Phong hoá là gì ?Trình bày tác động của quá trình phong hoá đến sự hình thành đị…
Phong hoá là gì ?Trình bày tác động của quá trình phong hoá đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất
Giúp e với ạ
Bài tập này yêu cầu chúng ta trả lời hai ý chính: “Phong hoá là gì?” và “Trình bày tác động của quá trình phong hoá đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất”. Chúng ta sẽ cùng nhau đi vào từng phần một cách chi tiết nhé.
Phần 1: Phong hoá là gì?
Để hiểu rõ phong hoá là gì, chúng ta cần xem xét định nghĩa theo Sách giáo khoa.
1.1. Định nghĩa
Phong hoá là tập hợp các quá trình vật lí, hóa học và sinh vật phá hủy, làm biến đổi đá và khoáng vật ở hoặc gần bề mặt Trái Đất.
Các em có thể hiểu đơn giản, phong hoá chính là quá trình “làm mòn”, “phân rã” đá gốc dưới tác động của các yếu tố tự nhiên. Nó không phải là quá trình vận chuyển vật liệu đi nơi khác (đó là xói mòn), mà là quá trình làm cho đá bị vỡ vụn, thay đổi thành phần hóa học ngay tại chỗ.
1.2. Các yếu tố tác động đến quá trình phong hoá
Dựa vào định nghĩa, chúng ta có thể thấy phong hoá bao gồm ba loại chính:
* Phong hoá lí học: Là quá trình làm đá bị phá vỡ thành các mảnh nhỏ hơn mà không làm thay đổi thành phần hóa học của đá. Các tác nhân chính gây ra phong hoá lí học bao gồm:
* Sự thay đổi nhiệt độ: Sự co giãn của đá do chênh lệch nhiệt độ ngày đêm, hoặc theo mùa.
* Sự đóng băng và tan băng của nước: Nước len lỏi vào các khe nứt của đá, khi đóng băng sẽ tạo áp lực lớn làm nứt vỡ đá.
* Tác động của gió, nước chảy, sóng biển: Mang theo các hạt vật chất bào mòn đá.
* Áp lực của sinh vật: Rễ cây có thể làm nứt vỡ đá.
* Phong hoá hoá học: Là quá trình làm thay đổi thành phần hóa học và khoáng vật của đá. Các tác nhân chính bao gồm:
* Oxi hóa: Sự tác dụng của oxi với các khoáng vật, làm thay đổi màu sắc và cấu trúc của đá (ví dụ: đá sắt bị gỉ sét).
* Thủy phân: Sự tác dụng của nước với các khoáng vật, làm phân rã chúng thành các chất mới.
* Hòa tan: Một số khoáng vật có thể bị hòa tan bởi nước, đặc biệt là nước có chứa axit (ví dụ: đá vôi bị hòa tan trong nước mưa có CO2).
* Tác động của các chất hữu cơ: Các chất thải của sinh vật có thể tạo ra axit làm phong hóa đá.
* Phong hoá sinh vật: Là quá trình tác động của sinh vật lên đá, có thể bao gồm cả tác động vật lí và hóa học.
* Tác động vật lí: Rễ cây ăn sâu vào khe nứt đá, làm nứt vỡ đá.
* Tác động hóa học: Vi sinh vật, rêu, địa y tiết ra axit làm hòa tan các khoáng vật trong đá.
Phần 2: Tác động của quá trình phong hoá đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất
Phong hoá có vai trò vô cùng quan trọng trong việc tạo ra các dạng địa hình. Chúng ta sẽ lần lượt tìm hiểu tác động của nó.
2.1. Tạo ra vật liệu phong hoá
* Vỡ vụn đá gốc: Phong hoá lí học làm cho đá gốc bị vỡ thành những mảnh vụn có kích thước khác nhau, từ những hạt cát nhỏ đến những tảng đá lớn. Đây chính là nguyên liệu ban đầu cho nhiều quá trình địa hình khác.
* Thay đổi thành phần đá: Phong hoá hóa học làm cho các khoáng vật trong đá bị biến đổi, tạo ra các khoáng vật mới dễ phong hóa hơn hoặc tạo thành các chất hòa tan.
2.2. Góp phần tạo ra các dạng địa hình đặc trưng
* Địa hình núi đá vôi bị ăn mòn (Địa hình cacxtơ): Đây là một ví dụ điển hình cho tác động của phong hoá hóa học (hòa tan đá vôi bởi nước mưa có chứa CO2). Quá trình này tạo ra các dạng địa hình đặc trưng như:
* Cavat (hang động): Là những không gian rỗng được hình thành do đá vôi bị hòa tan.
* Rãnh karst (gờ karst): Là những đường rãnh nhỏ trên bề mặt đá vôi do nước chảy làm bào mòn.
* Đồng ngập nước (polje): Là những thung lũng rộng lớn, bằng phẳng, thường bị ngập nước vào mùa mưa.
* Tượng đá, thạch nhũ, măng đá: Là các dạng địa hình được hình thành do sự bồi tụ của canxi cacbonat từ nước nhỏ giọt trong hang động.
* Địa hình bị phong hoá lí học:
* Đá rời, đá tảng: Do các khối đá lớn bị nứt vỡ dưới tác động của phong hoá lí học, tạo thành các đống đá vụn dưới chân núi hoặc trên sườn dốc.
* Cột đá, phiến đá: Các quá trình phong hoá lí học kéo dài có thể tạo ra các dạng đá có hình thù kỳ lạ, đôi khi bị phong hóa không đều tạo thành các cột, trụ hoặc các phiến đá mỏng.
* Đóng góp vào quá trình xói mòn và bồi tụ:
* Vật liệu phong hoá (đất, cát, sỏi) là nguồn vật liệu chính cho quá trình xói mòn (do gió, nước, băng hà) và bồi tụ (tạo thành các đồng bằng, châu thổ, cồn cát). Nếu không có phong hoá, sẽ không có vật liệu để các tác nhân xói mòn vận chuyển đi và bồi tụ ở nơi khác.
* Tạo lớp đất: Phong hoá là giai đoạn đầu tiên và quan trọng nhất trong việc hình thành đất. Đá gốc bị phong hoá tạo thành các khoáng vật mịn, kết hợp với các chất hữu cơ phân hủy từ sinh vật sẽ dần tạo thành lớp đất màu mỡ, nuôi dưỡng thực vật.
Tóm lại, phong hoá là quá trình làm biến đổi đá và khoáng vật ngay tại chỗ. Quá trình này, thông qua các tác động vật lí, hóa học và sinh vật, đã tạo ra vật liệu phong hoá và góp phần quan trọng trong việc hình thành nên các dạng địa hình đa dạng trên bề mặt Trái Đất, từ những hang động kỳ ảo đến những vùng núi đá lởm chởm hay lớp đất màu mỡ nuôi dưỡng sự sống.
Các em đã hiểu rõ chưa nào? Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại đặt câu hỏi nhé! Cô luôn sẵn sàng giải đáp.
\({\color{red}{\text {#Kary#}}}\)
Phong hóa là quá trình phá huỷ và làm biến đổi các loại đá và khoáng vật do tác động của các nhân tố ngoại lực.
(+)Các loại phong hóa chủ yếu là phong hóa lí học, phong hóa hóa học và phong hóa sinh học.
– Phong hóa lí học là quá trình phá huỷ, làm các đá, khoáng vật vỡ với nhiều kích thước khác nhau nhưng thành phần và tính chất không thay đổi. Phong hóa lí học thường xảy ra mạnh ở những nơi nhiệt độ có sự dao động lớn theo ngày – đêm và ở những khu vực bề mặt có nước bị đóng băng. Sự dao động nhiệt cũng có thể làm khối đá bị tách vỡ do nước trong các khe nứt bị đóng băng vào ban đêm hoặc vào mùa đông.
– Phong hóa hóa học là quá trình phá huỷ, làm biến đổi thành phần, tính chất của đá và khóang vật do tác động của nước, nhiệt độ, các chất hoà tan trong nước (khí ô-xy, khí carbonic, a-xit hữu cơ, a-xit vô cơ,…) và sinh vật.
– Phong hóa hóa học diễn ra mạnh trong điều kiện khí hậu nóng ẩm. Ở những nơi có đá dễ hoà tan (đá vôi, thạch cao,…), phong hóa hóa học thường tạo nên những dạng địa hình cac-xtơ trên mặt và cac-xtơ ngầm rất độc đáo.
– Phong hóa sinh học là quá trình phá huỷ đá và khoáng vật dưới tác động của sinh vật (thực vật, nấm, vi khuẩn,…) làm các đá bị biến đổi cả về mặt lí học và hóa học.
– Ví dụ: sự phát triển của rễ cây làm đá bị nứt vỡ, các chất hữu cơ từ hoạt động sống của sinh vật có thể làm các đá bị biến đổi về thành phần, tính chất,…