sự độc đáo, không lặp lại của mỗi cá nhân. Giống như mỗi bông hoa trong muôn vàn loài hoa đều có vẻ đẹp riêng, không bông nào giống bông nào, mỗi con người cũng mang trong mình những nét đặc trưng, giá trị riêng biệt, không ai có thể thay thế. Điều này ngụ ý rằng mỗi người đều có giá trị vốn có, không cần phải cố gắng trở nên giống ai hay hơn ai để được công nhận.

Câu 4 (1,0 điểm): Anh/chị có đồng tình với nhận định của tác giả: “Chúng ta đều có hạt giống riêng của mình/Và chỉ cần cố hết sức để hạt giống ấy nở hoa” ? Vì sao?

Đây là một câu hỏi thể hiện quan điểm cá nhân của các em, vì vậy sẽ có nhiều cách trả lời khác nhau, miễn là có lý lẽ và lập luận chặt chẽ. Cô sẽ đưa ra một hướng dẫn để các em tham khảo.

Bước 1: Xác định rõ quan điểm cá nhân (đồng tình hay không đồng tình, hoặc đồng tình ở mức độ nào).
Ví dụ: “Em hoàn toàn đồng tình với nhận định này.” hoặc “Em đồng tình một phần với nhận định này…”

Bước 2: Diễn giải ý nghĩa của nhận định.
– “Hạt giống riêng của mình”: Là những tiềm năng, năng lực, phẩm chất, tài năng, sở trường, ước mơ… mà mỗi người được trời phú hoặc tự vun đắp.
– “Cố hết sức để hạt giống ấy nở hoa”: Là nỗ lực học tập, rèn luyện, trau dồi bản thân để phát huy tối đa những tiềm năng đó, để biến ước mơ thành hiện thực, để sống một cuộc đời ý nghĩa và trọn vẹn.

Bước 3: Đưa ra lí lẽ để bảo vệ quan điểm.
Nếu đồng tình, các em có thể lập luận:
– Tính tất yếu của sự khác biệt và giá trị nội tại: Mỗi người sinh ra đã có những “hạt giống” riêng, khác biệt. Việc cố gắng phát huy những gì mình có là con đường tự khẳng định giá trị bản thân một cách bền vững nhất, thay vì ganh đua với người khác.
– Định hướng phát triển cá nhân tích cực: Nhận định này khuyến khích thái độ sống chủ động, tích cực, tập trung vào sự phát triển bản thân. Thay vì nhìn vào điểm yếu của người khác hay ghen tị với thành công của họ, chúng ta nên tập trung vào việc làm tốt nhất với những gì mình có.
– Tạo nên sự đa dạng và phong phú cho xã hội: Khi mỗi người “nở hoa” theo cách riêng của mình, xã hội sẽ trở nên đa dạng, nhiều màu sắc và phong phú hơn. Mỗi đóa hoa góp phần làm nên vườn hoa chung.
– Thực tế cuộc sống: Nhiều tấm gương thành công trong cuộc sống là nhờ họ đã kiên trì theo đuổi và phát huy tài năng, sở trường riêng của mình.

Nếu không đồng tình hoặc đồng tình một phần, các em cần lý giải rõ lý do. Ví dụ:
– Có thể cần có sự học hỏi, trau dồi từ người khác, không chỉ đơn thuần là “nở hoa” từ “hạt giống có sẵn”.
– Đôi khi, việc “nở hoa” cũng cần có sự hỗ trợ, định hướng từ môi trường xung quanh, từ những người đi trước.

Bước 4: Rút ra bài học hoặc khẳng định lại quan điểm.
Kết thúc phần trả lời bằng một lời khẳng định lại quan điểm hoặc một bài học rút ra từ nhận định của tác giả.

Ví dụ về một bài trả lời đồng tình hoàn toàn:

Em hoàn toàn đồng tình với nhận định của tác giả: “Chúng ta đều có hạt giống riêng của mình/Và chỉ cần cố hết sức để hạt giống ấy nở hoa”.

Lý do là bởi vì, nhận định này mang một ý nghĩa sâu sắc về cách chúng ta nhìn nhận và phát triển bản thân. Mỗi con người khi sinh ra đã mang trong mình những tiềm năng, tố chất, năng lực riêng biệt, được ví như những “hạt giống”. Việc của chúng ta không phải là cố gắng trở thành một bản sao của người khác hay chạy theo những danh hiệu phù phiếm, mà là nhận ra và vun trồng những “hạt giống” đặc biệt đó. “Cố hết sức để hạt giống ấy nở hoa” chính là quá trình nỗ lực không ngừng nghỉ trong học tập, rèn luyện, trau dồi bản thân để phát huy tối đa những gì mình có, để tỏa sáng theo cách riêng của mình.

Thứ nhất, nhận định này đề cao giá trị nội tại của mỗi cá nhân. Khi chúng ta tập trung vào việc phát triển những gì mình có, chúng ta đang tự khẳng định giá trị độc đáo của bản thân, thay vì dựa vào sự so sánh hay công nhận từ bên ngoài. Điều này giúp xây dựng sự tự tin và một bản sắc cá nhân vững chắc.

Thứ hai, nó khuyến khích một thái độ sống tích cực và chủ động. Thay vì than phiền về những thiếu sót hay ghen tị với thành công của người khác, chúng ta được thôi thúc hành động, tập trung vào mục tiêu phát triển bản thân. Quá trình “gieo trồng” và “chăm sóc hạt giống” chính là hành trình trưởng thành và hoàn thiện chính mình.

Thứ ba, một xã hội đa dạng và phát triển bền vững cần có nhiều “loài hoa” khác nhau, mỗi loài khoe sắc theo cách riêng. Khi mỗi người nỗ lực để “hạt giống” của mình “nở hoa”, chúng ta đang góp phần làm cho xã hội trở nên phong phú, đa dạng và đầy màu sắc hơn.

Vì vậy, em tin rằng việc nhận ra và dồn hết tâm sức cho sự phát triển “hạt giống” riêng của mình là con đường dẫn đến một cuộc sống ý nghĩa, trọn vẹn và đóng góp tích cực cho cộng đồng.

—
Vậy là chúng ta đã cùng nhau đi qua từng bước để giải quyết các câu hỏi trong phần đọc hiểu này. Các em hãy ghi nhớ cách phân tích từng bước để áp dụng cho các bài tập khác nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô. Chúc các em học tốt!