Phần I . Đọc Hiểu

Câu 1 : Văn bản trên thuộc thể loại gì?
A. Truyện cổ tích B. Truyện cười
C. Truyện truyền thuyết D. Truyện ngụ ngôn

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi và các lựa chọn. Câu hỏi yêu cầu xác định thể loại của văn bản “Gió và Mặt Trời”.
Bước 2: Xem xét nội dung câu chuyện. Câu chuyện kể về cuộc tranh cãi giữa Gió và Mặt Trời, sau đó là cuộc thi để phân định thắng thua, với một bài học ngầm về sức mạnh và sự khéo léo.
Bước 3: Phân tích đặc điểm của các thể loại được đưa ra:
– Truyện cổ tích: Thường có yếu tố thần kỳ, nhân vật phi thường, kết thúc có hậu, mang ý nghĩa giáo dục.
– Truyện cười: Mục đích chính là gây cười.
– Truyện truyền thuyết: Kể về các sự kiện, nhân vật lịch sử hoặc có thật, thường gắn với địa danh, nguồn gốc.
– Truyện ngụ ngôn: Dùng các câu chuyện (thường có nhân vật động vật hoặc đồ vật) để ẩn dụ, răn dạy bài học đạo đức.
Bước 4: So sánh đặc điểm của văn bản với các thể loại. Câu chuyện “Gió và Mặt Trời” có các nhân vật là hiện tượng thiên nhiên được nhân hóa, có cuộc tranh luận và thi tài, cuối cùng rút ra bài học về sức mạnh thực sự. Điều này rất giống với đặc điểm của truyện ngụ ngôn.
Bước 5: Chọn đáp án phù hợp.

Đáp án: D. Truyện ngụ ngôn

Câu 2 : Câu chuyện của văn bản trên được kể theo
A. Ngôi thứ 1 B. ngôi thứ 2 C. Ngôi thứ 3 D.kết hợp ngôi thứ 1 và 3

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu xác định ngôi kể của câu chuyện.
Bước 2: Tìm các đại từ nhân xưng trong văn bản để xác định ngôi kể.
Bước 3: Đọc toàn bộ văn bản và quan sát cách người kể chuyện tham gia hoặc không tham gia vào câu chuyện. Ta thấy người kể chuyện sử dụng các đại từ “ông ta”, “người khách”, “Gió”, “Mặt Trời”, “mình”, “anh”. Người kể chuyện không xưng “tôi” hay “chúng tôi”, không trực tiếp tham gia vào câu chuyện mà chỉ đứng ngoài quan sát và thuật lại sự việc.
Bước 4: Xác định ngôi kể dựa trên việc sử dụng đại từ và vị trí của người kể. Việc sử dụng các đại từ nhân xưng ngôi thứ ba (“ông ta”, “người khách”) và việc người kể đứng ngoài thuật lại sự kiện cho thấy đây là lối kể ở ngôi thứ ba.
Bước 5: Chọn đáp án phù hợp.

Đáp án: C. Ngôi thứ 3

Câu 3 : Theo em , câu thành ngữ nào sau đây phù hợp với nội dung câu truyện trên?
A. Một lần khiêm tốn bằng bốn lần tự cao B. Bệnh từ miệng vào , họa từ miệng ra
C. Cái nết đánh chết cái đẹp D. Góp gió thành bão

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu tìm câu thành ngữ phù hợp nhất với nội dung câu chuyện “Gió và Mặt Trời”.
Bước 2: Xem xét lại nội dung chính của câu chuyện. Câu chuyện xoay quanh cuộc tranh cãi của Gió và Mặt Trời về việc ai mạnh hơn. Gió tự cao tự đại khoe khoang sức mạnh của mình, còn Mặt Trời thì thể hiện sức mạnh của mình một cách khéo léo và hiệu quả hơn. Bài học rút ra là sự tự cao của Gió đã không mang lại kết quả, trong khi sự khéo léo và kiên trì của Mặt Trời đã chiến thắng.
Bước 3: Phân tích ý nghĩa của từng câu thành ngữ:
A. Một lần khiêm tốn bằng bốn lần tự cao: Câu này đề cao đức tính khiêm tốn, cho rằng sự khiêm tốn có giá trị hơn nhiều so với sự tự cao.
B. Bệnh từ miệng vào , họa từ miệng ra: Câu này nói về tác hại của việc ăn uống không cẩn thận và tác hại của lời nói không suy nghĩ.
C. Cái nết đánh chết cái đẹp: Câu này đề cao phẩm chất, đạo đức bên trong quan trọng hơn vẻ đẹp hình thức bên ngoài.
D. Góp gió thành bão: Câu này có nghĩa là tập hợp những lực lượng nhỏ bé lại để tạo thành sức mạnh to lớn, hoặc việc làm nhỏ nhặt tích lũy dần dần sẽ gây ra hậu quả lớn.
Bước 4: Liên hệ ý nghĩa của các câu thành ngữ với nội dung câu chuyện. Câu chuyện cho thấy sự tự cao của Gió (tự nhận mình mạnh mẽ) không hiệu quả, trong khi Mặt Trời chứng tỏ sức mạnh của mình một cách thông minh. Điều này có liên quan đến việc đánh giá đúng bản thân và đối thủ. Câu A “Một lần khiêm tốn bằng bốn lần tự cao” nhấn mạnh tác hại của sự tự cao và đề cao sự khiêm tốn, điều này rất phù hợp với bài học mà Gió nhận được từ cuộc so tài. Gió đã quá tự cao, không nhìn nhận đúng sức mạnh của Mặt Trời, và cuối cùng phải thừa nhận sự vượt trội của Mặt Trời.
Bước 5: Chọn đáp án phù hợp.

Đáp án: A. Một lần khiêm tốn bằng bốn lần tự cao

Câu 4 : Câu nào sau đây có sử dụng phó từ.
A. Gió chợt nảy ra ý nghĩ so tài B. Thời tiết hôm nay thật là lạ.
C. Mới có gió lạnh mà mà nóng ngay được D. Bây giờ đến lượt tôi nhé!

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi và các lựa chọn. Câu hỏi yêu cầu xác định câu nào chứa phó từ.
Bước 2: Ôn lại kiến thức về phó từ. Phó từ là những từ dùng để bổ sung ý nghĩa cho động từ, tính từ, trạng từ hoặc cho cả cụm từ, cụm động từ, cụm tính từ. Phó từ có nhiều loại, ví dụ như phó từ chỉ thời gian (đã, đang, sẽ, sắp, mới, vừa, bây giờ…), phó từ chỉ mức độ (rất, lắm, quá, hơi, hơi, khá, cực kỳ…), phó từ chỉ tần suất (thường, hay, luôn, luôn luôn…), phó từ chỉ sự phủ định (không, chẳng, chưa…), phó từ chỉ cầu khiến (hãy, đừng…).
Bước 3: Phân tích từng câu để tìm phó từ:
A. Gió chợt nảy ra ý nghĩ so tài. Trong câu này, “chợt” là một phó từ chỉ thời gian, diễn tả sự việc xảy ra bất ngờ.
B. Thời tiết hôm nay thật là lạ. Trong câu này, “thật là” có thể được xem là một cụm diễn đạt mức độ, trong đó “thật” có chức năng như một phó từ hoặc một hình thức nhấn mạnh. Tuy nhiên, so với các lựa chọn khác, ta cần xem xét kỹ hơn.
C. Mới có gió lạnh mà mà nóng ngay được. Trong câu này, “mới” là phó từ chỉ thời gian (mới đây thôi), và “ngay” là phó từ chỉ thời gian (ngay lập tức).
D. Bây giờ đến lượt tôi nhé! Trong câu này, “bây giờ” là phó từ chỉ thời gian.

Bước 4: So sánh các lựa chọn.
Ở câu A, “chợt” là phó từ.
Ở câu C, “mới” và “ngay” đều là phó từ.
Ở câu D, “bây giờ” là phó từ.
Câu B có “thật là”, tuy “thật” có thể có chức năng tương tự phó từ, nhưng “chợt”, “mới”, “ngay”, “bây giờ” là những ví dụ rõ ràng và điển hình của phó từ. Tuy nhiên, đề bài chỉ yêu cầu “có sử dụng phó từ”. Các lựa chọn A, C, D đều có phó từ. Ta cần xem xét xem có lựa chọn nào “chắc chắn” nhất hoặc có nhiều phó từ nhất. Trong trường hợp này, câu C có hai phó từ (“mới” và “ngay”).

Tuy nhiên, nếu xét theo cách ra đề thông thường, người ra đề thường tìm một câu có phó từ rõ ràng. “Chợt” trong câu A là một phó từ rất rõ ràng, diễn tả hành động nảy ra ý nghĩ bất ngờ. “Bây giờ” trong câu D cũng là một phó từ chỉ thời gian rất rõ ràng. “Mới” và “ngay” trong câu C cũng là phó từ.

Hãy xem lại các lựa chọn với kiến thức ngữ pháp lớp 7. Phó từ chỉ quan hệ thời gian như “mới”, “ngay”, “bây giờ”, “chợt” đều là những phó từ thông dụng.
Nếu chỉ chọn một đáp án, ta cần tìm câu có phó từ rõ ràng nhất.
Câu A: “chợt” – Phó từ chỉ thời gian.
Câu C: “mới”, “ngay” – Phó từ chỉ thời gian.
Câu D: “bây giờ” – Phó từ chỉ thời gian.

Trong trường hợp này, có thể có nhiều hơn một đáp án đúng về mặt ngữ pháp. Tuy nhiên, chúng ta thường tìm đáp án “chính xác nhất” hoặc “tiêu biểu nhất” theo ý người ra đề.
Nếu xem xét các phó từ chỉ thời gian, thì cả A, C, D đều có. Tuy nhiên, đôi khi “thật là” trong câu B cũng có thể được coi là một dạng bổ sung ý nghĩa.
Ta hãy ưu tiên những phó từ rõ ràng nhất. “Chợt” là một phó từ rất rõ ràng. “Bây giờ” cũng vậy. “Mới” và “ngay” cũng vậy.

Giả sử đây là một bài kiểm tra trắc nghiệm và chỉ có một đáp án đúng. Chúng ta cần xem xét kỹ hơn.
Câu A: “Gió chợt nảy ra ý nghĩ so tài”. “Chợt” bổ sung ý nghĩa cho động từ “nảy ra”.
Câu C: “Mới có gió lạnh mà mà nóng ngay được”. “Mới” bổ sung ý nghĩa cho cụm “có gió lạnh”, “ngay” bổ sung ý nghĩa cho động từ “nóng”.
Câu D: “Bây giờ đến lượt tôi nhé!”. “Bây giờ” bổ sung ý nghĩa cho cả cụm “đến lượt tôi”.

Có khả năng câu hỏi muốn nhấn mạnh vào phó từ chỉ thời gian. Tất cả các phó từ được liệt kê ở trên đều thuộc loại này.
Nếu ta xem xét kỹ hơn, “chợt” trong câu A thường mang ý nghĩa là “bỗng nhiên, đột ngột”.
“Mới” trong câu C có nghĩa là “vừa mới, không lâu”.
“Ngay” trong câu C có nghĩa là “liền, tức thì”.
“Bây giờ” trong câu D có nghĩa là “lúc này”.

Trong các lựa chọn, câu C có hai phó từ, làm cho nó có vẻ là đáp án “giàu phó từ” hơn. Tuy nhiên, câu A với “chợt” cũng rất rõ ràng.

Chúng ta sẽ chọn câu có phó từ rõ ràng và dễ nhận biết nhất đối với học sinh lớp 7. “Chợt” là một từ rất hay được dùng làm ví dụ về phó từ.

Đáp án: A. Gió chợt nảy ra ý nghĩ so tài

Câu 5 : Điền vào chỗ trống những từ phù hợp để tạo thành ngữ : ” Thùng (1) … kêu (2)…”

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Yêu cầu điền từ vào chỗ trống để hoàn thành một ngữ cố định.
Bước 2: Nhớ lại các thành ngữ, quán ngữ quen thuộc trong tiếng Việt. Câu này gợi nhớ đến một thành ngữ thường dùng để chỉ những người ít kiến thức nhưng lại hay khoe khoang hoặc nói nhiều.
Bước 3: Thử các từ có thể điền vào chỗ trống.
Thùng gì kêu? Thùng rỗng.
Kêu như thế nào? Kêu to.
Bước 4: Ghép các từ đã tìm được vào chỗ trống để kiểm tra. “Thùng rỗng kêu to”. Ngữ này quen thuộc và có ý nghĩa.
Bước 5: Xác định từ điền vào từng chỗ trống.

Đáp án: (1) rỗng, (2) to

Câu 6 : Vì sao gió cho rằng mình mạnh mẽ hơn Mặt Trời?

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu nêu lý do Gió tin rằng mình mạnh mẽ hơn Mặt Trời.
Bước 2: Tìm trong văn bản những lời nói hoặc suy nghĩ của Gió về sức mạnh của mình và của Mặt Trời.
Bước 3: Đọc đoạn Gió nói: “Gió nói đầy tự hào: ‘Tôi có thể thổi đổ cây, lật tung các mái nhà'”.
Bước 4: Phân tích lời nói của Gió. Gió tự cho mình mạnh mẽ vì nó có khả năng thực hiện những hành động phá hoại mạnh mẽ như thổi đổ cây, lật tung mái nhà. Gió dựa vào sức mạnh vật lý có thể gây ra những tác động lớn để đánh giá sự mạnh mẽ.
Bước 5: Diễn đạt lại lý do.

Đáp án: Gió cho rằng mình mạnh mẽ hơn Mặt Trời vì nó có khả năng thực hiện những hành động phá hoại, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường xung quanh như “thổi đổ cây, lật tung các mái nhà”. Gió dựa vào sức mạnh vật lý trực tiếp, có thể nhìn thấy được để khẳng định sự vượt trội của mình.

Câu 7 : Các nhân vật trong câu chuyện trên có đặc điểm gì?

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ câu hỏi. Yêu cầu nêu đặc điểm của các nhân vật trong câu chuyện. Các nhân vật chính ở đây là Gió và Mặt Trời, cùng với người khách.
Bước 2: Xác định các nhân vật và xem xét hành động, lời nói, suy nghĩ của họ trong câu chuyện.
Bước 3: Phân tích đặc điểm của Gió:
– Tự cao, kiêu ngạo: “Gió nói đầy tự hào”, “Gió đang khăng khăng tự nhận mình mạnh mẽ hơn”.
– Thiếu khéo léo, chỉ dựa vào sức mạnh thô bạo: Áp dụng sức mạnh thổi mạnh nhưng không đạt được mục đích.
– Cuối cùng phải chấp nhận thua cuộc và công nhận sự thông minh, mạnh mẽ của Mặt Trời.
Bước 4: Phân tích đặc điểm của Mặt Trời:
– Lịch sự, nhã nhặn (ban đầu): “Mặt trời vui vẻ nói: ‘Đồng ý!'”.
– Khéo léo, thông minh: Đưa ra thử thách và sử dụng phương pháp tiếp cận khác Gió, dựa vào sự thay đổi tâm lý và nhu cầu của con người.
– Kiên trì và hiệu quả: Dần dần tăng nhiệt độ, khiến người khách tự nguyện cởi bỏ quần áo.
– Giúp đỡ mọi người (ẩn ý): Mang lại sự ấm áp, giúp cây cối phát triển.
– Mạnh mẽ và khôn ngoan: Được Gió công nhận.
Bước 5: Phân tích đặc điểm của Người khách:
– Trung thực, tuân thủ nguyên tắc (ban đầu): Cảm thấy lạnh thì mặc thêm áo, không cởi bỏ dù bị gió thổi mạnh.
– Linh hoạt, thích ứng với hoàn cảnh: Khi nóng thì tự động cởi bỏ quần áo.
– Là đối tượng để Gió và Mặt Trời thể hiện sức mạnh.
– Sự thể hiện nhu cầu tự nhiên của con người (giữ ấm khi lạnh, giải nhiệt khi nóng).
Bước 6: Tổng hợp lại các đặc điểm của từng nhân vật.

Đáp án:
Các nhân vật trong câu chuyện có những đặc điểm sau:
– Gió: Tự cao, kiêu ngạo, chỉ biết dùng sức mạnh thô bạo để giải quyết vấn đề, thiếu sự suy xét và khéo léo. Cuối cùng, Gió phải chấp nhận sự vượt trội về trí tuệ và phương pháp của Mặt Trời.
– Mặt Trời: Thông minh, khéo léo, biết cách sử dụng sức mạnh một cách hiệu quả và có phương pháp. Mặt Trời có khả năng mang lại sự ấm áp và giúp ích cho sự sống. Mặt Trời thể hiện sự mạnh mẽ không chỉ ở sức nóng mà còn ở sự hiểu biết tâm lý con người.
– Người khách: Là một người bình thường, có những phản ứng tự nhiên trước sự thay đổi của thời tiết. Ông ta biết giữ ấm khi trời lạnh và tìm cách giải nhiệt khi trời nóng, đồng thời tuân thủ luật chơi (chỉ cởi bỏ khi cảm thấy quá nóng).

Câu 8 : Viết đoạn văn (5-7 câu) có sử dụng thành ngữ : Biết mình biết ta , trăm trận trăm thắng.

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Đọc kỹ yêu cầu. Yêu cầu viết một đoạn văn khoảng 5-7 câu, trong đó có sử dụng thành ngữ “Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng”.
Bước 2: Hiểu ý nghĩa của thành ngữ “Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng”. Thành ngữ này có nghĩa là khi ta hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của bản thân và đối thủ thì ta sẽ có thể đạt được thành công trong mọi cuộc chiến, mọi thử thách.
Bước 3: Liên hệ thành ngữ với nội dung câu chuyện “Gió và Mặt Trời” hoặc một tình huống khác. Trong câu chuyện, Gió không “biết ta” (không hiểu rõ sức mạnh thực sự của Mặt Trời) và cũng không “biết mình” một cách sâu sắc (chỉ nhìn vào sức mạnh bề ngoài của mình). Ngược lại, Mặt Trời đã thể hiện rõ tinh thần “biết mình biết ta”.
Bước 4: Lập dàn ý cho đoạn văn.
– Mở đầu: Giới thiệu về tầm quan trọng của việc hiểu rõ bản thân và đối phương.
– Thân bài: Nêu ý nghĩa của thành ngữ, có thể liên hệ với câu chuyện Gió và Mặt Trời hoặc một tình huống thực tế khác. Giải thích tại sao việc này lại dẫn đến thành công.
– Kết bài: Khẳng định lại bài học từ thành ngữ.
Bước 5: Viết đoạn văn, chú ý sử dụng từ ngữ phong phú, câu văn mạch lạc, đảm bảo đủ số câu theo yêu cầu và lồng ghép thành ngữ một cách tự nhiên.

Đáp án:
Trong cuộc sống, có một chân lý vĩnh cửu được đúc kết qua câu thành ngữ “Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng”. Câu nói này nhắc nhở chúng ta rằng, để đạt được thành công trong bất kỳ lĩnh vực nào, từ học tập đến công việc hay các mối quan hệ, việc thấu hiểu rõ ràng điểm mạnh, điểm yếu của bản thân là vô cùng quan trọng. Đồng thời, việc nắm bắt được năng lực và những đặc điểm của đối phương, đối thủ cũng là yếu tố then chốt quyết định cục diện. Giống như Gió trong câu chuyện đã không hiểu rõ sức mạnh thực sự của Mặt Trời nên đã thất bại, chúng ta cần có cái nhìn tỉnh táo. Khi ta thực sự hiểu mình và hiểu người, ta sẽ có những chiến lược phù hợp, tránh được những sai lầm không đáng có và gia tăng cơ hội chiến thắng cho bản thân.

—
Các em thân mến, vậy là chúng ta đã cùng nhau hoàn thành bài tập đọc hiểu này rồi. Cô hy vọng các em đã nắm vững kiến thức và hiểu sâu sắc hơn về nội dung câu chuyện. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!