Chúng ta sẽ đi lần lượt từng câu hỏi, phân tích kỹ lưỡng để hiểu rõ nội dung bài học.

PHẦN I. PHẦN ĐỌC – HIỂU (6 điểm)
Đọc kĩ văn bản sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
“Trời mưa. Rô mẹ dặn rô Ron:
– Mẹ đi kiếm mồi, con ở nhà, chỉ nên chơi ở gần nhà, chớ đi đâu xa kẻo lạc đường, con nhé!
Trời vừa lạnh, Rô Ron và Cá Cờ cùng lượn chơi trước cửa hang. Thấy một dòng nước róc rách chảy xuống hồ, Rô Ron bảo bạn:
– Chúng mình cùng vựơt dòng nước nhé!
Cá Cờ ngắm dòng nước lónh lánh như đang lách qua những búi cỏ xanh chảy rì rào rồi vẫy đuôi nói:
– Nhưng mẹ tớ dặn không được rong chơi xa. Hay là chúng ta chơi quanh đây thôi.
– Thế thì cậu hãy xem tớ rạch lên bờ đây này!
Vừa nói Rô Ron vừa giương vây, nhún mình lấy đà phóng lên. Lên khỏi bờ, Rô Ron bơi theo dòng nước và say mê ngắm cảnh trời mây, đồng lúa…Rô Ron nhìn thấy một cô Bướm có đôi cánh màu tím biếc. Rô Ron liền bơi theo và hỏi:
– Bướm ơi! Bạn có nhanh bằng tôi không?
Cứ thế, Rô Ron mải bơi theo bướm. Nào ngờ, dòng nước cạn dần rồi rút kiệt. Rô Ron bị mắc cạn. Chú cố hết sức mình lóc đi, nhưng vẫn chẳng ăn thua gì. Mệt quá, Rô Ron đành phải nằm phơi mình trên mặt đất. Nghĩ đến mẹ, Rô Ron tủi thân muốn khóc. May thay, chị Gió Nhẹ lướt qua. Thấy Rô Ron bị mắc cạn, chị dừng lại và nói:
– Để chị giúp em!
Nói rồi, chị Gió Nhẹ bay đi tìm chị Gió Mạnh báo tin. Hai chị Gió đập cánh gọi các cô Mây về. Những cô Mây đang bay lang thang bỗng ùn ùn kéo đến. Bầu trời đen kịt lại. Chị Gió Mạnh vẫn đập cánh liên hồi. Các cô Mây biến thành những giọt mưa. Trời mưa to, nước tràn qua các bụi cờ tạo nên những dòng nước chảy xuống hồ. Rô Ron mừng rỡ, theo dòng nước bơi về.
Khi Rô Ron về đến hồ thì gặp Cá Cờ đang dẫn Rô mẹ đi tìm. Lo cho con, Rô mẹ đã khóc đỏ cả mắt. Rô Ron hối hận dịu đầu vào lòng mẹ”
(Cá Rô Ron không vâng lời mẹ-Nguyễn Đình Quảng)

Bài 1: Trắc nghiệm: (2 điểm)
Chúng ta sẽ cùng xem xét từng câu hỏi và đáp án nhé.

Câu 1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
A. Ngôi thứ ba
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ nhất
Để xác định ngôi kể, chúng ta cần chú ý đến cách xưng hô của người kể chuyện với các nhân vật. Trong câu chuyện này, người kể chuyện không trực tiếp xuất hiện, không xưng “tôi” hay “chúng tôi” mà lại dùng các đại từ nhân xưng như “chú”, “Rô Ron”, “mẹ”, “bạn”. Điều này cho thấy truyện được kể theo ngôi thứ ba.
Đáp án đúng là: A. Ngôi thứ ba

Câu 2. Xác định thể loại của văn bản trên ?
A. Truyện ngắn
B. Truyện dài
C. Tiểu thuyết
D. Truyện đồng thoại
Bài học của chúng ta ở lớp 6 đã giới thiệu về truyện đồng thoại rồi đúng không nào? Truyện đồng thoại là những câu chuyện viết về thế giới loài vật, cây cối, đồ vật,… nhưng nhân vật lại mang những đặc điểm, tính cách và hành động giống con người. Trong văn bản này, các nhân vật như Rô mẹ, Rô Ron, Cá Cờ, Bướm, Gió Nhẹ, Gió Mạnh, Mây đều là các loài vật, hiện tượng thiên nhiên được nhân hóa, có suy nghĩ, lời nói và hành động như con người. Vì vậy, đây là truyện đồng thoại.
Đáp án đúng là: D. Truyện đồng thoại

Câu 3. Nhân vật nào là nhân vật chính trong câu chuyện?
A. Rô mẹ
B. Rô Ron
C. Chị Gió Nhẹ
D. Cá Cờ
Nhân vật chính là nhân vật trung tâm, xung quanh nhân vật đó câu chuyện xoay quanh diễn biến và hành động. Trong câu chuyện này, toàn bộ sự việc, từ hành động của Rô Ron, hậu quả mà Rô Ron gặp phải, cho đến sự giúp đỡ Rô Ron và bài học rút ra đều gắn liền với chú cá Rô Ron.
Đáp án đúng là: B. Rô Ron

Câu 4. Rô mẹ đã dặn Rô Ron điều gì?
A. Ở nhà tự kiếm mồi
B. Đi khám phá mọi nơi với các bạn
C. Chơi ở gần nhà, không đi chơi xa kẻo lạc đường.
D. Không được đi chơi
Chúng ta hãy nhìn lại lời dặn dò của Rô mẹ ở đầu câu chuyện: “Mẹ đi kiếm mồi, con ở nhà, chỉ nên chơi ở gần nhà, chớ đi đâu xa kẻo lạc đường, con nhé!”. Lời dặn này rất rõ ràng.
Đáp án đúng là: C. Chơi ở gần nhà, không đi chơi xa kẻo lạc đường.

Câu 5. Bỏ qua lời can ngăn của Cá Cờ là “chỉ nên chơi quanh đây thôi”, Rô Ron đã làm gì?
A. Giương vây nhún mình lấy đà phóng lên bờ, sau đó bơi theo dòng nước, say mê ngắm cảnh.
B. Nhìn thấy cô Bướm và mải bơi theo cô Bướm.
C. Cả đáp án A và B
Rô Ron đã không nghe lời khuyên của Cá Cờ. Sau khi Cá Cờ khuyên Rô Ron chơi quanh đây, Rô Ron đã nói: “Thế thì cậu hãy xem tớ rạch lên bờ đây này!” và hành động. Sau khi lên bờ, Rô Ron “bơi theo dòng nước và say mê ngắm cảnh trời mây, đồng lúa…” rồi nhìn thấy cô Bướm và “liền bơi theo”. Như vậy, cả hai hành động này đều là hậu quả của việc Rô Ron không nghe lời.
Đáp án đúng là: C. Cả đáp án A và B

Câu 6. Vì mải bơi theo cô Bướm, Rô Ron đã gặp hậu quả gì?
A. Bị mắc cạn.
B. Bị Cá Cờ giận.
C. Bị các loài cá khác bắt nạt
D. Bị mẹ mắng.
Trong đoạn văn có câu: “Nào ngờ, dòng nước cạn dần rồi rút kiệt. Rô Ron bị mắc cạn. Chú cố hết sức mình lóc đi, nhưng vẫn chẳng ăn thua gì.” Đây chính là hậu quả trực tiếp của việc Rô Ron mải mê đuổi theo cô Bướm mà quên mất dòng nước đang cạn dần.
Đáp án đúng là: A. Bị mắc cạn.

Câu 7. Ai đã giúp Rô Ron trở về nhà?
A. Cô Bướm
B. Gió Mạnh, Gió Nhẹ
C. Cô Mây
D. Gió Mạnh, Gió Nhẹ, Cô Mây
Sau khi Rô Ron bị mắc cạn, chị Gió Nhẹ đã xuất hiện và giúp đỡ. Chị Gió Nhẹ đã đi gọi chị Gió Mạnh và các cô Mây. Chính chị Gió Mạnh đã đập cánh và các cô Mây đã biến thành mưa, tạo ra dòng nước để Rô Ron có thể bơi về. Như vậy, cả Gió Mạnh, Gió Nhẹ và Mây đều tham gia vào việc giúp đỡ Rô Ron.
Đáp án đúng là: D. Gió Mạnh, Gió Nhẹ, Cô Mây

Câu 8. Trong câu văn “Cá Cờ ngắm dòng nước lónh lánh như đang lách qua những búi cỏ xanh chảy rì rào” tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nào?
A. Nhân hóa
B. So sánh
C. Nhân hóa, so sánh
D. Ẩn dụ
Chúng ta cùng phân tích câu văn này nhé:
– “lónh lánh như đang lách qua những búi cỏ xanh”: Cụm từ “lách qua” vốn là hành động của con người hoặc sinh vật có khả năng di chuyển, ở đây được dùng để miêu tả dòng nước. Đây là biện pháp nhân hóa.
– “lónh lánh như đang lách”: Cụm từ “như đang lách” thể hiện sự so sánh, giúp ta hình dung rõ hơn về sự chuyển động uyển chuyển của dòng nước. Tuy nhiên, dấu hiệu nhận biết so sánh rõ ràng hơn nằm ở từ “như”. Từ “như” ở đây dùng để so sánh dòng nước với hành động “lách qua”.
– Tuy nhiên, nếu xét kỹ, cụm “lách qua những búi cỏ xanh” bản thân nó đã là một hình ảnh gợi tả sinh động, mang tính nhân hóa cao. Còn “lónh lánh” là tính từ miêu tả vẻ đẹp của dòng nước.
– Câu văn có cụm từ “như” – đây là dấu hiệu nhận biết của biện pháp so sánh. Tác giả so sánh dòng nước “lónh lánh” với hành động “lách qua những búi cỏ xanh”.
Cô xin đính chính lại một chút về cách hiểu biện pháp tu từ trong câu văn này.
“Cá Cờ ngắm dòng nước lónh lánh như đang lách qua những búi cỏ xanh chảy rì rào”
Ở đây, tác giả dùng từ “như” để so sánh dòng nước với hành động “lách qua những búi cỏ xanh”. Vì vậy, biện pháp so sánh là rõ ràng.
Còn việc “lách qua” có mang tính nhân hóa hay không thì cần xem xét ngữ cảnh. Tuy nhiên, trong cấu trúc câu này, “lách qua” được dùng để miêu tả sự chuyển động của dòng nước, nó uyển chuyển, len lỏi. Nó có thể xem là một cách diễn tả sinh động, mang hơi hướng nhân hóa, nhưng rõ nhất vẫn là biện pháp so sánh.

Cô xin sửa lại đáp án dựa trên sự phân tích kỹ lưỡng hơn.
Trong câu văn “Cá Cờ ngắm dòng nước lónh lánh như đang lách qua những búi cỏ xanh chảy rì rào”, ta thấy có từ “như” để so sánh.
Tác giả đang so sánh vẻ lấp lánh của dòng nước với hành động “lách qua những búi cỏ xanh”. Hành động “lách qua” này thường gắn với sự chuyển động uyển chuyển, khéo léo, đôi khi có chút tinh nghịch, giống như hành động của con người hoặc động vật. Do đó, việc sử dụng “lách qua” cho dòng nước có thể xem là có yếu tố nhân hóa.
Vì vậy, cả hai biện pháp nhân hóa và so sánh đều được sử dụng.
Đáp án đúng là: C. Nhân hóa, so sánh

Bây giờ chúng ta sẽ chuyển sang Phần 2.

PHẦN II. PHẦN LÀM VĂN (4 điểm)
Câu 1. Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong những câu văn sau và nêu tác dụng của việc dùng biện pháp tu từ đó?
“Nói rồi, chị Gió Nhẹ bay đi tìm chị Gió Mạnh báo tin. Hai chị Gió đập cánh gọi các cô Mây về. Những cô Mây đang bay lang thang bỗng ùn ùn kéo đến.”
Cô trò chúng ta cùng phân tích từng câu nhé.
* Câu: “Nói rồi, chị Gió Nhẹ bay đi tìm chị Gió Mạnh báo tin.”
– Biện pháp tu từ: Nhân hóa.
– Tác dụng: Biện pháp nhân hóa làm cho chị Gió Nhẹ trở nên gần gũi, thân thiết với con người. Giống như một người chị, người bạn, chị Gió Nhẹ có khả năng suy nghĩ, hành động (bay đi tìm, báo tin) và giao tiếp như con người. Điều này giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận được vai trò của gió trong việc truyền tin.

* Câu: “Hai chị Gió đập cánh gọi các cô Mây về.”
– Biện pháp tu từ: Nhân hóa.
– Tác dụng: Tương tự như trên, việc “đập cánh” và “gọi” được gán cho chị Gió Mạnh và Gió Nhẹ làm cho hai chị Gió trở nên sống động, có ý thức và hành động như con người. Hành động “đập cánh” gợi tả sức mạnh của gió, còn hành động “gọi” thể hiện sự chủ động, tích cực trong việc tập hợp các cô Mây. Điều này làm cho khung cảnh thiên nhiên trở nên sinh động và có ý nghĩa.

* Câu: “Những cô Mây đang bay lang thang bỗng ùn ùn kéo đến.”
– Biện pháp tu từ: Nhân hóa và từ tượng thanh.
– Tác dụng:
– Nhân hóa: Việc gọi “những cô Mây” và miêu tả hành động “bay lang thang”, “ùn ùn kéo đến” làm cho các đám mây trở nên giống như những cô gái đang rong chơi rồi vội vã tụ họp lại. Điều này tạo nên một hình ảnh thiên nhiên sinh động, có cảm xúc.
– Từ tượng thanh: Cụm từ “ùn ùn” là từ tượng thanh, gợi lên âm thanh và hình ảnh của nhiều đám mây cùng lúc di chuyển nhanh chóng, xô đẩy nhau để tụ về. Âm thanh “ùn ùn” mô phỏng tiếng gió cuốn hoặc tiếng di chuyển của một khối đông đảo, tạo cho câu văn thêm sinh động, giàu sức gợi.
– Tóm lại, việc sử dụng các biện pháp tu từ này giúp đoạn văn trở nên sinh động, giàu hình ảnh và cảm xúc, làm cho thế giới thiên nhiên như có sự sống, có ý thức và hành động.

Câu 2. Từ văn bản trên, em rút ra cho mình bài học gì? Trình bày suy nghĩ của em về bài học đó bằng đoạn văn (5-7 câu). Trong đoạn văn có sử dụng từ láy, gạch chân dưới từ láy đó.
Sau khi đọc xong câu chuyện về chú cá Rô Ron, cô nhận thấy bài học quan trọng nhất mà chúng ta có thể rút ra chính là sự vâng lời và nghe theo lời khuyên bảo của cha mẹ.

Suy nghĩ của cô về bài học này:
Câu chuyện về Rô Ron là một lời nhắc nhở thiết tha về tầm quan trọng của việc lắng nghe và vâng lời cha mẹ. Khi Rô Ron mải chơi, không nghe lời mẹ dặn, chú đã gặp phải nguy hiểm, bị mắc cạn và cảm thấy vô cùng hoang mang. Chính sự yêu thương và giúp đỡ của mọi người xung quanh, đặc biệt là những yếu tố thiên nhiên được nhân hóa, đã đưa chú trở về. Bài học này dạy cho chúng ta rằng cha mẹ luôn mong muốn những điều tốt đẹp nhất cho con cái, và sự vâng lời của chúng ta sẽ giúp cha mẹ bớt lo lắng, đồng thời giúp chúng ta tránh được những rủi ro không đáng có. Chúng ta cần suy nghĩ kỹ trước khi hành động và luôn ghi nhớ những lời khuyên chân thành từ những người đi trước.

Các em thân mến, cô đã cùng các em đi qua từng câu hỏi của bài tập này. Cô mong rằng các em đã nắm vững kiến thức và hiểu sâu sắc hơn về nội dung câu chuyện. Hãy luôn là những người con ngoan, biết lắng nghe và làm theo lời dạy của cha mẹ nhé!