Chào các em học sinh yêu quý,
Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn trích rất xúc động trong chương trình Ngữ Văn lớp 8, đó là bài “Trong lòng mẹ” của nhà văn Nguyên Hồng.

Chúng ta sẽ đi vào phần trọng tâm của bài tập: xác định phương thức biểu đạt chính của bài “Trong lòng mẹ”.

Bước 1: Đọc kỹ và nắm vững nội dung bài “Trong lòng mẹ”.
Trước hết, các em cần đọc lại thật kỹ toàn bộ bài văn “Trong lòng mẹ”. Hãy chú ý đến từng câu chữ, từng hình ảnh, tình huống được miêu tả. Bài văn kể về những kỷ niệm tuổi thơ của nhân vật “tôi” (chính là nhà văn Nguyên Hồng khi còn nhỏ) với người mẹ bất hạnh của mình.

Bước 2: Hiểu rõ khái niệm các phương thức biểu đạt.
Các em còn nhớ trong chương trình Ngữ Văn, chúng ta đã được học về các phương thức biểu đạt không?

• Tự sự: Kể lại một câu chuyện, sự việc, sự việc có nhân vật, diễn biến, kết thúc.
• Miêu tả: Tái hiện lại những đặc điểm, tính chất của sự vật, hiện tượng, con người, cảnh vật.
• Biểu cảm: Bộc lộ tình cảm, cảm xúc của con người.
• Nghị luận: Trình bày tư tưởng, quan điểm để thuyết phục người đọc.
• Thuyết minh: Cung cấp thông tin, tri thức về một đối tượng nào đó.
• Hành chính – Công vụ: Văn bản hành chính, công vụ.

Mỗi phương thức biểu đạt có những đặc điểm nhận diện riêng.

Bước 3: Phân tích các yếu tố trong bài “Trong lòng mẹ” để xác định phương thức biểu đạt chính.
Bây giờ, chúng ta hãy cùng xem xét bài “Trong lòng mẹ” có những yếu tố nào của từng phương thức biểu đạt:

• Yếu tố tự sự: Bài văn có kể lại những sự kiện, kỷ niệm trong cuộc đời nhân vật “tôi”, ví dụ như việc mẹ đi vắng, việc mẹ về, việc mẹ và cô giáo bé nhỏ đối xử với “tôi”. Có diễn biến tâm trạng, hành động của nhân vật.
• Yếu tố miêu tả: Có những đoạn miêu tả hình ảnh người mẹ, hoàn cảnh gia đình, ngôi nhà… Tuy nhiên, miêu tả ở đây chủ yếu phục vụ cho việc khơi gợi cảm xúc.
• Yếu tố biểu cảm: Đây là yếu tố nổi bật nhất. Toàn bộ bài văn thấm đẫm nỗi nhớ thương, yêu quý, kính trọng của nhân vật “tôi” dành cho người mẹ.
  • Những dòng chữ thể hiện sự day dứt, xót xa khi nghĩ về hoàn cảnh của mẹ: “Tiếng nói của mẹ tôi như một làn hơi rượu lạnh lùng”, “Mẹ tôi không còn đủ để cho tôi một sự chiều chuộng, vuốt ve”,…
  • Những dòng chữ thể hiện tình yêu thương sâu sắc: “Tôi nhìn lên mấy chữ trên bảng, lòng tôi đang lơ lửng những hình ảnh rất yêu của mẹ tôi”, “Tôi yêu mẹ tôi lắm”,…
  • Những dòng chữ thể hiện sự tủi thân, cô đơn: “Trong giờ phút tuyệt vọng, tôi chỉ thấy ta là một đứa bé bị bỏ rơi”,…
• Yếu tố nghị luận: Bài văn không có mục đích thuyết phục hay đưa ra quan điểm tranh luận.
• Yếu tố thuyết minh, hành chính – công vụ: Rõ ràng là không có.

Bước 4: Kết luận phương thức biểu đạt chính.
Qua phân tích ở Bước 3, chúng ta thấy rằng yếu tố biểu cảm là chủ đạo, xuyên suốt toàn bộ bài văn. Mặc dù có yếu tố tự sự để kể lại câu chuyện, nhưng mục đích chính của việc kể đó là để khơi gợi và bộc lộ những tình cảm sâu sắc, mãnh liệt của nhân vật “tôi” đối với người mẹ.

Vì vậy, phương thức biểu đạt chính của bài “Trong lòng mẹ” là biểu cảm.

Chúc các em học tốt!